6 ngân hàng phát triển hợp lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu

Ngân hàng Thế giới, ADB và 4 ngân hàng phát triển đa phương khác hôm thứ Bảy (17/10) công bố khuôn khổ hợp tác nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu toàn cầu.

Các ngân hàng sẽ phối hợp tài trợ, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ chính sách, giúp các nước đang phát triển xây dựng chuỗi sản xuất trọn vẹn, từ khai thác mỏ đến tinh chế, chế biến và chế tạo.

Hợp tác này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang chiếm ưu thế áp đảo ở khâu chế biến và tinh chế khoáng sản thiết yếu.

Số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy Trung Quốc chiếm khoảng 85% sản lượng tách và chế biến đất hiếm dùng làm nam châm trên thế giới, 70% sản lượng lithium tinh chế và hơn 90% sản lượng than chì dùng cho pin. Khi chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) mở rộng kiểm soát xuất khẩu khoáng sản, các nước ngày càng lo ngại về an ninh chuỗi cung ứng.

6 ngân hàng cùng xây chuỗi khoáng sản từ mỏ đến nhà máy

Các tổ chức tham gia gồm Nhóm Ngân hàng Thế giới, Nhóm Ngân hàng Phát triển châu Phi, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, Ngân hàng Đầu tư châu Âu và Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ, Reuters đưa tin.

Cụ thể, các ngân hàng sẽ giúp những nước giàu tài nguyên xây dựng hạ tầng điện, giao thông, hậu cần và cấp nước, cũng như thúc đẩy các “hành lang khoáng sản” nối mỏ với trung tâm chế biến. Các tổ chức này còn sử dụng đồng tài trợ, bảo lãnh và các công cụ tài chính khác để thu hút vốn tư nhân vào khâu chế biến và chế tạo.

Hồi tháng 4 năm nay, 6 ngân hàng đã ra tuyên bố chung, cam kết tăng cường hợp tác trong chuỗi giá trị từ khai thác khoáng sản thiết yếu đến sản xuất công nghiệp.

Khuôn khổ mới sẽ do một nhóm công tác của các ngân hàng phát triển đa phương điều phối và báo cáo tiến độ hằng năm.

Ngân hàng Thế giới dự định mở rộng gấp 5 lần, 8 nước có kế hoạch riêng

Chủ tịch Nhóm Ngân hàng Thế giới Ajay Banga phát biểu hôm thứ Sáu (16/10) tại Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới ở Bangkok.

“Trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, chúng tôi dự định mở rộng quy mô hoạt động lên gấp 5 lần hiện nay trong vòng 5 năm”, ông nói.

Trong các năm tài khóa 2026–2030, nhóm ngân hàng này dự kiến nâng mức hỗ trợ cho ngành kim loại và khoáng sản lên 19 tỷ USD, tăng mạnh so với 3,6 tỷ USD trong 5 năm trước đó. Mục tiêu này gồm cả vốn của chính ngân hàng lẫn vốn tư nhân huy động được.

Ông Banga cho biết Ngân hàng Thế giới đã chọn ra 20 quốc gia có thể hợp tác.

“Tuần này, chúng tôi cùng các đối tác ngân hàng phát triển đa phương đã đưa ra những kế hoạch hợp tác đầu tiên dành riêng cho từng nước”, ông nói. Theo ông, các kế hoạch này nhằm “phát triển công nghiệp tại chỗ, giữ lại nhiều việc làm và giá trị kinh tế hơn trong nước”.

Cùng ngày, Ngân hàng Thế giới công bố kế hoạch phát triển khoáng sản của 8 nước: Argentina, Bolivia, Ai Cập, Ấn Độ, Kazakhstan, Malawi, Mauritania và Zambia.

Ấn Độ dự định huy động 5 tỷ USD trước năm 2031 để phát triển các khu chế biến khoáng sản thiết yếu, “hành lang đất hiếm” và công nghiệp chế tạo tiên tiến. Kazakhstan muốn huy động tối đa 20 tỷ USD cho chế biến khoáng sản và đào tạo nhân lực, còn Zambia đặt mục tiêu nâng sản lượng đồng lên 3 triệu tấn mỗi năm vào năm 2031.

Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính công Bolivia Christian Andrés Morales Burgos nói: “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là xuất khẩu khoáng sản, mà là biến của cải này thành sự phát triển và thịnh vượng cho mọi người dân Bolivia”.

Kiểm soát xuất khẩu của ĐCSTQ từng buộc hãng xe nước ngoài giảm sản lượng

Báo cáo “Triển vọng khoáng sản thiết yếu toàn cầu 2026” của IEA cho biết, sau khi chính quyền ĐCSTQ áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với 7 loại đất hiếm nặng vào tháng 4/2025, lượng xuất khẩu các mặt hàng này của Trung Quốc giảm mạnh. Một số hãng ô tô ở Mỹ, châu Âu và nhiều nơi khác khó mua được nam châm vĩnh cửu, phải giảm sản lượng hoặc tạm dừng sản xuất.

Tháng 10 cùng năm, Bắc Kinh tuyên bố mở rộng kiểm soát, dự định đưa cả những sản phẩm sản xuất ở nước ngoài có sử dụng đất hiếm nguồn gốc Trung Quốc hoặc công nghệ liên quan đến Trung Quốc vào diện hạn chế. Các biện pháp mở rộng này sau đó được hoãn thi hành một năm, đến tháng 11/2026.

IEA ước tính, nếu các biện pháp được áp dụng đầy đủ, khoảng 6,5 nghìn tỷ USD giá trị sản xuất mỗi năm của các ngành hạ nguồn bên ngoài Trung Quốc, gồm ô tô, công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng, có thể bị đe dọa.

Báo cáo cũng cho biết số mã hàng khoáng sản thuộc diện kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng gấp 3 lần kể từ năm 2023. Rủi ro từ chuỗi cung ứng quá tập trung, theo báo cáo, không còn là điểm yếu trên lý thuyết, mà đã thành thách thức thực tế với an ninh kinh tế.

Giúp nước giàu tài nguyên phát triển khâu tinh chế

Đầu tư toàn cầu vào khoáng sản thiết yếu vẫn dồn vào khâu khai thác, còn năng lực tinh chế và chế tạo ở hạ nguồn phát triển chậm hơn, báo cáo nhận định. Nếu thiếu năng lực chế biến tại chỗ, chuỗi cung ứng vẫn khó thoát cảnh tập trung cao độ, dù các nước có tăng sản lượng khai thác.

Tuy nhiên, xây nhà máy tinh chế bên ngoài các nước cung ứng chính có thể tốn chi phí đầu tư cao hơn từ 20% đến hơn 150%, còn chi phí vận hành cao hơn trung bình khoảng 50%. Thiếu công nghệ, thiết bị, nhân lực và hạ tầng khiến các nước giàu tài nguyên khó tự phát triển ngành này.

Đây cũng là trọng tâm của khuôn khổ hợp tác giữa 6 ngân hàng phát triển đa phương. Thông qua tài trợ, bảo lãnh khoản vay, hỗ trợ chính sách và đầu tư hạ tầng, các ngân hàng sẽ giúp những nước này xây dựng năng lực chế biến và tinh chế. Điều đó vừa nâng giá trị gia tăng của khoáng sản trong nước, vừa góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.