Chính phủ đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh, trong đó có mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, chống loài người và tội phạm chiến tranh. 

Ngày 18/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi. Chính phủ đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, đồng thời sửa đổi nhiều quy định liên quan đến trách nhiệm hình sự.

Chỉ giữ án tử hình với 4 tội danh

Theo tờ trình do Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến trình bày, dự thảo đề xuất bỏ hình phạt tử hình với 6 tội danh.

Cụ thể gồm tội bạo loạn; tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; tội mua bán trái phép chất ma túy; tội chống loài người; tội phạm chiến tranh và tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.

Đối với tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân, nội dung này được đề xuất nhập vào tội khủng bố.

Sau khi bỏ hình phạt tử hình với 6 tội trên, dự thảo chỉ giữ hình phạt này đối với 4 tội gồm phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Theo Chính phủ, việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương, phù hợp xu hướng lập pháp và đáp ứng yêu cầu trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành định hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Theo cơ quan thẩm tra, việc xem xét cần đặt trong tương quan với tính chất, mức độ nguy hiểm của từng loại tội phạm và hiệu quả của tổng thể các biện pháp phòng ngừa, xử lý những hành vi đặc biệt nguy hiểm.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị việc sửa đổi bảo đảm phù hợp với pháp luật quốc tế.

Theo số liệu được trình bày tại phiên họp, Bộ luật Hình sự năm 1985 có 44 tội danh áp dụng hình phạt tử hình. Con số này giảm còn 29 tội trong Bộ luật Hình sự năm 1999, 22 tội trong Bộ luật Hình sự năm 2009 và 18 tội trong Bộ luật Hình sự năm 2015.

Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, trong đó bỏ hình phạt tử hình với 8 tội danh. Theo dự thảo được trình tại phiên họp, hiện có 10 tội danh đang áp dụng hình phạt tử hình.

Bổ sung 9 tội danh mới

Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi gồm 3 phần, 25 chương và 415 điều. So với Bộ luật Hình sự năm 2015 và các lần sửa đổi, bổ sung, dự thảo bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều và giữ nguyên 100 điều.

Chính phủ đề xuất bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực như trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Dự thảo cũng bổ sung một số hành vi mới vào cấu thành các tội danh hiện hành, nhất là những hành vi liên quan công nghệ thông tin, mạng viễn thông, kinh tế, thương mại và sở hữu trí tuệ.

Một số tội danh được đề xuất bỏ, gộp hoặc tách nhằm tinh gọn quy định, phân hóa trách nhiệm hình sự và phản ánh rõ hơn bản chất, vai trò, mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.

Cơ quan thẩm tra đồng ý về việc bổ sung một số tội danh nhưng đề nghị tiếp tục rà soát cấu thành tội phạm, làm rõ ranh giới giữa tội phạm và vi phạm hành chính, đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật chuyên ngành.

Mở rộng trách nhiệm hình sự với hành vi chuẩn bị phạm tội

Một nội dung khác được Chính phủ đề xuất là mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội ở 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội về trật tự quản lý kinh tế, trật tự, an toàn công cộng và một số lĩnh vực khác.

Việc mở rộng nhằm xử lý những hành vi mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã thể hiện rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, công cụ, phương tiện hoặc mục tiêu cụ thể.

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai và lao động.

Bên cạnh đó, Chính phủ đề xuất bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức.

Mở rộng một số trường hợp miễn trách nhiệm hình sự

Dự thảo đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Một số trường hợp thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang cũng được đề xuất bổ sung vào nhóm loại trừ trách nhiệm hình sự.

Chính phủ đồng thời đề xuất quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tạo thời gian khắc phục hậu quả đối với một số hành vi vi phạm trong điều kiện cụ thể.

Dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả về kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.

Trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét miễn nhằm hạn chế các thủ tục tố tụng không cần thiết.

Đề nghị bổ sung quy định với một số hành vi mới

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng đối với một số hành vi đang được quan tâm.

Các nhóm hành vi được đề cập gồm vi phạm quy định về điều khiển tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay khác; vi phạm quy định về định giá, thẩm định giá; vi phạm quy định của pháp luật về kiểm toán; vi phạm trong thi, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh và đào tạo.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát, lấy ý kiến chuyên gia, cơ quan, tổ chức liên quan và bảo đảm việc lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.