LHQ xem xét việc trẻ em Trung Quốc bị hạn chế tự do, yêu cầu ĐCSTQ trả lời

Liên Hợp Quốc vừa đặt loạt câu hỏi về tự do của trẻ em ở Trung Quốc Đại Lục, Hồng Kông và Ma Cao, nhất là tác động của luật mới về dân tộc đối với trẻ em Tây Tạng, Duy Ngô Nhĩ.

Tổ chức Dịch vụ Quốc tế về Nhân quyền (ISHR) hôm thứ Năm (22/10) công bố báo cáo cho biết Ủy ban Quyền trẻ em Liên Hợp Quốc đã thông qua một “danh sách vấn đề” hôm 2/10. Văn bản gồm 28 đoạn đánh số, nêu chi tiết các câu hỏi và yêu cầu chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) cung cấp thông tin về quyền trẻ em ở Trung Quốc Đại Lục, Hồng Kông và Ma Cao.

Đây là lần đầu tiên kể từ năm 2013, ủy ban này xem xét việc Trung Quốc thực hiện Công ước về Quyền trẻ em. Danh sách vấn đề gửi chính quyền ĐCSTQ là bước chuẩn bị cho đợt xem xét. Phiên xem xét chính thức dự kiến diễn ra sớm nhất vào năm 2027.

Với trẻ em dân tộc thiểu số, danh sách nêu một số mối quan ngại:

• trẻ em Tây Tạng và Duy Ngô Nhĩ bị phân biệt đối xử;
• quyền tôn giáo và ngôn ngữ bị hạn chế;
• việc học của trẻ em bị cản trở;
• trẻ em bị chia cắt khỏi gia đình;
• người bảo vệ nhân quyền bị trả thù.

Đợt xem xét lần này không chỉ xét Trung Quốc thực hiện Công ước ra sao, mà còn xét những vấn đề mới nảy sinh trong 13 năm qua. Đó là luật an ninh quốc gia, quyền giáo dục và văn hóa của trẻ em dân tộc thiểu số, và việc trẻ em cùng gia đình bị giám sát.

Trước đó, các chuyên gia nhân quyền Liên Hợp Quốc đã cảnh báo về Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc, có hiệu lực từ ngày 1/7 năm nay. Họ cho rằng luật này hạn chế các quyền cơ bản của trẻ em dân tộc thiểu số, gồm quyền về ngôn ngữ, văn hóa và tôn giáo.

Quan ngại về trường nội trú, gia đình ly tán và việc giám sát trẻ em

Theo báo cáo của ISHR, ủy ban yêu cầu Chính phủ Trung Quốc giải thích cách ngăn trẻ em bị tách khỏi cha mẹ khi việc đó không vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Ủy ban đặc biệt lưu ý các gia đình dân tộc thiểu số, những trường hợp cha mẹ bị giam giữ hoặc mất tích, và các trường hợp liên quan đến cải tạo lao động.

Ủy ban cũng yêu cầu ĐCSTQ giải thích các biện pháp giám sát tại Tây Tạng và những vùng người Duy Ngô Nhĩ sinh sống. Ủy ban hỏi căn cứ pháp lý và mục đích của việc thu thập dữ liệu gen trẻ em khi chưa có sự đồng ý, và việc làm này có tôn trọng quyền riêng tư của trẻ hay không.

Các câu hỏi khác xoay quanh việc trẻ em ở Tây Tạng và Tân Cương bị hạn chế đi lại, và việc các gia đình dân tộc thiểu số sống ở nước ngoài bị gây sức ép. Ủy ban còn hỏi Trung Quốc làm thế nào để trẻ em không bị phân biệt đối xử vì nguồn gốc dân tộc, tín ngưỡng, hoạt động chính trị hay ngôn ngữ của cha mẹ.

Trung Quốc cũng được yêu cầu điều tra các báo cáo về trẻ em tử vong, bị tra tấn hoặc bị đối xử tồi tệ trong các trường nội trú công lập và trường mẫu giáo ở Tây Tạng, và truy cứu trách nhiệm những người liên quan.

Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông và quyền tự do ngôn luận của trẻ em

Ngoài quyền của trẻ em dân tộc thiểu số, ủy ban còn quan tâm đến tác động của Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông đối với quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin và tham gia đời sống công cộng của trẻ em.

ISHR cho biết ủy ban yêu cầu Chính phủ Trung Quốc giải trình những điểm sau:

• Những trở ngại mà nhà báo, người bảo vệ nhân quyền và các tổ chức phi chính phủ gặp phải khi đưa tin về các vụ xâm phạm quyền trẻ em ở Trung Quốc Đại Lục và khi tìm kiếm công lý. Những người vận động cho quyền trẻ em bị trả thù, nhất là bị đàn áp theo Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông.
• Cách bảo đảm trẻ em được bày tỏ ý kiến một cách an toàn, tự do, không phải lo bị truy tố theo các quy định về an ninh quốc gia, nhất là tại Hồng Kông.
• Trong các cuộc biểu tình phản đối dự luật dẫn độ năm 2019 ở Hồng Kông, hơn 1.700 học sinh, sinh viên đã bị cảnh sát bạo hành, bị bắt giữ và bị cáo buộc các tội danh như “bạo loạn”.
• Cách bảo đảm các hạn chế đưa ra với lý do bảo vệ trẻ em khỏi nội dung độc hại không xâm phạm quyền tự do biểu đạt của trẻ, kể cả trên mạng, và quyền được tiếp cận thông tin đa dạng, phù hợp với lứa tuổi. Cần đặc biệt chú ý các hạn chế theo Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông, vốn đã khiến trẻ em và người chăm sóc trẻ bị truy tố, bị bỏ tù.

ĐCSTQ phải trả lời bằng văn bản trước tháng 2/2027

Chính phủ Trung Quốc phải gửi văn bản trả lời Ủy ban Quyền trẻ em Liên Hợp Quốc trước ngày 15/2/2027, giải đáp từng mối quan ngại trong danh sách vấn đề, theo báo cáo của ISHR.

Những câu trả lời này sẽ là căn cứ quan trọng cho bước xem xét tiếp theo. Sau đó, ủy ban sẽ đối thoại với chính quyền ĐCSTQ và dựa vào đó đưa ra kết luận cuối cùng.

ISHR kêu gọi chính quyền ĐCSTQ tham gia đợt xem xét với thái độ xây dựng, minh bạch, trả lời đầy đủ các câu hỏi của ủy ban, và có biện pháp cụ thể để luật pháp cũng như cách làm trên thực tế phù hợp với chuẩn mực nhân quyền quốc tế.

Công ước về Quyền trẻ em nhằm bảo đảm các quyền của trẻ em như quyền được sống, phát triển, học tập, không bị phân biệt đối xử và được bày tỏ ý kiến. Trung Quốc phê chuẩn công ước này năm 1992.