Cuộc đua AI Mỹ – Trung: Đa số chuyên gia cho rằng Mỹ vẫn dẫn trước

Phần lớn trong số 10 chuyên gia quốc phòng và an ninh mạng được phỏng vấn cho rằng Mỹ vẫn dẫn trước Trung Quốc trong cuộc đua AI, nhưng Bắc Kinh cũng có những lợi thế có thể gây ra rủi ro đáng kể.

Đa số chuyên gia nhận định Mỹ đang chiếm ưu thế về các mô hình AI tiên tiến nhất, năng lực tính toán và chất lượng chip.

Trong khi đó, Trung Quốc đã chứng tỏ khả năng phát triển các mô hình AI có năng lực ngang tầm những đối thủ hàng đầu phương Tây với chi phí thấp hơn nhiều và đòi hỏi ít tài nguyên tính toán hơn. Một phần lợi thế này đến từ kỹ thuật “chưng cất”, cho phép các mô hình AI của Trung Quốc mô phỏng đầu ra của các mô hình Mỹ. Bên cạnh đó, năng lực sản xuất quy mô lớn giúp Trung Quốc nhanh chóng đưa các sản phẩm ứng dụng AI ra thị trường và liên tục cải tiến chúng.

Các chuyên gia cho rằng ai làm chủ AI có thể sẽ dẫn đầu thế giới về kinh tế và quân sự. Bắc Kinh coi AI là công cụ chiến lược để cạnh tranh, thậm chí vượt qua Mỹ. Nếu điều đó xảy ra, trật tự thế giới sẽ thay đổi sâu sắc, giới chuyên gia cảnh báo.

Trong nhiều năm qua, ông Tập Cận Bình đã coi phát triển AI là ưu tiên quốc gia. Chính quyền Trung Quốc rót nguồn lực lớn vào lĩnh vực này, thúc đẩy các ngành kinh tế ứng dụng AI và bắt đầu xây dựng hạ tầng thiết yếu như trung tâm dữ liệu và nhà máy điện.

Trung Quốc cũng đang đẩy nhanh việc triển khai các loại vũ khí và năng lực quân sự khác có tích hợp AI. Theo các chuyên gia, nước này còn âm thầm sử dụng AI để phục vụ các chiến dịch tấn công mạng và chiến tranh thông tin.

Một số chuyên gia cho rằng sự can thiệp ngày càng sâu của nhà nước vào nền kinh tế Trung Quốc là một lợi thế, bởi các chỉ thị từ cấp trên có thể nhanh chóng loại bỏ những rào cản pháp lý vốn gây trở ngại đáng kể ở Mỹ. Tuy nhiên, những chuyên gia khác lưu ý rằng mô hình này cũng có mặt trái, như kìm hãm đổi mới và gây lãng phí nguồn lực.

Washington nhận thức rõ những hệ quả về kinh tế và an ninh nếu Mỹ để mất vị thế dẫn đầu về AI. Trong cuộc phỏng vấn gần đây với Breitbart, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng cảnh báo: “Nếu Trung Quốc chiến thắng trong cuộc đua này, sẽ không còn tương lai nữa.”

Phần lớn chuyên gia cho rằng tình hình chưa nghiêm trọng đến mức đó, nhưng họ vẫn cảnh báo không nên xem nhẹ nguy cơ này.

Ông Monzy Merza cho rằng nếu AI là công nghệ tiên tiến nhất thế giới hiện nay và mang lại những lợi ích về kinh tế, chính trị, thì “chúng ta phải sở hữu năng lực AI tốt nhất”. Ông từng phụ trách nghiên cứu bảo mật tại Splunk và Databricks, hiện là đồng sáng lập Crogl, một nền tảng an ninh mạng ứng dụng AI.

Trong lĩnh vực an ninh quốc gia, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.

“AI sẽ là hệ thống vũ khí chủ chốt trong tương lai gần và trong nhiều thập niên tới,” ông McDaniel Wicker, Phó chủ tịch cấp cao phụ trách mảng chính phủ Mỹ tại Babel Street, nhận định. Babel Street là công ty chuyên phân tích tình báo và đánh giá rủi ro bằng AI, có trụ sở tại bang Virginia.

Cựu sĩ quan tình báo Không quân Mỹ này nói với The Epoch Times rằng việc ứng dụng AI trong lĩnh vực an ninh quốc gia hiện nay gợi nhớ đến thời đại nguyên tử, khi một bên sở hữu bom nguyên tử sau chiến tranh.

“Nếu một bên vượt xa bên kia, cán cân sức mạnh giữa hai nước sẽ bị phá vỡ. Nếu Mỹ tụt hậu quá xa so với Trung Quốc, Bắc Kinh sẽ tận dụng lợi thế đó để đưa ra quyết định và đạt được tiến bộ nhanh hơn,” ông nói.

Mỹ dẫn đầu về AI, Trung Quốc có lợi thế về chuỗi cung ứng

“Nếu xét bên nào đang chiếm ưu thế, tôi cho rằng Mỹ đang dẫn trước khá rõ,” ông Joel Thayer, cố vấn cấp cao về AI và các công nghệ mới nổi tại Viện Chính sách America First, một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, nhận định.

“Xét theo mọi tiêu chí có thể đưa ra, Mỹ đều vượt trội đáng kể,” ông nói với The Epoch Times.

Tuy nhiên, các chuyên gia khác cho rằng cục diện không rõ ràng đến vậy.

Ông Noah Kenney, CEO kiêm cố vấn trưởng của Digital 520, công ty tư vấn về quản trị AI và an ninh mạng, cho rằng Mỹ có “hệ sinh thái AI mạnh hơn”. “Mỹ có năng lực thiết kế chip tiên tiến. Chúng ta có nhiều hạ tầng điện toán đám mây, nhiều trung tâm dữ liệu hơn, và sở hữu phần lớn các mô hình tiên tiến đáng chú ý,” ông nói.

Dù vậy, ông cho rằng Trung Quốc cũng có lợi thế riêng. “Trung Quốc vượt xa Mỹ về nhiều mắt xích trong chuỗi cung ứng. Mỹ phát triển nhiều loại phần cứng tiên tiến trong nước, nhưng sẽ khó sản xuất chúng ở quy mô lớn nếu thiếu chuỗi cung ứng do Trung Quốc cung cấp.”

Năng lực sản xuất quy mô lớn giúp Trung Quốc có lợi thế đặc biệt trong việc nhanh chóng đưa các thiết bị ứng dụng AI ra thị trường. Nước này hiện chiếm lĩnh thị trường máy bay không người lái (UAV), đồng thời đầu tư mạnh vào tự động hóa và robot.

“Bạn có thể sở hữu công nghệ tiên tiến nhất thế giới, nhưng nếu không có khả năng triển khai nó trên thực tế, thì giá trị của công nghệ đó sẽ rất hạn chế,” ông David Ackerman, chuyên gia về AI và tuân thủ tại Trung tâm Stimson, một viện nghiên cứu ở Washington, nhận định.

Ông cho rằng nỗ lực đưa các ngành sản xuất trọng yếu trở lại Mỹ của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tiến triển chậm do môi trường pháp lý phức tạp. “Ít nhất là trên phương diện tuyên bố, việc mở rộng năng lực sản xuất và phát triển hạ tầng trọng yếu của Mỹ đang được chú trọng rất nhiều. Tuy nhiên, đáng tiếc là các chính sách và thủ tục cấp vốn cho những dự án này hầu như chưa có thay đổi,” ông nói.

“Không thể xoay chuyển hướng đi của một chiến hạm 90 độ chỉ trong chốc lát… Chúng ta vẫn chưa hành động với tốc độ cần thiết để cạnh tranh trong lĩnh vực AI, cũng như lĩnh vực năng lượng.”

Ông Ackerman cho rằng đề xuất xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian của nhà sáng lập SpaceX Elon Musk có thể xuất phát từ sự bất mãn với những thủ tục hành chính rườm rà. “Những người như Elon Musk muốn các quy định được điều chỉnh theo hướng thông thoáng hơn để đẩy nhanh tiến độ,” ông nói.

Điện năng: Nút thắt tiếp theo

“Năng lực tính toán không thể mở rộng vô hạn vì phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn cung năng lượng. Do đó, thách thức đối với mỗi quốc gia là sử dụng năng lượng hiệu quả hơn,” ông Đỗ Dịch Cẩn (Ethan Tu), nhà sáng lập Taiwan AI Labs, nhận định.

Ông cảnh báo tình trạng thiếu điện có thể làm chậm tiến độ phát triển AI. “Trước đây, ngành công nghiệp xem chip là nút thắt chính, nên đã đẩy mạnh sản xuất chip và bộ nhớ. Nguồn cung năng lượng rất có thể sẽ trở thành nút thắt lớn tiếp theo.”

Ông Scott Ebeling, trưởng bộ phận chiến lược năng lượng tại BOX Energy Solutions, cho biết các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đang gấp rút xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ phục vụ AI, nhưng gặp trở ngại do thiếu nguồn cung năng lượng.

Trả lời phỏng vấn trong chương trình Market Insider của Epoch TV, ông giải thích rằng một trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn có thể tiêu thụ tới 1 gigawatt điện, tương đương nhu cầu điện của khoảng một triệu hộ gia đình. Dù việc phát triển nguồn điện đã được đẩy nhanh, lưới điện vẫn chưa theo kịp tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu theo kế hoạch của các công ty công nghệ.

“Năm 2020, đặt mua máy biến áp mất 14 tuần, giờ mất đến hai năm,” ông nói.

Trong khi đó, Trung Quốc đầu tư mạnh vào phát triển nguồn điện trong nước, từ nhiệt điện than, thủy điện đến điện gió và điện mặt trời. Nhờ vậy, các ngành công nghiệp và công nghệ được hưởng nguồn điện dồi dào với chi phí thấp.

Ông Ebeling cho biết các trung tâm dữ liệu lớn ở Trung Quốc chỉ phải trả chi phí điện bằng khoảng một nửa so với các trung tâm dữ liệu tại Mỹ. Theo ông, cơ chế chỉ đạo tập trung của chính phủ là yếu tố then chốt giúp Bắc Kinh nhanh chóng mở rộng lưới điện.

“Nếu chính quyền Trung Quốc muốn xây đường dây tải điện đi qua một khu dân cư, họ sẽ san phẳng cả khu đó,” ông nói.

Mô hình Trung Quốc chi phí thấp, tuy bám sát nhưng khó vượt Mỹ

Các chuyên gia đều cho rằng Trung Quốc khó có thể giành chiến thắng hoàn toàn trong cuộc đua AI.

“Họ không có đủ năng lực tính toán để thực sự cạnh tranh với các mô hình tiên tiến của chúng ta,” ông Thayer nói.

Thay vào đó, Trung Quốc tập trung phát triển các mô hình AI có trọng số mở, cho phép người dùng tải về và chỉnh sửa các tham số được công bố. Ông Thayer cho rằng cách tiếp cận này có lợi thế vì các mô hình như vậy cần ít hạ tầng hơn để triển khai.

Một số chuyên gia lưu ý rằng các mô hình AI của Trung Quốc đã gần bắt kịp Mỹ trong nhiều bài đánh giá hiệu năng. “Trung Quốc gần như đã thu hẹp hết khoảng cách về điểm số giữa các mô hình, đồng thời đặc biệt nổi trội trong việc phát triển các mô hình có hiệu suất cao với chi phí thấp,” ông Kenney nhận định.

Kết quả đó lại đi kèm những điểm cần lưu ý.

Ngày 8/9, FBI, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) và Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng (CISA) ra khuyến cáo chung, cáo buộc 6 công ty AI Trung Quốc tiến hành “các hoạt động chưng cất quy mô công nghiệp một cách có chủ đích, quyết liệt và độc hại” nhằm khai thác các mô hình AI tiên tiến của Mỹ. Theo khuyến cáo, hoạt động này đã diễn ra ít nhất từ cuối năm 2024.

Chưng cất là kỹ thuật sử dụng câu trả lời của một mô hình AI để huấn luyện mô hình mới. Bằng cách đặt nhiều câu hỏi cho mô hình gốc và dùng các câu trả lời thu được làm dữ liệu huấn luyện, mô hình mới có thể mô phỏng khả năng của mô hình gốc với chi phí và tài nguyên tính toán thấp hơn nhiều.

Hiện vẫn chưa thể xác định chính xác mức độ đóng góp của kỹ thuật này vào sự tiến bộ của các mô hình AI Trung Quốc. Một số chuyên gia cho rằng thành công của các mô hình này chủ yếu nhờ kỹ thuật chưng cất, trong khi những người khác nhận định đó là kết quả của năng lực đổi mới rộng hơn của Trung Quốc.

“Phải thận trọng với các bài đánh giá AI. Hiệu năng đó đạt được trong một khung kiểm tra cố định,” ông Đỗ nói. Ông cho rằng mô hình AI Trung Quốc dường như được huấn luyện để vượt qua bài đánh giá.

“Các mô hình AI của Trung Quốc đạt kết quả tốt trong những bài kiểm tra có đáp án chuẩn, nhưng thường thể hiện kém hơn khi được đưa vào thử nghiệm thực tế. Nguyên nhân chủ yếu là chúng quá chú trọng thành tích trong các bài kiểm tra, nên hiệu quả không ấn tượng bằng khi áp dụng vào những tình huống đa dạng trong doanh nghiệp,” ông nói.

Các mô hình phát triển theo cách này có những giới hạn nhất định. “Vấn đề cốt lõi là Trung Quốc phần lớn dựa vào các hệ thống của Mỹ để phát triển mô hình của mình. Vì vậy, họ có thể bắt kịp nhưng rất khó vượt qua những thành tựu của Mỹ,” ông Đỗ nhận định.

Ông Thayer đưa ra một hình ảnh so sánh: “Hãy coi chúng ta như một chiếc xuồng máy, còn họ là người lướt ván nước phía sau. Tốc độ của họ về cơ bản phụ thuộc vào tốc độ của chúng ta. Nếu chúng ta chậm lại, họ cũng chậm lại.”

Theo ông, Trung Quốc nhận thức được hạn chế này và đang tìm cách nhanh chóng mở rộng năng lực tính toán để giảm phụ thuộc vào kỹ thuật chưng cất. Tuy nhiên, điều đó dường như đi ngược lại chiến lược cốt lõi của nước này.

“Nếu Trung Quốc bứt phá nhờ đổi mới sáng tạo, đó sẽ là một cuộc chơi hoàn toàn khác. Nhưng tôi cho rằng mục tiêu cốt lõi trong cách phát triển mô hình AI của Trung Quốc là chi tiêu ít hơn Mỹ. Họ muốn giảm chi phí xuống mức thấp nhất có thể… Tôi không cho rằng đây là chiến lược giúp họ vượt lên dẫn trước,” ông nói.

Dù không có mô hình tốt nhất, Trung Quốc có thể giành thị phần bằng giá rẻ. Một số chuyên gia cho rằng đó dường như là chiến lược của nước này.

Ông Jake Williams, cựu tin tặc của NSA, hiện giảng dạy tại Viện An ninh Mạng Ứng dụng (IANS), lưu ý các mô hình AI nhỏ có trọng số mở của Trung Quốc được cung cấp miễn phí để tải về, khiến việc thương mại hóa chúng trở nên khó khăn. Có thể mục tiêu không nằm ở đó, mà là kéo càng nhiều người dùng càng tốt vào hệ sinh thái của mình.

Ông Đỗ cho rằng Trung Quốc đang “hướng tới việc phổ biến rộng rãi các mô hình AI của mình để dần biến chúng thành tiêu chuẩn”.

Ông Merza cho biết để cạnh tranh, các công ty Mỹ như Meta và Google cũng phát hành miễn phí các mô hình AI có trọng số mở. “Đây là cuộc chiến giành thị phần,” ông nói.

Trên con đường thống trị thị trường, Trung Quốc vấp phải một rào cản lớn: lòng tin.

“AI là một nền tảng thông tin thiết yếu, tương tự hạ tầng 5G. Vì vậy, việc có sử dụng hay không và có thể tin tưởng nền tảng đó hay không là những vấn đề tối quan trọng,” ông Đỗ nói. “Các mô hình AI của Trung Quốc hiện dễ sao chép và thường được cung cấp miễn phí trong giai đoạn đầu, nhưng để tạo dựng lòng tin thực sự vẫn là một thách thức lớn.”

Ông Merza cũng có nhận định tương tự. Theo ông, các khách hàng châu Âu của ông vẫn “có phần hoài nghi” về các mô hình AI của Mỹ. “Tuy nhiên, tôi chưa nghe ai nói sẽ chuyển sang sử dụng mô hình AI của Trung Quốc, vì mức độ hoài nghi đối với các mô hình này còn lớn hơn,” ông nói.

Ông cho rằng vấn đề không chỉ là nguy cơ lộ thông tin nhạy cảm khi sử dụng các nền tảng AI. “[Mối lo chính] là liệu mô hình có nói dối tôi, đưa ra câu trả lời thiếu chính xác hoặc sai lệch, hay tiêu tốn quá nhiều tài nguyên mà không giải quyết trực tiếp vấn đề hay không?” ông Merza nói. Theo ông, nguyên nhân là các mô hình này do nước ngoài phát triển, trong khi quốc gia đứng sau chúng có lợi ích trong việc làm suy yếu năng lực của Mỹ.

Ngoài ra, vì đang dẫn đầu, Mỹ có quyền đặt ra luật chơi.

“Hiện nay, Mỹ phần lớn định hình các chuẩn mực về quản trị, an ninh, quyền riêng tư và những gì được coi là chấp nhận được. Họ có thể cho rằng Trung Quốc đang phát triển AI mà không có các cơ chế kiểm soát và bảo vệ cần thiết,” ông Kenney nói.

Nếu Trung Quốc vượt lên

Đa số chuyên gia cho rằng Trung Quốc khó vượt Mỹ về năng lực AI trong thời gian tới. Nhưng có một biến số: Trung Quốc có thể sở hữu năng lực AI bí mật, vượt quá những gì họ công khai thừa nhận.

“Họ có thể đang che giấu tất cả,” ông Thayer nói. “Trung Quốc vận hành trong sự mờ mịt hoàn toàn, nên rất khó nhìn vào bên trong để biết họ đang làm gì.”

Ở mức độ nào đó, tất cả chuyên gia đều hình dung được hệ quả với Mỹ nếu Trung Quốc thống trị AI. Hệ quả về kinh tế và an ninh quốc gia phần lớn đan xen nhau.

“AI được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực, từ sản xuất, hậu cần, tài chính, y tế đến phần mềm, robot và nghiên cứu khoa học. Vì vậy, AI càng được triển khai rộng rãi và càng mạnh mẽ, lợi thế dẫn trước trong các lĩnh vực này càng lớn,” ông Đỗ nói.

Ông đề cập đến những cảnh báo về “chủ nghĩa thực dân số”. “Nếu các nước yếu hơn không thể tự xây dựng những nền tảng đáng tin cậy mà phải phụ thuộc vào nền tảng của các nước mạnh hơn, bên sở hữu nền tảng sẽ nắm trong tay quyền lực rất lớn. Cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc nhằm giành ưu thế về AI là một ví dụ rõ nét, khi cả hai bên đều muốn định hình luật chơi và chiếm vị thế thống trị trong lĩnh vực này,” ông nói.

Trung Quốc vốn đã chiếm ưu thế trong một số ngành. Ông Ackerman cho rằng nếu có thêm lợi thế về AI, nước này sẽ càng củng cố vị thế và mở rộng sự chi phối sang nhiều ngành khác.

“Trung Quốc thực sự tiếp cận thế giới và cạnh tranh trên trường quốc tế bằng cách huy động sức mạnh của cả bộ máy chính phủ và toàn xã hội. Nếu giành được lợi thế kinh tế trong lĩnh vực AI, họ sẽ tận dụng lợi thế đó cho nhiều mục đích khác. Đây không đơn thuần là chuyện kinh doanh kiếm lời, mà còn là một công cụ gia tăng sức mạnh quốc gia,” ông Wicker nhận định.

Ông Merza cho rằng Bắc Kinh có thể cung cấp miễn phí năng lực AI cho các nước khác, rồi dùng sự phụ thuộc này để gây sức ép nếu họ “không đồng tình với Trung Quốc”. “Họ chỉ cần tắt một dịch vụ nào đó và tuyên bố rằng chúng tôi không thể sử dụng nó nữa,” ông nói. Ông đưa ra một tình huống giả định: “Tôi sẽ không cung cấp thế hệ AI tiếp theo cho anh nữa, mà sẽ dành nó cho đối thủ của anh.”

Chiến tranh mạng

Mối đe dọa an ninh trực tiếp từ AI chủ yếu thuộc 2 nhóm: chiến tranh mạng và ứng dụng quân sự.

“AI hiện đã đóng vai trò rất quan trọng đối với an ninh quốc gia. Nếu Trung Quốc vượt Mỹ trong lĩnh vực này, Bắc Kinh sẽ ngày càng tận dụng lợi thế đó để gia tăng ảnh hưởng, cả trong khu vực lẫn trên toàn thế giới,” ông Wicker nói.

Chính quyền Trung Quốc từ lâu đã là mối đe dọa về an ninh mạng, với mạng lưới tin tặc quy mô lớn được nhà nước hậu thuẫn. Các hoạt động của mạng lưới này vượt xa việc thu thập tình báo thông thường.

“Chúng ta sẽ không bao giờ xâm nhập vào một công ty của họ, đánh cắp bí mật thương mại rồi giao cho một doanh nghiệp trong nước và bảo họ cứ thế làm theo, đúng không? Ở Mỹ, đó sẽ là một vụ bê bối,” ông Williams nói với The Epoch Times. “[Ở Trung Quốc,] đó là chuyện bình thường, thậm chí còn được mong đợi.”

Theo ông Tô Tử Vân (Su Tzu-yun), giám đốc Ban Chiến lược và Tài nguyên của Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, đánh cắp dữ liệu mới chỉ là bước đầu.

“Khi xâm nhập thành công, kẻ tấn công có thể sửa dữ liệu mà không bị phát hiện, gây ra thông tin sai lệch nghiêm trọng. Thiệt hại khi đó có thể lớn hơn nhiều so với việc chỉ bị đánh cắp dữ liệu, vì nó có thể đẩy cả một quốc gia vào hỗn loạn,” ông nói.

Khách hàng của ông Merza, phần lớn là các đơn vị vận hành hạ tầng trọng yếu, lo ngại không chỉ nguy cơ bị tấn công mạng mà còn cả việc hệ thống bị xâm nhập thông qua các mô hình AI độc hại hoặc hạ tầng tính toán không an toàn. “Đây là mối quan tâm hàng đầu của họ, bởi nhiều đơn vị từng bị ảnh hưởng bởi các vụ tấn công mạng do Trung Quốc thực hiện hoặc có liên quan đến nước này,” ông nói.

Ông lưu ý rằng các công ty như Anthropic và OpenAI đã cho thấy AI có thể được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công mạng hoặc phát hiện lỗ hổng hệ thống. Năng lực này có thể phục vụ cả mục đích tấn công lẫn phòng thủ.

“Đó là lợi thế chiến lược quan trọng mà Mỹ phải có. Nhiều khách hàng của chúng tôi lo ngại về điều này và họ cũng muốn có nó để tự bảo vệ tốt hơn,” ông Merza nói.

Với ông Thayer, rõ ràng Trung Quốc sẽ nhắm trước hết vào hạ tầng trọng yếu. “Nếu năng lực AI của họ tiến gần đến mức chúng ta không chặn được đòn tấn công mạng của họ, thì đó sẽ là đòn chí mạng với an ninh quốc gia,” ông nói. Ông nhấn mạnh Mỹ cần có AI vượt trội đủ để đánh bại “bất kỳ mô hình nào họ tạo ra”.

Dùng AI để thao túng nhận thức

Quan niệm của Trung Quốc về chiến tranh mạng còn đi xa hơn.

“Trung Quốc rất giỏi tác động đến nhận thức của công chúng và tận dụng công nghệ để làm điều đó,” ông Wicker nói, đề cập đến các chiến dịch gây ảnh hưởng trên mạng của chính quyền cộng sản Trung Quốc. “AI giúp họ triển khai các chiến dịch này nhanh hơn, hiệu quả hơn, đồng thời điều chỉnh thông điệp nhanh chóng và chính xác hơn để nhắm đến từng nhóm dân cư nhỏ hơn.”

Một số chuyên gia cho rằng các chiến dịch tác động đến nhận thức đã được sử dụng ngay trong cuộc đua AI. “Trung Quốc đã rất thành công trong việc khiến công chúng Mỹ quay sang phản đối các trung tâm dữ liệu,” ông Ackerman nói.

Các cuộc tấn công mạng hiện nay còn nhắm trực tiếp vào từng cá nhân. Các nhóm tin tặc có liên hệ với Trung Quốc đã triển khai những chiến dịch lừa đảo qua email với nội dung được cá nhân hóa cao độ, dụ nạn nhân truy cập trang web hoặc mở tệp đính kèm chứa mã độc, qua đó đánh cắp dữ liệu.

Ông Ackerman lưu ý AI cũng cho phép cá nhân hóa các chiến dịch gây ảnh hưởng theo cách tương tự, “đặc biệt là nhằm vào những mục tiêu có giá trị cao”.

Khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ của AI còn giúp chính quyền Trung Quốc mở rộng ra nước ngoài các công cụ giám sát và đàn áp vốn được sử dụng trong nước. “Họ đã xây dựng một nhà nước giám sát trong nhiều thập niên, nhưng giờ đây có thể đưa toàn bộ lượng thông tin đó vào hệ thống. Họ có thể xây dựng các mô hình phân tích hành vi con người, từ từng biểu cảm khuôn mặt đến các khuôn mẫu hành vi, gần như mọi thứ mà bạn có thể hình dung. Nhờ đó, họ có thể suy ra nhiều thông tin, tiếp tục phân tích và áp dụng những kết quả này đối với các quốc gia khác,” ông nói.

Trong lĩnh vực an ninh quốc gia, mối đe dọa không chỉ nằm ở thông tin sai lệch mà còn ở khả năng thao túng nhận thức.

Ông Neil Sahota, chuyên gia chiến lược AI kiêm Giám đốc điều hành công ty tư vấn ACSI Labs, cho biết AI thường được trang bị kiến thức về tâm lý học và ngôn ngữ học nhằm phục vụ những mục đích tốt, chẳng hạn hỗ trợ thanh thiếu niên trầm cảm có ý định tự tử. Tuy nhiên, ông cảnh báo một số hệ thống đã trở nên tinh vi đến mức có thể gieo vào đầu người dùng không chỉ thông tin sai lệch mà cả những ý tưởng nhất định. “Họ tưởng mình đang tự đưa ra lựa chọn, nhưng thực ra không phải vậy,” ông nói.

Theo ông Wicker, các chiến dịch gây ảnh hưởng của Trung Quốc là mối lo ngại lớn tại Đài Loan, đặc biệt là việc Bắc Kinh tìm cách lôi kéo những người có sức ảnh hưởng trong lĩnh vực truyền thông, mạng xã hội và văn hóa đại chúng của hòn đảo.

“Trung Quốc rất giỏi tranh thủ sự ủng hộ của người khác. Tôi cho rằng họ đã làm điều này rất hiệu quả trong nhiều năm qua, và công nghệ hiện nay càng khiến việc đó dễ dàng hơn,” ông nói. “Chắc chắn có những chiến dịch được triển khai có chủ đích hơn, trong đó họ thực sự bỏ tiền để tạo dựng ảnh hưởng. Nhưng cũng có nhiều trường hợp họ chỉ tìm cách khiến tư tưởng của mình trở nên hấp dẫn hơn, hoặc gieo rắc nghi ngờ về tư tưởng và các giá trị phương Tây.”

Ông Sahota cảnh báo các chiến dịch gây ảnh hưởng có thể gây ra những hậu quả sâu rộng, kể cả trong lĩnh vực quân sự. “Bạn đâu cần xâm nhập vào hệ thống của UAV hay tên lửa nếu có thể tác động đến quá trình ra quyết định, tức là ảnh hưởng đến những người trực tiếp đưa ra quyết định đó,” ông nói với The Epoch Times. Ông lưu ý AI có thể “tạo ra những thông tin tình báo nghe có vẻ đáng tin” và “bằng chứng giả mạo”.

“Thông tin sai lệch thực sự có thể đẩy bạn vào một cuộc giao chiến [hay] một chiến lược trả đũa sai lầm. Điều đó thực sự rất đáng lo ngại,” ông nói.

Nhờ tốc độ xử lý vượt trội, AI còn có thể được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công “từ chối dịch vụ nhận thức”. Tương tự như tấn công từ chối dịch vụ trong không gian mạng, hình thức tấn công này có thể gây quá tải bằng cách tạo ra lượng lớn thông tin, khiến đối tượng mục tiêu khó tiếp nhận và xử lý thông tin một cách hiệu quả.

“AI có thể gây quá tải thông tin cho con người theo cách tương tự. Bạn có thể khiến các nhà phân tích, lãnh đạo doanh nghiệp hay cử tri ngập trong những thông tin có vẻ đáng tin, với tốc độ nhanh hơn khả năng kiểm chứng của họ,” ông Sahota nói.

Một nguy cơ đáng lo ngại khác là việc “đầu độc” các mô hình kinh tế. Theo ông, AI có thể bị lợi dụng để thao túng các luồng dữ liệu, chẳng hạn dữ liệu dự báo chuỗi cung ứng và các dữ liệu kinh tế khác, qua đó ảnh hưởng đến việc đánh giá tín dụng, phân tích bảo hiểm và nhiều dịch vụ dựa trên dữ liệu.

Ông Williams cho rằng đôi khi Trung Quốc không cần thực sự hành động, mà chỉ cần cho thấy khả năng của mình cũng đủ gây hỗn loạn. Chẳng hạn, nếu Trung Quốc để lộ rằng họ có thể can thiệp vào kết quả bầu cử, dù chưa thực sự làm vậy, “thì người khác có thể lợi dụng điều đó để gieo nghi ngờ và nói: ‘Chắc chắn là họ rồi, đúng không?’”

Vũ khí AI: Mỹ thận trọng, Trung Quốc xem nhẹ vấn đề đạo đức

Quân đội Mỹ và Trung Quốc đều đang đưa AI vào sử dụng. “Trung Quốc coi bước chuyển sang AI là trung tâm của cuộc cách mạng tiếp theo trong chiến thuật quân sự,” ông Sahota nói.

Cách tiếp cận của 2 bên khác nhau rõ rệt.

Ông Wicker cho rằng “quân đội và các cơ quan an ninh quốc gia Mỹ đang tiếp nhận và ứng dụng AI rất hiệu quả”. Trước đây, ông từng nghĩ sẽ có “nhiều người kiên quyết phản đối việc để máy tính thay họ làm việc”. Tuy nhiên, theo quan sát của ông, cả đội ngũ chuyên gia lẫn chính quyền hiện tại và tiền nhiệm đều “thực sự thúc đẩy việc ứng dụng AI và tìm ra những cách sáng tạo để khai thác công nghệ này”.

“AI thực sự giữ vị trí trung tâm trong mọi kế hoạch quân sự và diễn tập chiến tranh của chúng ta đối với các kịch bản liên quan đến Trung Quốc,” ông nói.

Tuy nhiên, Mỹ thận trọng khi triển khai các loại vũ khí ứng dụng AI, chẳng hạn máy bay không người lái (UAV) tự hành. “Tại phương Tây, các hệ thống tự hành đặt ra nhiều vấn đề đạo đức và làm dấy lên lo ngại về việc ai thực sự thực hiện hành động có thể gây chết người. Tại Mỹ, nhiều hệ thống tự hành được thiết kế để thực hiện nhiệm vụ phi sát thương,” ông Wicker nói.

Ông Kenney cũng đồng tình. “Công nghệ này chắc chắn đã có, nhưng vấn đề là mọi người có sẵn sàng sử dụng hay không. Theo những gì tôi quan sát, vẫn còn nhiều do dự trong việc sử dụng các công cụ này,” ông nói.

Ông Sahota cho rằng vấn đề cốt lõi là việc con người khó chấp nhận phải “định giá mạng sống”. “Nếu để AI bóp cò, bạn phải xác định mạng sống của người lính đáng giá X, thiệt hại đối với tòa nhà đáng giá Y, còn thương vong dân thường đáng giá Z,” ông nói. “Biến mọi thứ thành những con số trong một phương trình thì rất dễ, nhưng con người không nhìn nhận mạng sống theo cách đó.”

Một số chuyên gia, đặc biệt là những người làm việc với quân đội và các cơ quan an ninh quốc gia Mỹ, cho rằng chính phủ Mỹ đang bảo đảm con người giữ quyền quyết định cuối cùng đối với các ứng dụng AI có khả năng gây chết người hoặc tiềm ẩn rủi ro cao.

“Hiện nay, AI chủ yếu được dùng để rà soát khối lượng lớn dữ liệu và thông tin mà các quốc gia thu thập được, sau đó làm nổi bật những nội dung quan trọng để con người xem xét. Con người vẫn giữ vai trò quyết định, và quy trình này được chủ động duy trì ở tốc độ chậm,” ông Ackerman nói.

Ông Wicker cho rằng cần tiếp tục duy trì cách tiếp cận này. Với những quyết định hệ trọng như xét duyệt trợ cấp, cho phép nhập cảnh hay xác định tính hợp pháp của một mục tiêu quân sự, ông nhấn mạnh: “Đó tuyệt đối không phải là những quyết định chúng ta nên giao cho máy móc.”

Chưa rõ Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đứng ở đâu trong vấn đề này, vì hoạt động của họ phần lớn không minh bạch. Tuy nhiên, các chuyên gia đồng ý rằng chế độ cộng sản dường như ít bận tâm hơn nhiều về đạo đức của vũ khí tự hành.

“Chúng ta có những thể chế chính trị, hệ thống niềm tin và giá trị hoàn toàn khác nhau, đúng không? Vì vậy, từ góc nhìn của họ, điều đó hoàn toàn bình thường,” ông Ackerman nói.

Đây là lúc sức mạnh sản xuất của Trung Quốc phát huy. “Họ không chỉ chế tạo được các hệ thống này, mà còn chế tạo ở quy mô lớn và đưa ra chiến trường với số lượng lớn nếu cần,” ông Wicker lưu ý.

Nguy cơ sẽ đặc biệt nghiêm trọng nếu xung đột thực sự nổ ra. PLA không giấu việc chuẩn bị các loại vũ khí tích hợp AI để tấn công Đài Loan. Nếu quân đội Mỹ tham chiến, cả hai bên đều có thể triển khai các dàn máy bay không người lái (UAV) phối hợp tác chiến.

Trên chiến trường, bên phải chờ con người xác nhận từng mục tiêu trước khi tấn công có thể gặp bất lợi lớn so với bên sử dụng vũ khí tích hợp AI có khả năng tự nhận diện và tiêu diệt nhiều mục tiêu cùng lúc.

“Điều đó sẽ khiến chiến dịch bị chậm lại đáng kể, nên Trung Quốc có lợi thế ở khía cạnh này,” ông Wicker nói.

Ông Williams cũng đồng tình. “Phía phải chờ con người phê duyệt trước khi tấn công sẽ gây ra ít thiệt hại hơn. Trong một cuộc chiến tiêu hao, phía không phải chờ con người ra quyết định sẽ luôn chiếm ưu thế trước đối thủ vẫn duy trì sự giám sát của con người,” ông nói.

Ông lưu ý rằng về lâu dài, chiến lược này có thể phản tác dụng. “Nếu mục tiêu cuối cùng là chung sống với những thường dân sống sót sau chiến tranh, thì tấn công không phân biệt mục tiêu có lẽ không phải là cách tốt để đạt được điều đó.”

Chuyên gia khuyến nghị gì?

Các chuyên gia đưa ra nhiều lời khuyên cho Chính phủ Mỹ.

Họ thừa nhận các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip máy tính tiên tiến là cần thiết, nhưng cũng đồng ý rằng chúng chỉ làm Trung Quốc chậm lại.

“Việc Trung Quốc sở hữu các mô hình AI mạnh không có nghĩa là các biện pháp kiểm soát đã thất bại. Tuy nhiên, điều đó cho thấy chỉ dựa vào các biện pháp kiểm soát thì không đủ để duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ. Mỹ cần dựa vào năng lực trong nước và đổi mới sáng tạo để làm phần việc còn lại,” ông Kenney nói. “Bạn có thể tập trung phòng thủ đến đâu cũng được, nhưng muốn ghi điểm thì cuối cùng vẫn phải tấn công.”

Ông cũng đề xuất “một dạng chiến lược xuất khẩu thực sự biến AI của Mỹ thành lựa chọn ưu tiên của các đồng minh tại các thị trường mới nổi”.

Ông Tô đề nghị thực thi lệnh cấm xuất khẩu chặt chẽ hơn. “Hợp tác với cơ quan hải quan trên toàn thế giới là điều thiết yếu để chặn các vụ buôn lậu chip cho ĐCSTQ. Đây là phần bổ trợ cần thiết về hành chính và quy định pháp luật cho các lệnh cấm,” ông nói.

Ông Ackerman nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển hạ tầng. “Chúng ta cần xây thêm đường ống và nhà máy điện, nâng cấp hạ tầng, đồng thời tăng năng lực sản xuất trong nước. Chừng nào chưa làm được những việc này, chúng ta vẫn sẽ dễ bị tổn thương. Nếu không phải là AI thì cũng sẽ là một lĩnh vực khác,” ông nói.

Ông Jason Richards, cựu lãnh đạo công nghệ thông tin của FBI, hiện đứng đầu JWR Strategies, cho rằng bảo vệ AI sẽ là thách thức lâu dài, nhất là khi AI được tích hợp vào các hệ thống nhạy cảm. “Khi tôi cho hai máy tính, hai hệ thống nói chuyện với nhau, đó có phải là kết nối đáng tin cậy không?” ông đặt câu hỏi.

Ông cũng nhấn mạnh “khả năng chống chịu”. “Điều đó có nghĩa là nếu chuyện xấu xảy ra thì bạn làm gì? [Với] một số mô hình, chúng ta sẽ phải có công tắc ngắt,” ông nói với The Epoch Times.

Ông Richards còn đặt một phần trách nhiệm lên công chúng, vì mọi người cần giỏi hơn trong việc nhận ra nội dung do AI tạo ra. “Những người tiếp nhận các loại thông tin này cần là người tiêu dùng có trách nhiệm và biết kiểm tra,” ông nói.

Ông Wicker cho rằng các nhà lãnh đạo cần biết khi nào nên làm theo và khi nào nên bác bỏ khuyến nghị của AI.

Ông Thayer khuyến nghị Mỹ tăng cường nỗ lực ngăn Trung Quốc chưng cất các mô hình AI của mình. “Chúng ta cũng nên chặn các dòng dữ liệu chảy sang Trung Quốc,” ông nói. Ông muốn Mỹ có một thị trường cạnh tranh để mọi người “không phải dựa vào hàng nhái giá rẻ từ Trung Quốc”.

Nhiều chuyên gia cho rằng Chính phủ Mỹ không nên sử dụng các sản phẩm AI của Trung Quốc. “Tôi không nghĩ chính phủ Mỹ sẽ sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc trong tương lai gần, thậm chí có thể là không bao giờ,” ông Richards nói.

Chính phủ Mỹ cũng đang gây sức ép buộc các doanh nghiệp tư nhân tránh sử dụng AI Trung Quốc. “Chính phủ đã thể hiện khá rõ rằng họ không muốn các sản phẩm của Trung Quốc được sử dụng theo cách đó, ít nhất là dưới chính quyền hiện nay,” ông Kenney nói.

Ông Đỗ đề xuất sử dụng các quy định để hạn chế việc triển khai các mô hình AI của Trung Quốc. “Trọng tâm nên là xây dựng các tiêu chuẩn đánh giá mô hình, bảo đảm chúng đáp ứng các yêu cầu về nhân quyền, quyền riêng tư, an toàn công cộng và các giá trị dân chủ phổ quát,” ông nói.

Các mô hình AI của Trung Quốc phải tuân thủ yêu cầu kiểm duyệt của ĐCSTQ. Vì vậy, ông Đỗ cho rằng “nếu lấy các giá trị phổ quát như nhân quyền, dân chủ và tự do làm tiêu chí đánh giá, các mô hình AI của Trung Quốc đương nhiên sẽ bị loại”.