Trong thời đại AI, học ngoại ngữ vẫn vô cùng cần thiết

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, nhiều người cho rằng việc học ngoại ngữ không còn cần thiết vì điện thoại và các công cụ dịch thuật có thể nhanh chóng chuyển đổi ngôn ngữ. Tuy nhiên, học ngoại ngữ không chỉ nhằm mục đích giao tiếp hay ghi nhớ từ vựng, mà còn mang lại nhiều lợi ích đối với não bộ, khả năng tư duy, kiểm soát cảm xúc và chất lượng cuộc sống.

Các nghiên cứu khoa học cho thấy việc học ngoại ngữ có thể làm thay đổi cấu trúc và dung lượng não bộ. Những người sử dụng thành thạo hai ngôn ngữ được phát hiện có lượng chất xám nhiều hơn so với người chỉ sử dụng một ngôn ngữ. Đặc biệt, ở người cao tuổi, não bộ của những người song ngữ có xu hướng duy trì trạng thái tốt hơn, đồng thời thời điểm xuất hiện bệnh Alzheimer có thể được trì hoãn.

Một thí nghiệm kéo dài bốn tuần với những người trưởng thành học tiếng Tây Ban Nha cho thấy vùng hồi hải mã trong não của họ có sự thay đổi. Trong khi đó, nhóm sinh viên y khoa, dù cũng phải ghi nhớ khối lượng kiến thức lớn, lại không xuất hiện thay đổi tương tự. Dù chưa thể xác định chính xác mối quan hệ nhân quả, kết quả này bước đầu cho thấy học ngoại ngữ là một hình thức rèn luyện não bộ đáng chú ý.

Thứ nhất, học ngoại ngữ giúp tăng khả năng kiểm soát tư duy. Khi mới học một ngôn ngữ khác, người học thường phải đối mặt với hai luồng ngôn ngữ cùng xuất hiện trong đầu. Họ vừa phải tìm kiếm từ vựng, cấu trúc phù hợp, vừa phải cố gắng ngăn tiếng mẹ đẻ ảnh hưởng đến cách diễn đạt. Quá trình này đòi hỏi não bộ liên tục hoạt động để lựa chọn và kiểm soát thông tin.

Khi luyện tập thường xuyên, người học dần có khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa hai ngôn ngữ. Họ biết cách tạm thời gạt bỏ tiếng mẹ đẻ để tập trung sử dụng ngoại ngữ. Theo bài viết, quá trình này góp phần tăng cường khả năng kiểm soát hoạt động của não bộ và phát triển những vùng liên quan đến tư duy lý tính.

Thứ hai, ngoại ngữ giúp con người nhìn nhận vấn đề khách quan và kiểm soát cảm xúc tốt hơn. Tiếng mẹ đẻ thường gắn liền với gia đình, ký ức và những trải nghiệm tình cảm từ nhỏ. Trong khi đó, ngoại ngữ thường được tiếp cận thông qua môi trường học tập chính thức, gắn với ngữ pháp, kiến thức và tư duy có tính lý trí.

Khi nhớ lại một trải nghiệm đau buồn bằng tiếng mẹ đẻ, con người thường dễ bị cuốn vào cảm xúc tiêu cực. Nhưng nếu sử dụng ngoại ngữ để kể lại sự việc đó, họ có thể nhìn nhận nó bình tĩnh và khách quan hơn. Nguyên nhân được lý giải là ngoại ngữ ít gắn với những liên tưởng cảm xúc sâu sắc như tiếng mẹ đẻ, giúp người sử dụng tập trung vào các sự kiện thay vì những diễn giải chủ quan.

Nhờ vậy, con người có thể nhận ra rằng đôi khi điều khiến mình đau khổ không chỉ nằm ở bản thân sự việc mà còn ở cách mình suy diễn và gắn cảm xúc vào nó. Việc thay đổi góc nhìn có thể giúp giảm tổn thương tinh thần, tìm ra những khía cạnh tích cực và phục hồi tốt hơn sau những cú sốc trong cuộc sống.

Thứ ba, học ngoại ngữ giúp cải thiện khả năng tập trung và sàng lọc thông tin. Khi sử dụng một ngôn ngữ chưa thành thạo, não bộ phải huy động trí nhớ ngắn hạn để nhanh chóng nhận diện, xử lý và lựa chọn những thông tin quan trọng. Chẳng hạn, khi nghe một câu tiếng Anh, người học cần nhanh chóng nắm bắt những từ khóa chính thay vì cố gắng ghi nhớ toàn bộ câu chữ.

Quá trình này giúp rèn luyện khả năng loại bỏ thông tin không cần thiết, tập trung vào nội dung cốt lõi. Khi đã thành thạo ngoại ngữ, người học không còn phải tốn nhiều sức lực để xử lý từng câu chữ, nhưng khả năng phân biệt và lựa chọn thông tin được rèn luyện trước đó vẫn có thể tiếp tục phát huy tác dụng trong cuộc sống.

Con người cần biết tránh xa những thông tin và mối quan hệ không có ích cho sự trưởng thành của bản thân, thay vì để những lời chỉ trích hoặc tác động tiêu cực chiếm dụng thời gian và năng lượng.

Đáng chú ý, học ngoại ngữ không bao giờ là quá muộn, kể cả đối với người trưởng thành hay người cao tuổi. Trẻ em dưới bảy tuổi thường tiếp thu ngoại ngữ dễ dàng hơn vì các vùng não liên quan đến cảm xúc và lý trí chưa phân tách rõ ràng. Tuy nhiên, người trưởng thành lại có lợi thế về kinh nghiệm, vốn hiểu biết và khả năng tiếp cận trực tiếp các khái niệm ngôn ngữ. Dù quá trình học có thể vất vả hơn, chính những khó khăn đó lại tạo ra cơ hội rèn luyện tư duy và khả năng kiểm soát bản thân.

Cuối cùng, sự phát triển của AI không khiến việc học ngoại ngữ trở nên lỗi thời mà còn mở ra những phương pháp học tập thuận tiện hơn. Người học hiện nay có thể sử dụng AI để luyện giao tiếp, thực hành phát âm và học ngoại ngữ ngay tại nhà mà không cần tốn nhiều chi phí.

Học ngoại ngữ không chỉ để biết thêm một ngôn ngữ, mà còn là cách rèn luyện não bộ, nâng cao khả năng tư duy, kiểm soát cảm xúc và thích nghi với cuộc sống. Dù ở bất kỳ độ tuổi nào, mỗi người đều có thể tiếp tục học tập để duy trì sự linh hoạt của trí não và hoàn thiện bản thân.