Vòng đàm phán thứ 3 giữa Mỹ–Iran kết thúc mà chưa có đột phá

Phái đoàn Mỹ và Iran đã kết thúc vòng đàm phán gián tiếp lần thứ ba tại Geneva hôm 26/2, mà chưa đạt được bước đột phá ngoại giao nhằm tránh nguy cơ xung đột vũ trang tại Trung Đông.

Kể từ tháng Một, quân đội Mỹ đã tăng cường hiện diện tại Trung Đông, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump thúc đẩy một thỏa thuận mới nhằm chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran. Các cuộc đàm phán tại Geneva diễn ra trong tuần chính quyền Trump cáo buộc Tehran đang tìm cách khôi phục chương trình hạt nhân và phát triển đầu đạn sau các cuộc không kích của Mỹ hồi tháng 6/2025 nhằm vào 3 cơ sở hạt nhân của nước này.

Theo Axios và kênh truyền thông Israel N12 cho biết, đặc phái viên Mỹ Witkoff và ông Kushner “thất vọng” với các đề xuất do phái đoàn Iran đưa ra trong phiên thương lượng kéo dài 3 giờ.

Đánh giá này trái ngược với những tín hiệu trước đó từ các nhà trung gian Oman, cho rằng hai bên đã trao đổi “những ý tưởng tích cực và sáng tạo”.

Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi — nước trung gian — cho biết đã có một số tiến triển và các bên sẵn sàng tiếp tục đàm phán.

“Chúng tôi đã kết thúc ngày làm việc với những tiến bộ đáng kể trong cuộc thương lượng giữa Mỹ và Iran,” ông Albusaidi viết trên mạng xã hội X. “Chúng tôi sẽ sớm nối lại sau khi tham vấn tại thủ đô mỗi nước.”

Ông cho biết các bên sẽ gặp lại vào tuần tới tại Vienna để tiến hành vòng thảo luận kỹ thuật.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, trưởng phái đoàn Tehran, cũng cho rằng đã có tiến triển sau cuộc họp hôm 26/2, đồng thời hoan nghênh sự tham dự của Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế Rafael Grossi.

“Hôm nay là một trong những vòng đàm phán nghiêm túc và kéo dài nhất,” ông Araghchi nói, đồng thời cho biết Iran sẵn sàng bước vào vòng đàm phán tiếp theo vào tuần tới.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm 22/2, ông Witkoff cho biết Iran vẫn còn dự trữ uranium làm giàu ở mức 60%. Trong khi đó, vật liệu cấp độ vũ khí cần độ tinh khiết khoảng 90%.

Ông Witkoff nhận định Iran “có thể chỉ còn cách khoảng một tuần nữa là đạt tới mức vật liệu chế tạo bom ở quy mô công nghiệp”.

Phát biểu với báo chí khi thăm Saint Kitts và Nevis, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng cáo buộc Iran đã có động thái sửa chữa và tái thiết chương trình hạt nhân sau các cuộc không kích của Mỹ.

“Họ đã được cảnh báo không được khởi động lại, nhưng giờ họ vẫn làm,” ông Rubio nói. “Có thể thấy họ luôn tìm cách tái xây dựng các thành phần của chương trình này.”

“Họ hiện chưa làm giàu [uranium], nhưng đang hướng tới việc có thể làm điều đó.”

Ông Rubio cũng nhắc lại quan ngại về kho vũ khí thông thường của Iran, bao gồm các tên lửa đạn đạo có khả năng tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông.

“Không chỉ là chương trình hạt nhân, họ còn sở hữu những vũ khí thông thường được thiết kế chỉ để tấn công nước Mỹ và người Mỹ,” ông nói.

Trong tuần này, ông Araghchi tái khẳng định lập trường lâu nay của Iran rằng nước này không theo đuổi vũ khí hạt nhân, nhưng sẽ không từ bỏ quyền phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình. Ông cũng tuyên bố chương trình tên lửa của Iran không phải là chủ đề đem ra đàm phán.

Mỹ dồn một nửa sức mạnh không quân toàn cầu áp sát Iran

Trong lúc Ngoại trưởng Oman tuyên bố đạt được bước tiến ngoại giao, căng thẳng quân sự tại khu vực đã leo thang đến mức báo động. Theo Wall Street Journal, Mỹ đã hoàn tất đợt triển khai lực lượng hải – không quân lớn nhất tại Trung Đông trong nhiều thập niên qua.

Hai nhóm tác chiến tàu sân bay cùng hàng chục chiến hạm đang hoạt động tại Vịnh Ba Tư. Nhiều chiến đấu cơ đã được triển khai sẵn, bao gồm F-35, F-22 tàng hình, cùng F-15 và F-16.

Chuyên gia an ninh Robert Pape của Đại học Chicago nhận định: “Điều này tương đương khoảng 40% đến 50% tổng lực lượng không quân có thể triển khai toàn cầu của Mỹ”. Ông cho biết Washington chưa từng điều động quy mô lực lượng lớn như vậy tới một đối thủ tiềm tàng mà chưa phát động tấn công.

Khác với các chiến dịch trước đây, lần triển khai này không bao gồm lực lượng bộ binh tăng viện, cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị cho các đợt không kích kéo dài và có sức hủy diệt lớn. Hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và THAAD cũng đã được bố trí để đối phó khả năng Iran trả đũa bằng tên lửa.

Tổng thống Trump đã phát đi cảnh báo chiến tranh rõ ràng. Tuần trước, ông đặt ra “deadline” từ 10 đến 15 ngày để Iran đưa ra quyết định. Ông cảnh báo nếu đàm phán thất bại, Mỹ không loại trừ khả năng tiến hành “đòn tấn công hạn chế” nhằm vào Iran.

Iran đối mặt sức ép trong và ngoài nước

Giới phân tích cho rằng việc Tehran thể hiện sự linh hoạt ngoại giao trong bối cảnh áp lực cao có liên quan mật thiết đến tình hình nội bộ mong manh. Sau khi hệ thống phòng không bị Israel không kích nặng nề trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày hồi tháng Sáu năm ngoái, Iran bị đánh giá là suy yếu đáng kể trước các mối đe dọa trên không từ Mỹ và Israel.

Trong nước, chính quyền Iran cũng đang chịu sức ép lớn. Các cuộc biểu tình nổ ra từ tháng 12 năm ngoái do khó khăn kinh tế đã nhanh chóng leo thang thành khủng hoảng chính trị. Dù bị trấn áp mạnh tay vào tháng Một, tình hình gần đây lại nóng lên khi bước vào giai đoạn tưởng niệm những người thiệt mạng.

Tuần qua, tại Tehran và nhiều thành phố khác, người biểu tình tiếp tục hô vang khẩu hiệu yêu cầu xử tử Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Video lan truyền trên mạng xã hội hôm thứ Bảy cho thấy người biểu tình bên ngoài Đại học Công nghệ Sharif gọi ông Khamenei là “lãnh đạo nhuốm máu” và hiếm hoi kêu gọi ông Reza Pahlavi — con trai vị quốc vương bị lật đổ — trở về nước. Hôm Chủ nhật, sinh viên ủng hộ và phản đối chính quyền đã xảy ra xô xát ngay trong khuôn viên trường.

Giám đốc phụ trách Iran của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, Ali Vaez, cảnh báo: “Nếu vòng đàm phán này không đạt được đột phá, nguy cơ xung đột trong những ngày tới sẽ gia tăng đáng kể”.