Chu Tiên Vượng, Thị trưởng Vũ Hán thời đầu dịch COVID, lĩnh án 14 năm tù

Ông Chu Tiên Vượng, Thị trưởng Vũ Hán khi dịch COVID-19 bùng phát, bị một tòa án Trung Quốc hôm thứ Bảy (10/10) tuyên phạt 14 năm tù vì nhận hối lộ hơn 60,5 triệu nhân dân tệ.

Ông Chu, cựu Phó Chủ tịch Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân (Chính hiệp) tỉnh Hồ Bắc, bị cáo buộc tham nhũng suốt 22 năm. Ngoài án tù, Tòa án Trung cấp thành phố Thương Khâu, tỉnh Hà Nam còn phạt ông 5 triệu nhân dân tệ, theo thông tin từ Tòa án Nhân dân Tối cao của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Đầu năm 2020, khi dịch mới bùng phát, ông Chu từng công khai ám chỉ trách nhiệm chính trong việc che giấu dịch thuộc về chính quyền trung ương.

Nhận hối lộ từ năm 2003 đến năm 2025

Tòa án cho biết từ nửa đầu năm 2003 đến tháng 5/2025, ông Chu lợi dụng chức vụ và ảnh hưởng của mình để giúp một số đơn vị, cá nhân nhận thầu công trình, kinh doanh và xin phê duyệt hành chính. Đổi lại, ông nhận tiền và tài sản quy đổi tổng cộng hơn 60,5 triệu nhân dân tệ.

Trong thời gian đó, ông lần lượt giữ các chức: Phó Bí thư Châu ủy, Châu trưởng Châu tự trị dân tộc Thổ Gia, dân tộc Miêu Ân Thi; Bí thư Đảng tổ, Giám đốc Sở Thương mại Hồ Bắc; Bí thư Thành ủy Hoàng Thạch; Phó Tỉnh trưởng Hồ Bắc. Tại Vũ Hán, ông là Phó Bí thư Thành ủy, Phó Thị trưởng, Quyền Thị trưởng rồi Thị trưởng. Sau cùng, ông giữ chức Thành viên Đảng tổ, Phó Chủ tịch Chính hiệp Hồ Bắc và cán bộ lãnh đạo cấp phó tỉnh của Chính hiệp Hồ Bắc.

Tòa đánh giá số tiền nhận hối lộ “đặc biệt lớn”. Tuy nhiên, ông Chu được xử nhẹ vì có tình tiết phạm tội chưa đạt, khai báo thành thật và chủ động khai phần lớn hành vi nhận hối lộ mà cơ quan điều tra chưa nắm được. Ông cũng tích cực nộp lại tiền, và phần lớn số tiền, tài sản thực nhận đã được thu hồi.

Tháng 1 năm nay, chính quyền đã thông báo khai trừ ông Chu khỏi đảng và khỏi bộ máy công chức. Thông báo nêu ông sống sa đọa, tiến hành “giao dịch quyền – tiền, quyền – sắc”.

Ông Chu sinh tháng 11/1962, người Hồ Bắc, làm quan lâu năm tại tỉnh này. Ngoài các chức kể trên, ông từng là Chủ nhiệm Văn phòng Đầu tư nước ngoài tỉnh Hồ Bắc. Năm 2017, ông làm Phó Tỉnh trưởng Hồ Bắc kiêm Thị trưởng Vũ Hán.

Lời ám chỉ trung ương che giấu dịch

Dịch virus corona chủng mới (COVID-19, virus Trung Cộng) bùng phát tại Vũ Hán từ cuối năm 2019. Chiều 30/12/2019, bác sĩ Ngải Phân ở Bệnh viện Trung tâm Vũ Hán gửi vào nhóm WeChat của khoa một kết quả xét nghiệm. Kết quả cho thấy một bệnh nhân dương tính với virus corona SARS và một số mầm bệnh khác ở mức tin cậy cao.

Thông tin này nhanh chóng đến tay bác sĩ Lý Văn Lượng, người đã đăng lời cảnh báo vào nhóm WeChat của các bạn học. Sau đó, ông Lý bị chính quyền trù dập.

Đầu tháng 1/2020, cảnh sát Vũ Hán triệu tập 8 người chia sẻ thông tin về dịch bệnh trên mạng với lý do “tung tin đồn”. Suốt nhiều ngày sau đó, chính quyền vẫn khẳng định dịch “có thể phòng ngừa, có thể kiểm soát”. ĐCSTQ che giấu sự thật khiến dịch mất kiểm soát, nhanh chóng lan ra toàn thế giới và làm vô số người chết.

Đầu năm 2020, các quan chức chủ chốt của Hồ Bắc và Vũ Hán trở thành tâm điểm chỉ trích trên mạng xã hội vì bị cho là giấu dịch và báo cáo chậm. Ông Chu khi đó công khai thừa nhận thông tin giai đoạn đầu không được công bố kịp thời.

Khi trả lời phỏng vấn Đài Truyền hình Trung ương (CCTV) của ĐCSTQ ngày 27/1/2020, ông lại ám chỉ chính quyền trung ương phải chịu trách nhiệm chính về việc che giấu dịch giai đoạn đầu. Ông giải thích rằng chính quyền địa phương chỉ được công bố thông tin sau khi được trao quyền.

Quan trường ĐCSTQ vốn kín tiếng về mâu thuẫn giữa cấp trên và cấp dưới, nên phát biểu hiếm thấy của ông Chu lập tức gây bàn tán. Lý do là truyền thông nhà nước từng đưa tin công tác “phòng dịch” trên cả nước đặt dưới cái gọi là “đích thân chỉ huy, đích thân triển khai” của lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình.

Giới quan sát cho rằng quan chức Hồ Bắc và Vũ Hán phần nào đã trở thành “vật tế thần” cho Bắc Kinh.

Quan chức Hồ Bắc lần lượt mất chức

Quan trường Hồ Bắc sau đó bị thanh lọc. Tháng 2/2020, Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc Tưởng Siêu Lương và Bí thư Thành ủy Vũ Hán Mã Quốc Cường bị cách chức. Riêng ông Chu tới tháng 1/2021 mới chuyển sang làm Phó Chủ tịch Chính hiệp Hồ Bắc, rời chức tháng 1/2023 và bị điều tra vào tháng 7/2025.

Ông Trần Khuê Đức, Chủ tịch điều hành Học xã Trung Quốc Princeton tại Mỹ, từng nói với Đài Á Châu Tự Do (RFA) rằng nội bộ ĐCSTQ có bất đồng về cách xử lý ông Chu. Chính quyền ĐCSTQ để ông Chu lui về hậu trường cũng là để làm nhạt bớt việc dư luận bàn tán và truy trách nhiệm về giai đoạn đầu của dịch.

Tháng 8/2021, ông Tưởng Siêu Lương nhận một chức nhàn tản tại Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc của ĐCSTQ. Khi đó, giới quan sát coi đây là một cuộc “hạ cánh an toàn”. Dù vậy, ông Tưởng vẫn bị điều tra vào ngày 21/2/2025.

Nhà bình luận độc lập Thái Thận Khôn từng tiết lộ trên kênh truyền thông cá nhân rằng, theo một người bạn biết rõ ông Tưởng, vấn đề chính của ông ta là chuyện xảy ra trong một bữa ăn hồi tháng 5/2024: ngồi cùng một quan chức cấp thứ trưởng, ông Tưởng đã nhắc lại diễn biến dịch ở Vũ Hán năm đó.

“Từ lúc dịch bùng phát đến việc phong tỏa tin tức và xử lý Lý Văn Lượng, Văn phòng Trung ương đều làm đúng theo chỉ thị của Tập Cận Bình,” ông Tưởng nói, theo lời kể này.

“Là Bí thư Tỉnh ủy Hồ Bắc, mỗi bước tôi xử lý dịch đều được Trung ương Đảng và Tập Cận Bình phê duyệt. Kể cả việc phong tỏa Viện Virus học Vũ Hán và đóng cửa, dỡ bỏ chợ hải sản, tất cả đều là chỉ thị trực tiếp của Trung ương.”