Categories: Xã luậnBlog

Anders Corr: ĐCSTQ lén đánh cắp năng lực tính toán AI toàn cầu, kể cả qua Việt Nam

Trung Quốc tìm cách có được công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) từ Mỹ và thông qua các nước, vùng lãnh thổ thứ ba, gồm Hà Lan, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Hồng Kông và UAE. Kiểm soát xuất khẩu lỏng lẻo bắt nguồn từ hoạt động vận động hành lang của doanh nghiệp và ảnh hưởng từ nước ngoài.

Trung tâm dữ liệu (Ảnh minh họa: Gorodenkoff/ Shutterstock)

Chẳng hạn, việc tiếp cận chip AI thường diễn ra qua điện toán đám mây, buôn lậu hoặc trung chuyển qua nước thứ ba. Có trường hợp chip được đóng gói lại hoặc gắn vào máy chủ giá rẻ để lợi dụng kẽ hở của luật kiểm soát xuất khẩu.

Những kẽ hở pháp lý giúp Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI thường tồn tại dai dẳng. Nguyên nhân là hoạt động vận động hành lang của các tập đoàn như Nvidia, Oracle và ASML, vốn hưởng lợi từ chính những kẽ hở này, hoặc ảnh hưởng trực tiếp từ những quốc gia muốn mở rộng vị thế trong lĩnh vực AI.

Ông Peter Wennink, cựu CEO của ASML, từng thừa nhận đã vận động hành lang chống lại các biện pháp kiểm soát xuất khẩu. “Tôi nghĩ ở Washington, đôi khi người ta có lẽ cho rằng ông Wennink có thể là bạn của Trung Quốc,” ông nói. “Không. Tôi là bạn của khách hàng, nhà cung cấp, nhân viên và cổ đông của mình.”

Thế nhưng khi khách hàng ở Trung Quốc và công nghệ gửi sang đó có thể lan ra khắp nền kinh tế nước này, giúp nâng cao năng lực AI của họ, thì có thể nói khác biệt giữa “bạn của Trung Quốc” và “bạn của khách hàng” là rất nhỏ.

Trước đây, chip AI do các cá nhân buôn lậu với số lượng nhỏ. Nay năng lực tính toán AI xuyên biên giới thường được cung cấp qua “đám mây thế hệ mới” (neocloud), hoặc được buôn lậu trong các lô hàng máy chủ có thể chứa hàng ngàn chip mỗi lần. Máy chủ AI đặt tại neocloud của một nước được chấp thuận có thể được thuê và sử dụng hợp pháp từ Trung Quốc.

Bộ xử lý đồ họa (GPU) Blackwell của Nvidia và chip bộ nhớ băng thông cao (HBM) của Hàn Quốc là những ví dụ về chip bị kiểm soát xuất khẩu. ASML ở Hà Lan sản xuất máy làm chip, trong đó có các đời máy cũ mà hãng bán hợp pháp cho khách hàng ở Trung Quốc. Ngay cả công nghệ bán dẫn cũ cũng tiếp sức cho nền kinh tế Trung Quốc, từ đó nuôi chi tiêu quân sự và AI của nước này. Vậy mà mới hồi tháng 6, Chính phủ Hà Lan vẫn vận động hành lang tại Mỹ để chống lại các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Tin mới nhất xoay quanh số chip Nvidia trị giá hàng tỷ USD được cho là đã đến tay Trung Quốc qua Megaspeed, một công ty ở Singapore. Công ty anh em của Megaspeed tại Malaysia đã mua thiết bị Nvidia tiên tiến, gồm cả chip AI, trị giá 4,8 tỷ USD trong 3 năm qua. Alibaba của Trung Quốc là một bên mua lớn số năng lực tính toán này. Ngoài số chip Alibaba tiếp cận hợp pháp qua neocloud, công ty này được cho là còn mua thêm chip khác.

Theo lời các nhân viên, bà Alice Huang (Hoàng Lạc) được cho là tới tháng 5 vẫn điều hành Megaspeed. Tình báo Mỹ nghi bà là gián điệp Trung Quốc. Bà từng có quan hệ tình cảm với ông Jensen Huang (Hoàng Nhân Huân), CEO của Nvidia lúc đó. Ông Huang dẫn dắt hoạt động vận động hành lang của Nvidia chống lại các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI của Mỹ. Hoạt động này vươn tới những cấp cao nhất của Chính phủ Mỹ.

Megaspeed và bà Alice Huang phủ nhận có sai phạm, nhưng giới chức Mỹ, Singapore và Malaysia đang điều tra. Có thông tin cho biết trụ sở Megaspeed ở Singapore gần như bỏ trống, còn các văn phòng ở Úc và Malaysia dường như không hơn gì những công ty vỏ bọc.

Nvidia nói đã ngừng bán hàng cho Megaspeed từ năm ngoái, nhưng hãng được cho là vẫn bán tiếp. Ngoài ra, Nvidia được cho là chiếm 34% số bộ tăng tốc AI xuất sang Trung Quốc trong hai quý đầu năm 2026. Ông Jensen Huang đã từ chức hôm 12/11, nhưng vụ Nvidia vẫn cho thấy hãng thiếu sót đến mức không thể chấp nhận trong khâu thẩm tra đối tác. Vụ việc cũng phơi bày kẽ hở trong luật pháp của Mỹ và các đối tác, cũng như trong khâu thực thi.

Nhiều khả năng các công ty ở Trung Quốc giao cho nhà cung cấp Mỹ và các nhà cung cấp nước ngoài khác nhiệm vụ tìm cách lách kiểm soát xuất khẩu. Truyền thông nhà nước Trung Quốc cũng cổ xúy ý tưởng này. Chip HBM của Hàn Quốc hữu ích cho tính toán AI và thuộc diện kiểm soát xuất khẩu. Giá loại bộ nhớ này trên thị trường buôn lậu được cho là đã tăng từ vài trăm USD mỗi chip năm ngoái lên tới 4.000 USD năm nay.

Tờ Global Times, cơ quan truyền thông do nhà nước Trung Quốc kiểm soát, từng viết: “Để duy trì hoặc mở rộng hiện diện tại Trung Quốc, các nhà sản xuất chip Hàn Quốc sẽ cần cung cấp cho khách hàng Trung Quốc những sản phẩm tiên tiến nhất”. Tờ báo này viết tiếp: “Vì vậy, tìm cách vượt qua các hạn chế của Mỹ đang ngăn xuất khẩu HBM tiên tiến sang Trung Quốc là điều thiết yếu cho nỗ lực đó”.

Dù xuất riêng HBM sang Trung Quốc là phạm pháp, HBM của Hàn Quốc có thể được gắn vào bộ xử lý máy chủ cấp thấp, loại không bị kiểm soát xuất khẩu vì tốc độ xử lý thấp. Khi hàng đến Trung Quốc, người ta gia nhiệt cẩn thận để tách HBM ra, phần bộ xử lý còn lại thì có thể vứt bỏ. Số chip HBM này sau đó được cho là chủ yếu do khách hàng của Huawei đem dùng lại cho các hệ thống AI của Trung Quốc. Đây là kẽ hở rõ ràng trong luật kiểm soát xuất khẩu của Mỹ và Hàn Quốc, cần được bịt lại.

Thay vì tìm cách hưởng lợi từ kẽ hở của Mỹ, Chính phủ Hàn Quốc nên siết chặt luật kiểm soát xuất khẩu của chính mình, để bảo đảm Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) không được tiếp sức thêm bằng công nghệ Hàn Quốc. Các công ty Hàn Quốc đã chi hàng triệu USD vận động hành lang tại Mỹ để được phép chuyển máy làm chip sang các nhà máy của họ ở Trung Quốc. Họ nên dừng ngay việc vận động hành lang này.

Mỹ cần một đạo luật mới khiến việc vận động hành lang khó hơn, bằng cách buộc các công ty xuất khẩu sang Trung Quốc và các nước đối địch khác công khai nhiều thông tin hơn. Có thể nói hoạt động vận động hành lang của các công ty này là ý muốn của ĐCSTQ, một chế độ không có tự do, được thực hiện bằng tiền. Hiến pháp Mỹ không được lập ra để bảo vệ những khoản chi của ĐCSTQ, vốn có được từ việc đánh thuế mà người dân không có đại diện.

Trung Quốc giăng lưới rộng để tìm công nghệ AI. Trong một vụ khác ở Singapore năm ngoái, nhà chức trách nước này khám xét 22 địa điểm và bắt 9 người bị tình nghi bán máy chủ Supermicro và Dell gắn chip Nvidia cho một công ty ở Malaysia.

Hồi tháng 5, nhà chức trách Đài Loan bắt 3 người bị cáo buộc trung chuyển chip Nvidia gắn trong máy chủ Supermicro qua Nhật Bản và Hồng Kông. Nhật Bản kiểm soát hải quan nghiêm ngặt, nên việc số chip này vẫn lọt qua cho thấy chúng cũng có thể bị buôn lậu qua nhiều nước và vùng lãnh thổ khác.

Cũng trong tháng 5, Thái Lan nhắm vào hành vi gian lận “gắn nhãn xuất xứ” giữa lúc có nghi vấn chip AI bị buôn lậu qua nước này. Trong những tháng gần đây, Trung Quốc được cho là đã tìm cách thuê năng lực tính toán neocloud ở châu Âu.

Bộ Thương mại Mỹ hôm thứ Hai (16/11) ban hành một quy định tạm thời, siết cấp phép đối với việc đưa chip AI tiên tiến tới các trung tâm dữ liệu cung cấp lượng lớn năng lực tính toán cho những công ty có trụ sở tại các nước đối địch như Trung Quốc, Nga, Iran, Triều Tiên, cùng khoảng 20 nước khác đang bị cấm vận vũ khí.

Ngoài ra, quy định này yêu cầu các công ty phải xin giấy phép mới được chuyển chip AI tiên tiến tới Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Brazil. Các hạn chế mạnh hơn này bổ sung cho những hạn chế đang áp dụng với các nước như Trung Quốc, Nga và Saudi Arabia.

Quy định này là bước đi đúng hướng, nhưng vẫn còn một số ngoại lệ, chẳng hạn hệ thống đề xuất (recommender system) và quyền truy cập neocloud ở quy mô hạn chế hơn (các công ty có thể chia nhỏ nhu cầu tính toán cho nhiều nhà cung cấp không liên quan đến nhau).

Khâu thực thi vẫn chậm, và có thể nói quy định mới là quá ít, quá muộn. Từ lâu, cơ chế kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đối với chip và neocloud đã thủng như cái rây. Một số chuyên gia cho rằng cơ chế này không thể thực thi trên phạm vi toàn cầu. Chính phủ Mỹ nên chứng minh các chuyên gia đó đã sai. Các đạo luật mới của Mỹ (hiện có 4 dự luật đang được xem xét) cần chấm dứt việc Trung Quốc (và các nước đối địch khác) tiếp cận công nghệ AI.

Các dự luật này gồm: Đạo luật Giám sát AI (AI Overwatch Act), trao cho Quốc hội nhiều quyền hơn đối với việc xuất khẩu chip AI; Đạo luật An ninh Chip (Chip Security Act), yêu cầu doanh nghiệp theo dõi vị trí các bộ xử lý AI; Đạo luật Match (Match Act), gây sức ép để các đồng minh của Mỹ hạn chế bán thiết bị sản xuất bán dẫn cho Trung Quốc; và Đạo luật An ninh Truy cập Từ xa (Remote Access Security Act), trao cho Bộ Thương mại công cụ ngăn các công ty Trung Quốc thuê năng lực tính toán của Nvidia trên neocloud.

Cần những đạo luật cứng rắn hơn nhiều. Luật của Mỹ đối với Trung Quốc và các nước đối địch khác nên mở rộng phạm vi kiểm soát xuất khẩu của Mỹ ra ngoài lãnh thổ, tới mọi quốc gia, để các công ty Mỹ không bị đặt vào thế bất lợi. Các công ty thuộc những nước đối địch bị Mỹ cấm, cùng bất kỳ công ty nào trên toàn cầu mà họ đầu tư vào, nên bị cấm mua thiết bị AI ở bất cứ nơi nào trên thế giới.

Luật Mỹ nên chặn mọi công ty trên toàn cầu gửi máy làm chip, cả loại tiên tiến lẫn đời cũ, tới các nước đối địch như Trung Quốc. Ngay cả chất bán dẫn đời cũ cũng tiếp sức cho nền kinh tế và quân đội của những nước đối địch muốn xóa sổ nền dân chủ.

Khi luật Mỹ còn chậm trong việc hạn chế phát triển công nghệ tại Trung Quốc, các đối tác của Mỹ nên tự ban hành luật riêng. Chẳng hạn, Liên minh châu Âu (EU), Anh, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan và Singapore chưa đủ mạnh tay, hoặc quá chậm, trong việc hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ AI và các công nghệ bán dẫn khác trên lãnh thổ của họ.

Ở những chỗ luật Mỹ còn kẽ hở, các đồng minh của Mỹ nên chủ động lấp vào bằng những đạo luật cứng rắn hơn của chính mình. Mỹ và các nền dân chủ đồng minh của chúng ta nên thoải mái dùng các công cụ phi thị trường để cạnh tranh thắng chế độ Trung Quốc trên thị trường toàn cầu, bởi chế độ này vừa toàn trị vừa cộng sản. Đây là một nền kinh tế phi thị trường, thường dùng những cách đó để tạo lợi thế cho doanh nghiệp của mình.

Đặc quyền thương mại tự do chỉ nên dành cho những quốc gia tự do. Công nghệ AI chỉ nên nằm trong tay các nền dân chủ, nếu nền dân chủ muốn tồn tại trong kỷ nguyên siêu trí tuệ mới.

Về tác giả: Ông Anders Corr nhận bằng cử nhân và thạc sĩ khoa học chính trị tại Đại học Yale năm 2001, bằng tiến sĩ ngành quản lý nhà nước tại Đại học Harvard năm 2008. Ông là chủ tịch công ty Corr Analytics Inc., đơn vị phát hành tạp chí Journal of Political Risk. Lĩnh vực nghiên cứu của ông trải rộng ở Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á. Các sách mới nhất của ông gồm “Sự tập trung quyền lực: Thể chế hóa, đẳng cấp và chủ nghĩa bá quyền” (2021) và “Các cường quốc, đại chiến lược: Ván cờ mới ở Biển Đông” (2018).

Nguyên tác tiếng Anh “The Neocloud and Transshipment: How China Sneaks AI Compute From the World” đăng trên The Epoch Times.

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh lập trường của The Epoch Times.)

Published by

Recent Posts

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Hawley để ngỏ khả năng tranh cử tổng thống Mỹ 2028

Ông Hawley cho biết đang “suy nghĩ nghiêm túc” về việc tranh cử tổng thống…

4 phút ago

Nhà toán học của Anthropic nói đã cùng AI Claude chứng minh giả thuyết Riemann

Ông Alpöge của Anthropic tuyên bố đã cùng Claude chứng minh giả thuyết Riemann, bài…

6 phút ago

Ngân hàng Mỹ siết quyền tác nhân AI, khách hàng có thể phải tự chịu rủi ro

Nhiều ngân hàng lớn của Mỹ sửa điều khoản: khách hàng cho tác nhân AI…

10 phút ago

Thống đốc đắc cử Texas hứa hủy lệnh hạn chế visa H-1B ở cơ quan, đại học công

Bà Hinojosa sẽ hủy lệnh của ông Abbott tạm dừng việc các cơ quan nhà…

12 phút ago

Mỹ sắp đạt thỏa thuận cấm xe Trung Quốc, Mercedes-Benz có thể được miễn trừ

Các nghị sĩ Mỹ sắp đạt thỏa thuận về dự luật cấm xe Trung Quốc,…

35 phút ago

Iran muốn ngoại giao, ông Trump: Tehran chưa đưa ra thỏa thuận có thể chấp nhận

Ông Araghchi nói Iran vẫn hy vọng dùng ngoại giao chấm dứt chiến tranh với…

3 giờ ago