Mỹ mạnh tay chặn doanh nghiệp Trung Quốc đánh cắp AI, chặn tham vọng vượt mặt của ĐCSTQ

Nạn đánh cắp sở hữu trí tuệ khiến kinh tế Mỹ mất ước tính 225–600 tỷ USD mỗi năm. Tình báo Mỹ xác định Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) dính líu đến 80% vụ gián điệp kinh tế.

Trong số các vụ này, doanh nghiệp công nghệ là mục tiêu chính, chiếm gần một phần ba.

ĐCSTQ đánh cắp công nghệ Mỹ cả công khai lẫn ngấm ngầm

Cách đây 10 năm, các chuyên gia của bộ phận Đổi mới Quốc phòng thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ đã cảnh báo về cách doanh nghiệp Trung Quốc dưới chế độ ĐCSTQ chiếm đoạt sở hữu trí tuệ của Mỹ. Ngoài những con đường bề ngoài hợp pháp như lập liên doanh với công ty Mỹ, các doanh nghiệp này còn ngấm ngầm tiến hành gián điệp công nghiệp trên quy mô lớn và đánh cắp dữ liệu qua mạng.

Huawei, tập đoàn viễn thông khổng lồ của ĐCSTQ, bị cáo buộc đánh cắp sở hữu trí tuệ bằng nhiều cách. Tập đoàn này bị cho là đã khuyến khích, xúi giục nhân viên lấy cắp công nghệ, vi phạm thỏa thuận bảo mật trong liên doanh và lập cơ chế thưởng cho hành vi chiếm đoạt sở hữu trí tuệ nước ngoài.

Tháng 9 năm nay, tòa án liên bang Mỹ mở phiên xét xử vụ án gián điệp Huawei. Công tố viên liên bang Taylor Stout cáo buộc Huawei xây dựng toàn bộ hoạt động kinh doanh dựa trên “liên tục đánh cắp, nói dối và che giấu sự thật”.

Năm 2020, ông Christopher Wray, khi đó là Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI), cảnh báo nạn đánh cắp sở hữu trí tuệ của ĐCSTQ là “một trong những cuộc chuyển dịch của cải lớn nhất trong lịch sử loài người”.

Trong bài phân tích mới nhất của Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), hai tác giả Susan Soh và Annie Fixler nhận định khi cuộc cạnh tranh AI Mỹ-Trung những năm gần đây ngày càng gay gắt, ĐCSTQ lại bắt đầu ráo riết đánh cắp công nghệ AI của Mỹ. Thủ đoạn đánh cắp cũng liên tục thay đổi theo đà phát triển của công nghệ. Bà Soh là trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Sức mạnh Kinh tế và Tài chính của FDD, còn bà Fixler là giám đốc kiêm nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Đổi mới Mạng và Công nghệ thuộc quỹ này.

Một cảnh báo an ninh do Chính phủ Mỹ đưa ra hồi tháng 9 cáo buộc một số công ty AI Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tấn công “chưng cất mô hình” quy mô lớn nhắm vào các công ty AI Mỹ. Các công ty Trung Quốc này gửi một cách có hệ thống lượng lớn truy vấn tới mô hình AI của Mỹ, rồi dùng câu trả lời để huấn luyện mô hình của mình.

ĐCSTQ dùng mọi thủ đoạn đánh cắp công nghệ AI của Mỹ

Vụ án điển hình mới nhất mà ngành tư pháp Mỹ xử lý để ngăn ĐCSTQ đánh cắp bí mật công nghệ là vụ Đinh Lâm Uy (Linwei Ding), cựu nhân viên Google. Bên công tố Mỹ cáo buộc, trong thời gian làm việc tại Google, Đinh đã đánh cắp hơn 1.000 tài liệu mật về hạ tầng siêu máy tính AI của công ty, liên quan đến chip chuyên dụng, phần mềm và công nghệ trung tâm dữ liệu.

Năm 2023, khi vẫn là nhân viên Google, Đinh lập một công ty công nghệ tại Trung Quốc. Ông còn bị cáo buộc bí mật lên kế hoạch sao chép, nâng cấp cụm siêu máy tính gồm khoảng 10 nghìn chip của Google, và đã tìm nguồn vốn từ Trung Quốc.

Tháng 1 năm nay, bồi thẩm đoàn liên bang tại San Francisco kết luận Đinh phạm 7 tội đánh cắp bí mật thương mại và 7 tội gián điệp kinh tế. Đến tháng 8, thẩm phán hủy kết luận có tội với 7 tội gián điệp kinh tế vì bên công tố không chứng minh đủ rằng ông lấy tài liệu nhằm giúp ĐCSTQ, nhưng vẫn giữ nguyên các tội đánh cắp bí mật thương mại.

Tháng 9, Đinh bị tuyên án gần một năm tù.

Hôm thứ Hai (19/10), Bộ Ngoại giao Mỹ trừng phạt 5 thực thể Trung Quốc có liên quan đến Đinh, dựa trên Đạo luật Bảo vệ Sở hữu Trí tuệ Mỹ (PAIPA). Danh sách gồm Công ty Công nghệ Trí Toán Thượng Hải do ông lập ra và các đơn vị liên quan đến Kỳ Tích Sáng Đàn (MiraclePlus), đơn vị đã rót vốn hạt giống cho công ty này.

Vụ Đinh Lâm Uy cho thấy việc phối hợp nhiều công cụ chính sách kinh tế có thể giúp thực thi pháp luật hiệu quả hơn, FDD nhận định. Bộ Tư pháp truy tố hình sự Đinh, còn Bộ Ngoại giao trừng phạt các công ty Trung Quốc hưởng lợi từ hành vi đánh cắp sở hữu trí tuệ, qua đó hạn chế các doanh nghiệp ĐCSTQ này tiếp cận tiền và tài sản của mình tại Mỹ.

Năm 2020, trong vụ Phúc Kiến Tấn Hoa và hãng Micron Technology, Công ty Liên Hoa Điện tử (UMC) của Đài Loan thừa nhận đã tham gia đánh cắp bí mật thương mại về công nghệ bộ nhớ DRAM của Micron và bị phạt 60 triệu USD.

Bảo vệ sở hữu trí tuệ Mỹ vẫn là chặng đường dài

Bài phân tích chỉ ra rằng ngoài thiệt hại kinh tế trực tiếp, việc ĐCSTQ đánh cắp sở hữu trí tuệ Mỹ còn bóp méo cạnh tranh trên thị trường. Kẻ đánh cắp không phải gánh chi phí nghiên cứu và phát triển mà vẫn dễ dàng nhảy vào cạnh tranh, khiến những doanh nghiệp bỏ tiền đầu tư công nghệ mới mất động lực đổi mới.

Hai tác giả viết rằng ĐCSTQ cũng hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ sở hữu trí tuệ, đang dốc sức bảo vệ sở hữu trí tuệ trong nước và dùng trợ cấp nhà nước để khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc đổi mới. Theo họ, Chính phủ Mỹ cũng nên làm như vậy.

Mỹ có thể dùng 5 cách sau để bảo vệ sở hữu trí tuệ, ngăn doanh nghiệp và cá nhân liên quan đến ĐCSTQ lấy công nghệ Mỹ trái phép.

Thứ nhất là điều tra và truy tố hình sự. Bộ Tư pháp Mỹ và FBI điều tra các vụ đánh cắp bí mật thương mại, gián điệp kinh tế và xâm nhập mạng, khởi tố những người liên quan và truy cứu trách nhiệm theo pháp luật.

Thứ hai là hạn chế xuất khẩu công nghệ nhạy cảm. Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ dùng biện pháp kiểm soát xuất khẩu và Danh sách Thực thể để đưa vào danh sách đen các doanh nghiệp Trung Quốc bị nghi tiến hành tấn công chưng cất mô hình nhắm vào những công ty AI hàng đầu của Mỹ. Biện pháp này hạn chế họ mua chip tiên tiến, công nghệ điện toán AI và thiết bị liên quan của Mỹ, ngăn công nghệ bị chuyển giao trái phép.

Thứ ba là trừng phạt, nhất là với các doanh nghiệp Trung Quốc hưởng lợi từ hành vi đánh cắp. Mỹ có thể dựa vào các luật liên quan để trừng phạt cá nhân và tổ chức nước ngoài dính líu đến những vụ đánh cắp bí mật thương mại nghiêm trọng, hạn chế họ sử dụng hệ thống tài chính Mỹ hay tiếp cận công nghệ.

Thứ tư là tăng cường bảo vệ giới nghiên cứu và doanh nghiệp. Chính phủ Mỹ thúc đẩy các trường đại học, phòng thí nghiệm và công ty công nghệ chú trọng kiểm soát quyền truy cập dữ liệu, bảo đảm an ninh mạng, thẩm tra lý lịch đối tác và quản lý bí mật thương mại. Mục tiêu là giảm nguy cơ người trong nội bộ làm lộ bí mật và công nghệ bị chuyển ra ngoài.

Cuối cùng là dùng chính sách thương mại để gây sức ép và cập nhật hệ thống giám sát hải quan cho phù hợp với thách thức của thương mại hiện đại. Cụ thể là bịt các lỗ hổng trong thực thi pháp luật hải quan, ngăn doanh nghiệp Trung Quốc lấy trái phép chip và máy chủ AI tiên tiến của Mỹ qua những con đường như hợp tác với công ty nước ngoài.

Bài phân tích kết luận rằng muốn áp đảo ĐCSTQ trong cuộc cạnh tranh công nghệ, Mỹ phải hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chính phủ và thực sự bảo vệ được thành quả đổi mới của mình.