Vì sao người Hàn Quốc chuộng đũa kim loại dẹt: Từ đũa bạc thử độc đến kim chi

Người Hàn Quốc chuộng đũa kim loại dẹt, khác đũa gỗ, tre ở Trung Quốc, Nhật Bản. Nét riêng này gắn với việc phòng độc trong cung đình, nghề đúc kim loại và lối ăn nhiều đồ muối, món canh.

Du khách đến Hàn Quốc hoặc thực khách tại nhà hàng Hàn thường để ý đôi đũa kim loại nặng tay đặt trên bàn. Đũa cứng, lại thường có dạng dẹt, người mới dùng có khi thấy khó gắp.

Trong vùng văn hóa Đông Á, người Trung Quốc phần lớn dùng đũa gỗ hoặc đũa tre loại dài, người Nhật thường dùng đũa gỗ ngắn, đầu nhọn. Riêng người Hàn Quốc từ lâu đã ưa đũa kim loại, và bộ đồ ăn kim loại đã gắn chặt với nếp sống hằng ngày của họ.

Đằng sau nét riêng trên bàn ăn ấy là lịch sử phòng độc trong cung đình bán đảo Triều Tiên kéo dài hàng ngàn năm, những đổi thay của nghề đúc kim loại, cùng ảnh hưởng sâu đậm của lối ăn lấy đồ muối và món canh làm chính.

Khởi nguồn từ phòng độc trong cung đình và biểu tượng quyền thế

Dấu vết sớm nhất của bộ đồ ăn kim loại tại Hàn Quốc có từ thời Tam Quốc trên bán đảo Triều Tiên, trong giới quý tộc Tân La và Bách Tế. Thời đó kim loại còn hiếm, nên được ăn bằng bát đũa kim loại đã là biểu tượng của thân phận và quyền lực.

1. Đũa bạc thử độc của vương thất

Thời Bách Tế và triều Joseon, đấu đá trong cung đình rất khốc liệt. Nhà vua và người trong vương thất luôn đối mặt nguy cơ bị đầu độc.

Chất kịch độc hay dùng thời ấy như thạch tín thường lẫn hợp chất lưu huỳnh, vì kỹ thuật tinh chế còn kém. Hợp chất này gặp đồ bạc sẽ phản ứng rất nhanh, tạo ra bạc sunfua màu đen.

Vì vậy, người trong vương thất luôn dùng bữa bằng đũa và thìa bạc nguyên chất để thử sơ bộ xem thức ăn có an toàn không.

2. Giới quý tộc chuộng đồ ăn kim loại

Đồ bạc vừa giúp phòng độc vừa tượng trưng cho sự cao quý, nên lối dùng bát đũa kim loại dần lan rộng trong tầng lớp quý tộc lưỡng ban (yangban).

Không phải nhà quý tộc nào cũng sắm nổi đồ bạc nguyên chất, nhưng thói quen dùng bữa bằng đồ kim loại từ đó đã bám rễ trong tầng lớp trên của xã hội Hàn Quốc.

3. Đồ đồng yugi đến với dân gian

Nhờ kỹ thuật luyện kim tiến bộ, Hàn Quốc phát triển nghề rèn đồng thanh và đồng thau mang nét riêng, nổi tiếng nhất là đồ đồng yugi (hợp kim đồng và thiếc). Đồ đồng yugi được rèn từ hai kim loại này pha theo một tỷ lệ nhất định, bền và ánh lên màu vàng.

Vào giữa và cuối triều Joseon, bộ đồ ăn kim loại dần từ cung đình đến với các gia đình khá giả trong dân gian, trở thành vật dụng quý không thể thiếu trong lễ cưới và lễ cúng.

Lối ăn nhiều đồ muối và món canh

Ngoài yếu tố lịch sử, văn hóa, đũa kim loại phổ biến rộng rãi trong dân chúng Hàn Quốc chủ yếu vì rất hợp với điều kiện địa lý và đặc điểm món ăn của bán đảo Triều Tiên.

1. Giữ vệ sinh khi ăn kim chi và các loại tương

Bữa ăn Hàn Quốc chủ yếu gồm các loại kim chi, đồ muối, tương ớt, tương đậu và nước tương. Những món này chứa nhiều nước, muối và sắc tố tự nhiên.

Đũa gỗ, đũa tre có thớ sợi thực vật nhiều lỗ nhỏ nên dễ ngấm nước sốt và màu. Dùng lâu, đũa dễ đổi màu, bốc mùi, gặp môi trường ẩm còn rất dễ mốc.

Kim loại thì ngược lại: bề mặt đặc, không có lỗ, không thấm nước, không giữ mùi, dễ rửa sạch và đạt chuẩn vệ sinh.

2. Chịu nhiệt khi nướng và nấu tại bàn

Nhiều món Hàn được nấu ngay trên bàn ăn, như thịt nướng, cơm trộn bát đá, bánh gạo xào cay và các loại lẩu. Đũa kim loại chạm vào vỉ nướng nóng hay bát đá bỏng tay cũng không bị cháy sém, cong vênh như đũa gỗ, nên dùng hợp hơn hẳn đũa làm từ vật liệu tự nhiên.

3. Thìa và đũa luôn đi cùng nhau trên bàn ăn

Trong văn hóa ẩm thực truyền thống Hàn Quốc, thìa và đũa luôn đi thành cặp, gọi là sujeo. Người Hàn ăn canh, ăn cơm chủ yếu bằng thìa kim loại cán dài, còn đũa chỉ dùng để gắp món phụ và thịt.

Thìa đã đảm nhận phần lớn việc xúc thức ăn nên đũa không cần làm to, nặng. Đũa kim loại mỏng, nhẹ lại vừa hợp để gắp chính xác từng món phụ trong đĩa.

Vì sao đũa có dạng dẹt và chuyển sang thép không gỉ

Điều nhiều người nước ngoài khó quen nhất khi dùng đũa kim loại Hàn Quốc là hình dạng dẹt. Kiểu dáng ấy phản ánh kinh nghiệm sống và hoàn cảnh lịch sử của người Hàn.

1. Tiết kiệm vật liệu, không lăn khỏi bàn

Thời trước, đồng thau và các kim loại khác còn khá quý. Thợ rèn cán đũa thành dạng dẹt để vẫn cứng cáp mà tốn ít vật liệu nhất.

Bàn ăn truyền thống của người Hàn thường là bàn gỗ nhỏ chân thấp. Thức ăn được bày sẵn trong bếp, rồi người ta khiêng cả bàn vào phòng. Đũa dẹt đặt trên mặt gỗ trơn không dễ lăn rơi xuống sàn, nên bữa ăn đỡ phiền hơn nhiều.

2. Dễ gắp các món muối

Các món phụ Hàn Quốc như kim chi, củ cải muối, lá tía tô muối thường xếp chồng nhiều lớp hoặc khá trơn. Khi gắp từng lá tía tô mỏng hay xé kim chi, đầu đũa dẹt tiếp xúc rộng hơn, lực cắt ngang cũng mạnh hơn, nên tách các miếng dính vào nhau dễ hơn đũa gỗ tròn.

3. Thép không gỉ phổ biến, chính sách môi trường thúc đẩy

Sau chiến tranh Triều Tiên, Hàn Quốc công nghiệp hóa rất nhanh. Thép không gỉ hiện đại bền và rẻ hơn, chẳng bao lâu đã thay thế đồng thau truyền thống. Loại thép này dễ khử trùng, khó gỉ, chịu được sấy nóng và máy rửa bát.

Những năm gần đây, để giảm rác thải từ dụng cụ ăn uống dùng một lần, Chính phủ Hàn Quốc hạn chế chặt việc nhà hàng phát đũa gỗ dùng một lần. Chính sách này càng khiến đũa kim loại khó bị thay thế trong xã hội Hàn Quốc.