Phân tích: Viện Khổng Tử tiếp tục thâm nhập các trường học Mỹ dưới diện mạo mới

Ảnh hưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đối với các trường học ở Mỹ đang tiếp tục được duy trì dưới hình thức “thay tên đổi dạng”. Từ mô hình Viện Khổng Tử trước đây, các hoạt động này được cho là đang chuyển sang những hình thức kín đáo hơn như các tổ chức phi lợi nhuận và các chương trình giao lưu văn hóa. Theo nhận định của các chuyên gia, điều này đồng nghĩa với việc học sinh Mỹ tiếp tục chịu ảnh hưởng từ các chương trình được định hình bởi ĐCSTQ, trong đó việc giảng dạy tiếng Trung tại các trường công lập Mỹ có thể sử dụng những giáo trình chịu tác động từ chính quyền Trung Quốc.

Năm 2004, Trung Quốc bắt đầu thành lập các Viện Khổng Tử tại các trường đại học Mỹ. Các viện này sau đó hợp tác với các trường tiểu học và trung học, xây dựng khoảng 500 Lớp học Khổng Tử trên toàn nước Mỹ. Sau khi vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Quốc hội Mỹ, gần như toàn bộ Viện Khổng Tử đã bị đóng cửa, khiến nhiều người cho rằng vấn đề đã được giải quyết.

Tuy nhiên, bà Jennifer Richmond, Phó Giám đốc phụ trách Giáo dục và An ninh Quốc gia của Quỹ Bảo vệ Dân chủ, mới đây đã viết trên The Hill rằng một báo cáo năm 2022 của Hiệp hội Quốc gia các Học giả cho thấy nhiều Viện Khổng Tử vẫn tồn tại bằng cách đổi tên hoặc hoạt động thông qua các tổ chức trung gian, tiếp tục truyền tải ảnh hưởng và hệ tư tưởng của ĐCSTQ tới học sinh Mỹ.

Trường hợp của Trung tâm Kết nối Văn hóa, một tổ chức giáo dục phi lợi nhuận dành cho bậc phổ thông tại bang Virginia. Theo các tài liệu của hệ thống trường công K-12, trung tâm này đưa giáo viên Trung Quốc vào giảng dạy tại các lớp học ở Mỹ, tổ chức các chuyến giao lưu tới Trung Quốc cho học sinh và cán bộ quản lý giáo dục, đồng thời tiếp tục hợp tác với chính quyền Trung Quốc và các trường đại học. Trung tâm này cũng từng là đối tác của các Lớp học Khổng Tử thuộc Viện Khổng Tử của Đại học Alfred.

Viện Khổng Tử đổi tên thành “Trung tâm Kết nối Văn hóa”?

Tác giả cho rằng dù chưa có bằng chứng chính thức khẳng định Trung tâm Kết nối Văn hóa là sự tiếp nối trực tiếp của Viện Khổng Tử, nhưng nhiều dữ kiện công khai cho thấy mối liên hệ giữa hai tổ chức.

Trước hết là về nhân sự. Trung tâm Kết nối Văn hóa được thành lập năm 2021, đúng thời điểm nhiều trường đại học Mỹ đồng loạt đóng cửa Viện Khổng Tử. Giám đốc điều hành của trung tâm là Cao Khánh, người từng giữ chức Giám đốc Trung tâm Viện Khổng Tử Mỹ. Trước đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã xác định Trung tâm Viện Khổng Tử Mỹ thực chất là cơ quan đại diện của trụ sở Viện Khổng Tử toàn cầu.

Tháng 8/2020, Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố trụ sở Viện Khổng Tử là một cơ quan đại diện ở nước ngoài của ĐCSTQ, với mục tiêu thúc đẩy các hoạt động tuyên truyền và gây ảnh hưởng trong các trường đại học và trường phổ thông trên toàn thế giới.

Hiện chưa rõ liệu có tồn tại mối liên hệ tài chính giữa Trung tâm Kết nối Văn hóa và hệ thống Viện Khổng Tử hay không. Với tư cách là tổ chức phi lợi nhuận được miễn thuế, trung tâm không bắt buộc phải công khai danh tính các nhà tài trợ, mặc dù vẫn phải báo cáo các thông tin này cho Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) thông qua biểu mẫu khai thuế thường niên.

Tuy nhiên, trên trang web của Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh – một trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc – Trung tâm Kết nối Văn hóa được liệt kê trong danh sách các tổ chức toàn cầu của trường. Trước đây, danh mục này từng bao gồm nhiều Viện Khổng Tử tại Mỹ. Trang web cũng nêu rõ trung tâm đang đảm nhiệm vai trò mà các Viện Khổng Tử từng thực hiện.

Theo bài viết, trong hơn 20 năm qua, Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh là một trong những đơn vị tài trợ chính cho hệ thống Viện Khổng Tử, hợp tác với 29 Viện Khổng Tử trên toàn cầu và nhiều lần được trao danh hiệu “Đối tác Trung Quốc xuất sắc của Viện Khổng Tử”.

Trang web của trường cũng cho biết Trung tâm Kết nối Văn hóa hoạt động trên phạm vi toàn nước Mỹ và đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì, mở rộng các chương trình dạy tiếng Trung vốn trước đây do các Viện Khổng Tử và Lớp học Khổng Tử cung cấp cho học sinh phổ thông và cộng đồng địa phương.

Đại học Ngôn ngữ Bắc Kinh trực thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc. Bài viết cho rằng các hoạt động của trường liên quan đến Viện Khổng Tử có sự phối hợp với hệ thống công tác mặt trận thống nhất của ĐCSTQ. Theo sơ đồ tổ chức được công khai, trường có đơn vị phụ trách công tác mặt trận thống nhất của Đảng trong cơ cấu quản lý. Phía Mỹ từng nhận định rằng công tác mặt trận thống nhất của ĐCSTQ có nhiệm vụ mở rộng ảnh hưởng ở nước ngoài và vô hiệu hóa các lực lượng bị xem là đối lập. Một cựu lãnh đạo của hệ thống này cũng từng giữ chức Chủ tịch trụ sở toàn cầu của Viện Khổng Tử tại Bắc Kinh.