Rò rỉ khí trên ISS: NASA phát lệnh trú ẩn hiếm hoi rồi hủy bỏ sau 2 giờ

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hôm thứ Sáu (5/6) cho biết, do tình trạng rò rỉ khí trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) trở nên nghiêm trọng hơn, 5 phi hành gia đã buộc phải vào tàu vũ trụ để trú ẩn và chuẩn bị sơ tán trong khoảng hai giờ. Trong khi đó, phía Nga đang cố gắng sửa chữa một vết nứt trên mô-đun phòng thí nghiệm quỹ đạo của mình.

Người phát ngôn NASA Bethany Stevens cho biết, lúc 9:04 sáng thứ Sáu, sau khi trung tâm kiểm soát nhiệm vụ của NASA ra lệnh trú ẩn, bốn phi hành gia đang thực hiện sứ mệnh “Crew-12” của NASA cùng một phi hành gia Mỹ khác thuộc sứ mệnh “Expedition 74” đã buộc phải vào tàu Crew Dragon của SpaceX đang ghép nối với trạm vũ trụ.

Năm phi hành gia này gồm: chỉ huy tàu Jessica Meir; phi công tàu người Mỹ Jack Hathaway; chuyên gia nhiệm vụ của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA), nữ phi hành gia Pháp Sophie Adenot; chuyên gia nhiệm vụ, phi hành gia Nga Andrey Fedyaev; và kỹ sư bay của Expedition 74, phi hành gia Mỹ Christopher Williams.

Khoảng hai giờ sau, sau khi NASA và các đồng nghiệp Nga đánh giá tốc độ rò rỉ khí, cơ quan này đã hủy lệnh trên và thông báo các phi hành gia có thể quay lại trạm để làm việc bình thường. Giới chức nhấn mạnh đây chỉ là biện pháp phòng ngừa, và phi hành đoàn chưa từng đối mặt với nguy hiểm trực tiếp.

Nguyên nhân: Mỹ và Nga bất đồng về cách sửa chữa

Là hai nhà vận hành chính của trạm vũ trụ này, NASA và Cơ quan Vũ trụ Nga (Roscosmos) trong nhiều tháng qua đã thảo luận về nguyên nhân của vụ rò rỉ khí nhỏ trên mô-đun dịch vụ Zvezda của Nga và các phương án khắc phục tiềm năng. Mô-đun này là cấu trúc cốt lõi của ISS, một phòng thí nghiệm quỹ đạo có kích thước bằng một sân bóng đá, nơi các phi hành gia sinh sống và làm việc trong không gian.

Tuy nhiên, mức rò rỉ vốn tương đối nhẹ trong những tháng gần đây đã tăng lên vào thứ Sáu. Theo một quan chức cấp cao của NASA giấu tên nói với Reuters, tốc độ rò rỉ đã tăng từ khoảng 1 pound không khí mỗi ngày lên 2 pound.

Sau đó, hai bên bất đồng về chiến lược sửa chữa. Hai phi hành gia Nga còn ở lại trạm để thực hiện sứ mệnh “Expedition 74” — Sergey Kud-Sverchkov và Sergei Mikayev — đã không thực hiện quy trình sơ tán, mà dự định dùng cưa để cắt mở một khu vực cụ thể nhằm tiếp cận vị trí họ cho là có vết nứt gây rò rỉ.

“Các quan chức NASA không đồng ý với phương pháp thô bạo này,” vị quan chức cấp cao cho biết, vì lo ngại rủi ro vận hành, trung tâm kiểm soát nhiệm vụ ở Houston đã lập tức phát lệnh trú ẩn an toàn.

Sau đó, Cơ quan Vũ trụ Nga ra tuyên bố cho biết các chuyên gia của họ đã phát hiện hai điểm rò rỉ trên ISS, trong đó điểm thứ nhất đã được bịt kín nhanh chóng, còn công tác chuẩn bị để bịt điểm thứ hai đang được tiến hành. Cơ quan này nhấn mạnh rằng không có mối đe dọa trực tiếp nào đối với phi hành đoàn và hệ thống tàu vũ trụ cũng không bị hư hại.

Người phát ngôn NASA, bà Stevens, cho biết sau khi Cơ quan Vũ trụ Nga dừng việc cố gắng dùng cưa để sửa vết nứt, NASA đã hủy lệnh trú ẩn an toàn. Bà nói: “Chúng tôi mong muốn làm việc cùng Cơ quan Vũ trụ Nga để áp dụng một cách tiếp cận phối hợp nhằm giải quyết vấn đề rò rỉ khí.”

Bối cảnh: 27 năm chưa từng sơ tán thực sự

Quy trình trú ẩn an toàn yêu cầu các phi hành gia vào tàu vũ trụ đang ghép nối, để bảo đảm rằng nếu môi trường trên trạm xấu đi, phi hành đoàn có thể nhanh chóng mở khóa tàu và trở về Trái Đất. Dù trong những năm gần đây, nguy cơ va chạm với rác vũ trụ hoặc thay đổi nhỏ về tốc độ rò rỉ từng kích hoạt quy trình này, nhưng trong 27 năm hoạt động của ISS, các phi hành gia chưa từng bị buộc phải sơ tán thực sự.

Từ năm 2000 đến nay, đây vẫn là cấu trúc nhân tạo có người ở liên tục lâu nhất do con người xây dựng.

Hiện Quốc hội Mỹ đang xem xét một dự luật nhằm kéo dài tuổi thọ dự kiến của trạm thêm hai năm, đến năm 2032, để phát triển các trạm vũ trụ thương mại thay thế.

Dự luật này nhận được sự ủng hộ của Thượng nghị sĩ Cộng hòa Ted Cruz và Thượng nghị sĩ Dân chủ Maria Cantwell, lần lượt là Chủ tịch và thành viên cấp cao của Ủy ban Thương mại, Khoa học và Giao thông Thượng viện. Một trong những trọng tâm lập pháp hiện nay của ủy ban là đối phó với sự mở rộng ngày càng tăng của Trung Quốc trong lĩnh vực không gian. Hiện lãnh đạo lưỡng viện Quốc hội Mỹ đang nỗ lực đạt đồng thuận về dự luật được đề xuất này.