Đề xuất người gửi hàng qua bưu chính phải định danh, mỗi bưu gửi có mã truy vết riêng

Người gửi hàng hóa qua bưu chính có thể phải cung cấp thông tin định danh theo quy định của pháp luật về định danh và xác thực điện tử nếu Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) được thông qua.

Ngày 31/5, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết cơ quan này đang xây dựng Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) và lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động. 

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là đề xuất định danh người gửi hàng hóa qua bưu chính, đồng thời gắn mã định danh riêng cho từng bưu gửi nhằm phục vụ việc theo dõi, quản lý và truy vết trong toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ.

Theo dự thảo, bưu gửi được hiểu là thư và gói, kiện hàng hóa được chấp nhận, chia chọn, vận chuyển và phát tới địa chỉ người nhận hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận. 

Mỗi bưu gửi sẽ được gắn với một mã định danh duy nhất trong phạm vi hệ thống của doanh nghiệp bưu chính. Mã này được tạo lập ngay từ thời điểm tiếp nhận bưu gửi và được duy trì liên tục trong toàn bộ quá trình cung cấp dịch vụ.

Mã định danh được sử dụng để theo dõi, quản lý và truy vết bưu gửi trong các khâu tiếp nhận, lưu kho, chia chọn, vận chuyển và phát hàng. Đồng thời, đây cũng là cơ sở phục vụ việc quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu bưu chính theo quy định.

Dự thảo quy định người gửi có nghĩa vụ cung cấp thông tin định danh theo pháp luật về định danh và xác thực điện tử. Người gửi cũng phải cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về người gửi, người nhận và nội dung bưu gửi. Bên cạnh đó, doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm định danh người trực tiếp sử dụng dịch vụ khi thực hiện thủ tục nhận gửi.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc bổ sung quy định định danh nhằm tăng trách nhiệm của người gửi đối với nội dung bưu gửi. Trong một số trường hợp, người gửi phải cung cấp hóa đơn, chứng từ, giấy phép chuyên ngành, giấy chứng nhận hoặc các giấy tờ liên quan đến hàng hóa theo quy định.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định về bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính. Doanh nghiệp bưu chính phải lưu trữ thông tin định danh người gửi, dữ liệu bưu gửi và các dữ liệu phát sinh trong quá trình cung cấp dịch vụ để phục vụ việc truy xuất, xác minh khi có yêu cầu từ cơ quan có thẩm quyền.

Khi có căn cứ xác định bưu gửi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm tạm dừng cung cấp dịch vụ đối với bưu gửi đó trong thời gian cần thiết để kiểm tra, xác minh và thông báo cho cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định.

Dự thảo dành riêng một chương về bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh trong hoạt động bưu chính. Theo đó, dữ liệu bưu chính bao gồm thông tin về bưu gửi, người sử dụng dịch vụ và toàn bộ quá trình tiếp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát hàng. Dữ liệu phải được gắn với từng bưu gửi, cho phép ghi nhận, lưu giữ và truy xuất trong suốt quá trình vận hành.

Các hệ thống bưu chính được yêu cầu có khả năng kết nối, chia sẻ và liên thông dữ liệu. Doanh nghiệp bưu chính phải áp dụng biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với mức độ rủi ro và quy mô hoạt động. Trường hợp xảy ra sự cố mất dữ liệu hoặc lộ dữ liệu, doanh nghiệp phải thông báo cho cơ quan có thẩm quyền và các bên liên quan.

Theo cơ quan soạn thảo, thị trường bưu chính đã có nhiều thay đổi sau 15 năm kể từ khi Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành. Nếu trước đây hoạt động bưu chính chủ yếu phục vụ thư tín thì hiện nay gói, kiện hàng hóa phục vụ thương mại điện tử đã chiếm hơn 90% tổng sản lượng bưu gửi.

Trong tờ trình của Bộ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn 2020-2025, tổng sản lượng bưu gửi đã tăng hơn bốn lần. Sự gia tăng này kéo theo nguy cơ xuất hiện hàng lậu, hàng cấm, giấy tờ giả mạo và các hành vi vi phạm pháp luật thông qua đường bưu chính.

Cơ quan soạn thảo cho rằng hoạt động bưu chính hiện không chỉ dừng ở việc chuyển phát truyền thống mà đang chuyển dần sang mô hình bưu chính số, vận hành trên nền tảng dữ liệu và công nghệ. Vì vậy, việc hình thành cơ chế định danh và truy vết được xem là một trong những giải pháp nhằm bảo đảm khả năng kiểm soát trong toàn bộ quá trình vận chuyển.

Ngoài hoạt động chuyển phát, khái niệm dịch vụ bưu chính trong dự thảo cũng được mở rộng sang các hoạt động như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả hàng hóa hoặc phát hàng thu tiền (COD).

Dự thảo cũng cho phép doanh nghiệp cung cấp dữ liệu bưu chính theo yêu cầu hợp pháp bằng văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc cung cấp dữ liệu phải đúng mục đích, trong phạm vi cần thiết và không làm phát sinh chi phí bất hợp lý cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, dự thảo mở ra cơ sở pháp lý cho một số mô hình mới như giao hàng bằng robot, thiết bị bay không người lái và các nền tảng sử dụng nguồn lực đám đông để vận chuyển hàng hóa. Một số công nghệ hoặc mô hình mới có thể được áp dụng theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Theo kế hoạch, Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.