Mỹ ra tuyên bố chung nhắm thẳng vào TQ; ông Trump và chiến lược đi trước một bước

“Chúng ta không thể thỏa hiệp về chủ quyền của bán cầu này. Chúng tôi rất lo ngại về những áp lực kinh tế có mục tiêu mà Trung Quốc đã gây ra sau phán quyết của Tòa án Tối cao Panama đối với cảng Balboa và Cristobal. Chúng tôi ủng hộ Panama. Mọi hành động cố gắng phá hoại chủ quyền của Panama đều là mối đe dọa đối với tất cả chúng ta” — Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.

“Đó là mối đe dọa đối với tất cả chúng ta”

Hôm 28/4, ông Rubio đã phát biểu trên X, đồng thời chia sẻ liên kết tuyên bố chung, trong đó Mỹ, Bolivia, Costa Rica, Guyana, Paraguay và Trinidad và Tobago khẳng định ủng hộ chủ quyền của Panama.

Tuyên bố chung được công bố trên trang web Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ ra:

“Chúng tôi — Bolivia, Costa Rica, Guyana, Paraguay, Trinidad và Tobago cùng với Hoa Kỳ — đoàn kết vì sứ mệnh chung là bảo vệ an ninh cho bán cầu này và tái khẳng định rằng tự do của khu vực này là điều không thể thỏa hiệp. Chúng tôi đang theo dõi rất chặt chẽ các áp lực kinh tế có mục tiêu mà Trung Quốc đã áp dụng, cũng như những hành động gần đây ảnh hưởng đến các tàu mang cờ Panama. Những hành động này xảy ra sau khi Tòa án Tối cao Panama đưa ra phán quyết đối với cảng Balboa và Cristobal, và là một nỗ lực công khai nhằm chính trị hóa thương mại biển và xâm phạm chủ quyền của các quốc gia trong bán cầu này.

Panama là một trụ cột quan trọng trong hệ thống thương mại biển của chúng ta, vì vậy không thể để nước này chịu áp lực từ bên ngoài một cách không công bằng. Mọi hành động nhằm phá hoại chủ quyền của Panama là mối đe dọa đối với tất cả chúng ta.

Chúng tôi ủng hộ Panama. Bằng cách tái khẳng định cam kết của chúng tôi đối với hòa bình, an ninh và hợp tác trong bán cầu, chúng tôi sẽ nỗ lực đối phó với mọi mối đe dọa và đảm bảo rằng châu Mỹ vẫn là một khu vực tự do, an toàn và thịnh vượng.”

Cuối tháng Một năm nay, Tòa án Tối cao Panama đã tuyên bố hủy bỏ hợp đồng vận hành cảng của Hong Kong’s Cheung Kong Holdings tại Panama, với lý do hợp đồng này vi phạm hiến pháp.

Công ty con của Cheung Kong Group là Panama Ports đã nắm giữ hợp đồng này từ những năm 1990 và phụ trách vận hành các bến container tại cửa ngõ Thái Bình Dương và Đại Tây Dương của kênh đào Panama, hai cảng quan trọng trong việc vận hành kênh đào Panama. Cheung Kong đã giành được quyền khai thác kéo dài 25 năm vào năm 2021.

Sau phán quyết của tòa án, Chính phủ Trung Quốc đã áp đặt “áp lực kinh tế có mục tiêu” lên các tàu mang cờ Panama để trả đũa Panama.

Theo dữ liệu từ Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ, Trung Quốc đã giữ gần 70 tàu Panama trong tháng Ba, một con số “vượt xa mức bình thường trong lịch sử”.

Chủ tịch Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ, Laura D’Andrea Tyson, cho biết rằng hành động của Trung Quốc về việc giữ tàu đã ảnh hưởng đến cả Panama và Mỹ.

Bà cho biết: “Những cuộc kiểm tra tăng cường này được thực hiện dưới các chỉ thị không chính thức và dường như là để trừng phạt Panama sau khi chuyển nhượng tài sản cảng của Cheung Kong”.

Bà cũng nhấn mạnh: “Vì các tàu mang cờ Panama chiếm một phần lớn trong giao thương container của Mỹ, những hành động này có thể gây ra hậu quả thương mại và chiến lược lớn đối với ngành vận tải biển của Mỹ”.

Ông Trump cam kết “giành lại” quyền kiểm soát

Trong bài phát biểu nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump đã coi kênh đào Panama, dài khoảng 80 km, là một trong những vấn đề trọng tâm của nhiệm kỳ thứ hai của ông, tuyên bố rằng Trung Quốc đang “vận hành” kênh đào này và cam kết Mỹ sẽ “giành lại” quyền kiểm soát.

“Chúng tôi đã xây dựng kênh đào Panama với một số tiền khổng lồ và đã mất 38.000 sinh mạng trong quá trình đó. Nhưng sau đó kênh đào này đã bị giao cho Panama một cách ngớ ngẩn. Tôi muốn nói rằng suy nghĩ về việc Mỹ đã bỏ ra bao nhiêu tiền để xây dựng kênh đào Panama và những cái giá phải trả thì thật là không công bằng. Panama đã vi phạm các cam kết với chúng ta.

Mục tiêu và tinh thần của hiệp định và hiệp ước của chúng ta đã bị phá vỡ hoàn toàn. Các tàu của Mỹ phải trả phí cao hơn nhiều so với mức hợp lý và không nhận được sự đối xử công bằng, bao gồm cả Hải quân Mỹ.

Quan trọng hơn, Trung Quốc đang vận hành kênh đào Panama. Nhưng chúng ta sẽ không giao nó cho Trung Quốc. Chúng ta giao nó cho Panama và chúng ta sẽ lấy lại quyền kiểm soát.”

Chiến lược lớn của ông Trump: Đi trước một bước

Ông Arthur Herman, một cựu nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, nơi nghiên cứu các vấn đề quốc phòng, năng lượng và công nghệ, đã viết một bài báo vào năm 2025 có tên “5 yếu tố quan trọng trong chiến lược lớn của ông Trump”, trong đó làm rõ tầm quan trọng của kênh đào Panama.

Ông thẳng thắn đề cập đến một câu hỏi quan trọng: “Ai sẽ kiểm soát những tuyến đường huyết mạch quan trọng của thương mại hàng hải toàn cầu? Liệu đó sẽ là Mỹ hay Trung Quốc?”

Câu hỏi này không chỉ làm rõ chiến lược của chính quyền Trump, mà còn khiến người ta nhận ra rằng ĐCSTQ đã chuẩn bị từ lâu để đánh bại Mỹ và thống trị toàn cầu.

Tuy nhiên, họ đã gặp phải ông Trump.

Ông Herman giải thích: “Tổng thống Trump đã bắt đầu thúc đẩy quyền tự do cho các tàu Mỹ đi qua cả kênh đào Suez và Panama”.

“Lý do tôi nghĩ chiến lược này rất thông minh là vì Mỹ cần có quyền tự do đi qua hai tuyến đường huyết mạch này, không chỉ cho tàu thương mại mà còn cho hải quân của Mỹ để bảo vệ thương mại và duy trì lợi thế trong cuộc cạnh tranh toàn cầu với Trung Quốc.”

“Trên thực tế, suy nghĩ của ông Trump khiến tôi nhớ đến danh sách ‘5 yếu tố quan trọng chiến lược’ mà Đô đốc Fisher của Hải quân Hoàng gia Anh đưa ra trước Chiến tranh Thế giới thứ nhất, trong đó ông và Hải quân Hoàng gia Anh đã kiểm soát các điểm quan trọng từ eo biển Dover, Gibraltar, Suez, Singapore cho đến Mũi Hảo Vọng.”

Hiện nay, “từ góc độ chiến lược, việc ai kiểm soát quyền đi qua các tuyến hàng hải quan trọng nhất toàn cầu vẫn rất quan trọng, đặc biệt là khi tháng trước, Liên Hợp Quốc ước tính rằng thương mại biển chiếm 80% tổng thương mại toàn cầu”.

“Với một phiên bản hiện đại của danh sách ‘5 yếu tố chiến lược’ cho ông Trump và Mỹ, đó nên bắt đầu từ kênh đào Panama. Kênh này hiện nay chịu trách nhiệm cho 5-6% thương mại xuất nhập khẩu toàn cầu, nhưng đối với Mỹ, tỷ lệ này đạt tới 40% trong vận tải container. Và kế hoạch mở rộng vào năm 2016 thực tế đã xây dựng một kênh đào mới hiện đại bên cạnh kênh cũ, giúp tăng gấp đôi khả năng lưu thông của nó.”

“Điều này có nghĩa là tầm quan trọng của kênh đào này đối với Mỹ và các nước láng giềng ở Mỹ Latinh trong chuỗi cung ứng và vận tải hàng hóa sẽ chỉ gia tăng. Và trong bất kỳ tình huống xung đột hay gián đoạn nào, chính lực lượng vũ trang Mỹ, đặc biệt là Hải quân, sẽ phải can thiệp. Do đó, quyền tự do lưu thông và loại bỏ sự ảnh hưởng của Trung Quốc là một mục tiêu chiến lược cực kỳ quan trọng đối với Mỹ.”

Ông Arthur Herman từng nhận định, đừng bao giờ đánh giá thấp ông Trump; trong ván cờ chính trị lớn, ông ấy luôn đi trước các đối thủ của mình 10 bước.