Bình luận gia Trung Quốc: Camera bắt được xe vi phạm, sao không tìm được trẻ mất tích?

Ông Lương Hoành Đạt, bình luận gia nổi tiếng tại Trung Quốc Đại Lục, đặt câu hỏi vì sao camera phủ khắp nơi tìm ra được xe vi phạm giao thông mà lại không tìm được trẻ mất tích.

Ông Lương Hoành Đạt (Liang Hongda), chủ kênh YouTube có hơn 942.000 người theo dõi, nêu câu hỏi này trong một chương trình gần đây bàn về việc Trung Quốc có phải “quốc gia an toàn nhất” hay không. Ông không dừng ở câu hỏi “ban đêm có dám ra đường không”.

“Cảm giác an toàn và an toàn không phải là một,” ông nói.

Những năm gần đây, chính quyền ĐCSTQ nhiều lần tuyên bố “Trung Quốc là một trong những quốc gia an toàn nhất thế giới”. Một số người dân Đại Lục và người nước ngoài sống, du lịch tại Trung Quốc cũng hay nhắc đến việc đi lại ban đêm, trật tự đường phố, an ninh nơi công cộng như những điều khiến họ thấy yên tâm.

Các chuyên gia thì đặt câu hỏi: nếu tính cả an toàn thực phẩm, an toàn tiêu dùng, an toàn tài sản, an toàn của trẻ em và lòng tin giữa người với người, còn bao nhiêu người cho rằng Trung Quốc “an toàn”?

Camera khắp nơi, trẻ mất tích vẫn không tìm được

Trong chương trình, ông Lương trước hết nhắc đến hệ thống camera có mặt khắp Trung Quốc. Camera có thể ghi lại biển số và thông tin của chiếc xe vi phạm giao thông, từ đó giúp cơ quan chức năng tìm ra chủ xe và xử phạt.

Đây không phải lời nói chung chung. Quy định quản lý giao thông hiện hành của Trung Quốc cho phép công an sử dụng thiết bị giám sát kỹ thuật để thu thập, lưu giữ chứng cứ vi phạm. Dữ liệu giám sát có thể ghi lại biển số, hình dáng xe, thời gian và địa điểm vi phạm.

Ngay sau đó, ông Lương đặt câu hỏi: camera nhiều như vậy, sao trẻ mất tích lại có lúc không tìm được? Ông chất vấn: một hệ thống nhận ra xe vi phạm, tìm ra chủ xe và xử phạt rất nhanh, sao khi cần tìm và bảo vệ một đứa trẻ thì lại không phát huy tác dụng?

“Đường phố đầy camera giám sát, nhưng khi trẻ mất tích, người dân xin trích xuất camera để tìm thì thường bị từ chối. Hơi một chút là camera hỏng, hình ảnh mờ, không trích xuất được chứng cứ,” ông nói.

Ông cho rằng vấn đề nằm ở chỗ cơ quan chức năng không muốn dành đủ nguồn lực và công sức để phá án vì việc đó không mang lại lợi ích gì cho họ. Ông nhắc rằng nạn bắt cóc, buôn bán trẻ em để lại tổn thương lâu dài, thậm chí suốt đời cho những gia đình bình thường.

Năm 2024, giới chức thông báo công an đã phá hơn 550 vụ buôn bán phụ nữ, trẻ em, gồm cả vụ mới lẫn vụ tồn đọng, tìm lại một số người bị bắt cóc, mất tích, trong đó có trường hợp ly tán đến 30 năm.

Người nước ngoài khen dạo phố đêm, nhưng cũng nêu cái giá

“Đi dạo một mình trên phố lúc đêm khuya” là điều người nước ngoài hay đem ra so sánh nhất. Một số blogger đến từ Mỹ hay vài thành phố lớn ở châu Âu cho biết tại quê nhà họ, như London, Dublin hay một số khu ở New York, đi một mình qua hẻm tối hay ga tàu điện ngầm sau nửa đêm là rất nguy hiểm. Họ có thể bị cướp, gặp kẻ bán ma túy hay bị người say quấy rối.

Có người kể ở các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thâm Quyến, lúc 1–2 giờ sáng vẫn thấy nhiều phụ nữ trẻ một mình đạp xe, đi bộ về nhà hay ngồi ăn đồ nướng ven đường. Cảnh này khiến họ vừa thấy khó tin vừa rất thoải mái.

Những chia sẻ ấy đến từ một số người nước ngoài du lịch ngắn ngày hoặc sống lâu năm ở châu Âu và Mỹ. Tuy nhiên, một số người nước ngoài có góc nhìn thận trọng hơn, cùng với nhiều ý kiến trên diễn đàn China của Reddit, đã chỉ ra những mặt trái về thể chế và các rủi ro đằng sau sự “an toàn” này. Đó là giám sát có mặt khắp nơi, quyền riêng tư bị đánh đổi, hệ thống camera nhận diện khuôn mặt ứng dụng AI thuộc “Dự án Thiên Võng”. cùng các hệ thống theo dõi bằng dữ liệu lớn.

Với những người coi trọng quyền riêng tư, sống như vậy chẳng khác gì sống trong một “nhà tù toàn cảnh” không chút riêng tư.

Một số người nước ngoài nhắc nhau trên mạng rằng ở Trung Quốc, “an ninh trật tự” chỉ có với điều kiện tuyệt đối không động đến chính trị và tôn giáo. Vài năm qua, Trung Quốc sửa đổi “Quy định quản lý xuất nhập cảnh” và mở rộng thẩm tra an ninh quốc gia. Cùng với đó, người nước ngoài cũng đối mặt với một rủi ro an ninh phi truyền thống, tức rủi ro chính trị: bị “hạn chế xuất cảnh” hoặc bị giam giữ tùy tiện vì phát ngôn.

Phụ huynh thay nhau đứng gác cổng trường

Ở Trung Quốc, trẻ em là đối tượng khiến cha mẹ không dám lơ là nhất. Bàn về an toàn của trẻ, ông Lương cho biết có những người bất mãn với xã hội đã nhắm vào người yếu thế không có khả năng chống trả, thậm chí làm hại trẻ em ngay tại trường học, nhà trẻ.

Trong những năm qua, xã hội Trung Quốc đã chứng kiến vô số vụ án đẫm máu như vậy.

Tháng 3/2010, một vụ tấn công bằng dao xảy ra trước cổng Trường Tiểu học Thực nghiệm Nam Bình, tỉnh Phúc Kiến, khiến 8 học sinh thiệt mạng, 5 em bị thương nặng.

Tháng 4/2018, tại huyện Mễ Chi, tỉnh Thiểm Tây, một người đàn ông bất mãn với những gì mình trải qua trong cuộc sống và công việc nên nảy sinh ý định trả thù học sinh. Người này dùng dao tấn công học sinh trước cổng trường, khiến 9 người thiệt mạng, 4 người bị thương nặng và nhiều người khác bị thương.

Tháng 4/2021, tại thành phố Bắc Lưu, Quảng Tây lại xảy ra vụ dùng hung khí tấn công giáo viên và trẻ em ở một trường mẫu giáo.

Những vụ án này gây cú sốc tâm lý lớn cho phụ huynh, bởi ngày nào con em họ cũng ra vào trường học, nhà trẻ. Cổng trường trở thành nơi các gia đình lo lắng trực tiếp nhất.

Ông Lương cho biết, các trường tổ chức cho phụ huynh thay phiên trực cổng nhằm bảo đảm an toàn cho học sinh.

Hiện tượng này phổ biến tại Trung Quốc.

Tháng 3/2026, khi đưa tin về các “chốt bảo vệ học sinh”, trang The Paper đã phỏng vấn những phụ huynh thay phiên trực trước cổng trường. Có trường xếp lịch theo lớp hoặc theo từng phụ huynh, cử người đến cổng vào giờ học sinh đến trường và tan học. Phụ huynh nào bận việc, bận chuyện gia đình thì phải nhờ người khác trực thay.

Ví dụ rõ hơn đến từ thành phố Lạc Sơn, tỉnh Tứ Xuyên. Tháng 9/2026, có phụ huynh phản ánh trường yêu cầu cha mẹ thay phiên đứng gác ở cổng. Truyền thông địa phương tìm hiểu thì thấy có phụ huynh bận việc nên để ông bà đi thay. Có gia đình mà ông bà cũng không tiện đi, nên đành bỏ tiền thuê người trực hộ.

“Chốt bảo vệ học sinh” cũng vì thế luôn gây tranh cãi trong giới phụ huynh. Năm 2024, phụ huynh một trường ở Tế Nam phản ánh bị yêu cầu thay phiên trực, và cuối cùng ngành giáo dục địa phương yêu cầu việc phụ huynh tham gia phải hoàn toàn tự nguyện.

Ông Lương cho rằng điều này tạo ra một nghịch lý. Thành phố có rất nhiều camera, cảnh sát và đủ loại biện pháp an ninh công cộng, vậy mà để con được ra vào cổng trường an toàn, các gia đình bình thường vẫn phải tự thu xếp thời gian, nhờ ông bà, thậm chí bỏ tiền thuê người đứng gác.

An toàn của trẻ em, theo ông, cũng không chỉ là chuyện bị tấn công ở trường. Với phụ huynh, điều thực sự đáng lo là “con có đến trường an toàn mỗi ngày không, vào cổng rồi có bình an không, có về nhà an toàn không”. Điều đó gần gũi hơn nhiều so với một cụm từ trừu tượng như “an ninh xã hội tốt”.

Từ camera, cổng trường đến chuyện trẻ mất tích, bị bán, ông Lương đi đến nhận định: “An toàn chưa bao giờ chỉ là an toàn thân thể”.

Lừa đảo, bẫy tiêu dùng và lòng tin

“An toàn còn bao gồm việc một người có tin những người xung quanh không, có tin cuộc gọi lạ không, có tin một giao dịch không,” ông Lương nói. Ông xếp cả việc đồ ăn đưa vào miệng có khiến người ta yên tâm hay không vào phạm vi đó.

Ông nhắc đến cảnh nhiều người Trung Quốc gặp hằng ngày: không dám nghe điện thoại lạ. Thấy số lạ, phản xạ đầu tiên của nhiều người nay không còn là “ai tìm mình”, mà là “có phải lừa đảo không”.

“Hễ thấy cái gì lạ, bản năng đầu tiên của người ta là không tin. Ngày nào cũng phải giữ tâm lý đề phòng,” ông nói. “Mức độ tin tưởng, ở chừng mực nào đó, cũng là một phần của cảm giác an toàn xã hội.”

Về lừa đảo và bẫy tiêu dùng, ông đưa ra một ví dụ rất cụ thể. Có người lấy danh nghĩa dịch vụ miễn phí, đo huyết áp, đo đường huyết cho người cao tuổi, thậm chí tặng trứng, dầu ăn, để lấy lòng tin trước rồi từng bước chào bán sản phẩm.

Trong chiêu trò này, thứ xuất hiện đầu tiên không phải sự ép buộc mà là những lời mời “miễn phí” và “quan tâm”. Người bán khiến khách hàng mất cảnh giác trước, rồi mới từng bước thuyết phục họ mua hàng.

“Đây đúng là kiểu luộc ếch bằng nước ấm, moi tiền của bạn từng chút một,” ông nói. Kiểu mất an toàn này không cần dao, không cần súng, cũng chẳng có bạo lực đường phố.

Ông Lương cho rằng lừa đảo không chỉ nhắm vào người cao tuổi. Ông kể ra các kiểu lừa như cho sinh viên vay nặng lãi, làm nhiệm vụ “đặt đơn ảo” để nhận hoàn tiền, nhấp chuột kiếm tiền hay mời đầu tư, và lưu ý rằng người trẻ, người có học vấn cao cũng có thể thành nạn nhân.

“Mánh lừa đảo luôn đi trước công tác chống lừa đảo,” ông tóm lại.

Ông xem bẫy tiêu dùng cũng là một phần của “an toàn cuộc sống”. Nhắc tới gói cước viễn thông, mua ô tô, vay tài chính, bảo hiểm, sửa nhà, ông chỉ ra rằng một số giao dịch có điều khoản phức tạp, kèm phụ phí, khiến người tiêu dùng có thể ký hợp đồng khi chưa hiểu hết.

Như vậy, “an toàn” không chỉ là chuyện “có gặp kẻ xấu ngoài đường không”, mà còn bao trùm điện thoại, mạng internet, tài khoản ngân hàng và giao dịch hằng ngày của người dân. Đó cũng là một dạng cảm giác bất an.

An toàn thực phẩm, căn bệnh khó chữa

Ông Lương mở rộng vấn đề sang lĩnh vực an toàn thực phẩm: “Nói Trung Quốc là quốc gia an toàn trên thế giới, có lẽ nhiều người gật đầu. Nhưng nói Trung Quốc là quốc gia an toàn thực phẩm trên thế giới, thì ai cũng phải lắc đầu.”

Theo ông, không thể chỉ hiểu “an toàn” là an ninh đường phố. Nếu tính cả an toàn thực phẩm, an toàn tiêu dùng, an toàn tài sản, an toàn của trẻ em và lòng tin giữa người với người, e rằng không có mấy ai cho rằng Trung Quốc “an toàn”.

Cuối cùng, ông kết luận rằng cảm giác an toàn giúp người ta sống yên ổn đang giảm đi từng ngày, tức là “cảm giác an toàn trong lòng đang đi xuống”.

Ông Lương Hoành Đạt tốt nghiệp ngành báo chí tại Đại học Hắc Long Giang, từng làm phóng viên, rồi giữ chức tổng biên tập, tổng phụ trách nội dung của nhiều tạp chí. Ông là nhà bình luận trên truyền thông và nhà xuất bản ở Trung Quốc.