Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp xăng dầu công bố giá mới trước ít nhất 30 phút

Theo đề xuất của Bộ Công Thương, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động quyết định giá xăng dầu, nhưng phải công khai thời điểm áp dụng giá mới và giải trình các biến động khi được yêu cầu.  

• Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu

• Dự thảo mới: Mỗi cây xăng có thể bán một mức giá khác nhau

• Hơn 1.000 tỷ đồng bổ sung vào Quỹ Bình ổn giá xăng dầu trong quý II

Doanh nghiệp chủ động định giá, Nhà nước tăng giám sát

Tại dự thảo lần thứ 14 của Nghị định về kinh doanh xăng dầu đang được lấy ý kiến hoàn thiện, Bộ Công Thương tiếp tục đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, doanh nghiệp đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động quyết định giá bán, thực hiện kê khai và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý.

Theo phương án này, doanh nghiệp phải công bố mức giá mới trước ít nhất 30 phút so với thời điểm có hiệu lực, ghi rõ giờ, phút và ngày áp dụng. Trước thời điểm đó, các cửa hàng tiếp tục bán theo giá hiện hành; khi giá mới có hiệu lực, phải cập nhật và thực hiện đúng mức giá đã công bố.

Dự thảo nghiêm cấm việc tăng giá trước giờ hiệu lực hoặc trì hoãn áp dụng giá giảm. Doanh nghiệp cũng không được lợi dụng thời điểm điều chỉnh giá để ngừng bán hoặc hạn chế bán xăng dầu trái quy định.

Các thông báo về giá, dữ liệu thời điểm công bố, cập nhật và giao dịch liên quan phải được lưu trữ đầy đủ, không được tự ý chỉnh sửa hoặc xóa. Khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải lập bảng phân tích biến động các yếu tố cấu thành giá và cung cấp hồ sơ, giải trình khi cơ quan quản lý yêu cầu.

Thương nhân phân phối được tự quyết giá trong giới hạn quy định

Theo đề xuất, thương nhân phân phối được chủ động quyết định giá bán nhưng không được vượt mức giá do thương nhân đầu mối công bố đối với hệ thống tương ứng.

Khi doanh nghiệp đầu mối tăng giá, thương nhân phân phối không bắt buộc phải tăng giá tương ứng, miễn mức giá bán vẫn đáp ứng các giới hạn áp dụng. Đối với những địa bàn xa cảng, kho đầu mối hoặc cơ sở sản xuất xăng dầu, giá bán có thể cao hơn để bù đắp chi phí hợp lý, nhưng mức chênh lệch theo đề xuất không vượt quá 2% trong các trường hợp được quy định.

Về chi phí kinh doanh định mức, Bộ Công Thương dự kiến thông báo mức điều chỉnh theo biến động chỉ số giá tiêu dùng (CPI), chậm nhất vào ngày 31/1 hằng năm. Doanh nghiệp phải báo cáo chi phí kinh doanh thực tế hằng năm và thực hiện kiểm toán độc lập định kỳ 3 năm một lần.

Dự thảo cũng yêu cầu doanh nghiệp kê khai giá theo quy định, kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý và giải trình nguyên nhân tăng, giảm giá. Những dữ liệu này sẽ được sử dụng để phát hiện các trường hợp có biến động bất thường.

Bổ sung cơ chế phát hiện hành vi thông đồng về giá

Bộ Công Thương đề xuất sử dụng dữ liệu kê khai giá để giám sát hoạt động thiết lập giá, phân chia thị trường và phát hiện dấu hiệu hạn chế cạnh tranh.

Một trong những dấu hiệu được nêu là trường hợp từ hai thương nhân đầu mối hoặc thương nhân phân phối trở lên hoạt động trên cùng địa bàn, có tổng thị phần từ 30% trở lên và có dấu hiệu thông đồng, thỏa thuận giá không xuất phát từ biến động khách quan của các yếu tố hình thành giá.

Đây là những dấu hiệu phục vụ việc xem xét, điều tra theo quy định về cạnh tranh, không đồng nghĩa doanh nghiệp đương nhiên vi phạm.

Trong trường hợp phát hiện giá bán tăng bất hợp lý hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan quản lý có thể yêu cầu doanh nghiệp giải trình và tổ chức kiểm tra theo thẩm quyền.

Dự thảo vẫn duy trì khả năng can thiệp của Nhà nước khi thị trường biến động bất thường. Tùy tình hình và căn cứ pháp luật, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể trong một thời hạn nhất định để bình ổn thị trường.

Đề xuất đầu mối xăng dầu sở hữu ít nhất 40 cửa hàng

Về điều kiện kinh doanh, Bộ Công Thương đề xuất thương nhân đầu mối phải sở hữu ít nhất 40 cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Phương án này thay thế đề xuất trước đó về yêu cầu có 10 cửa hàng trực thuộc và ít nhất 40 thương nhân phân phối trong hệ thống.

Theo cơ quan soạn thảo, việc sở hữu cửa hàng giúp phản ánh rõ hơn năng lực cung ứng thực tế, đồng thời gắn trách nhiệm của doanh nghiệp đầu mối với người tiêu dùng, đặc biệt khi nguồn cung gặp khó khăn.

Đề xuất được đưa ra sau khi Bộ Công Thương tiếp thu ý kiến của Petrolimex, Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam và một số doanh nghiệp đầu mối. Các ý kiến cho rằng quan hệ hợp đồng với thương nhân phân phối có thể thay đổi theo từng năm, khiến việc kiểm tra duy trì điều kiện kinh doanh gặp khó khăn.

Đối với doanh nghiệp đang hoạt động, dự thảo đưa ra lộ trình chuyển tiếp. Theo đó, doanh nghiệp phải sở hữu ít nhất 10 cửa hàng trong năm 2028 và tăng lên 40 cửa hàng từ đầu năm 2029.

Đề xuất cho phép thương nhân phân phối mua bán xăng dầu lẫn nhau

Dự thảo lần thứ 14 cũng nghiêng về phương án cho phép các thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau, bên cạnh việc ký hợp đồng mua hàng từ một hoặc nhiều thương nhân đầu mối.

Tuy nhiên, xăng dầu mua từ một thương nhân phân phối khác chỉ được bán tại cửa hàng, điểm bán thuộc hệ thống của bên mua hoặc cung cấp cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu. Giao dịch phải gắn với việc giao nhận thực tế, chuyển quyền sở hữu và bảo đảm truy xuất nguồn gốc từng lô hàng thông qua hóa đơn điện tử, chứng từ giao nhận.

Bên bán phải bảo đảm nguồn cung theo hợp đồng đã ký, không được tự ý ngừng hoặc giảm lượng hàng trái thỏa thuận. Nếu có nguy cơ không đáp ứng đủ nguồn cung, doanh nghiệp phải thông báo cho bên mua và báo cáo cơ quan có thẩm quyền theo quy định của dự thảo.

Đề xuất dừng trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn từ năm 2027

Một nội dung đáng chú ý khác là đề xuất chấm dứt việc trích lập và chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ năm 2027, ngoại trừ nguồn tạm ứng ngân sách theo Nghị quyết 69.

Trường hợp số dư nguồn quỹ này dự kiến không đủ để hoàn trả ngân sách vào đầu năm 2027, Bộ Công Thương đề xuất tiếp tục điều hành trích lập cho đến khi đủ số tiền cần hoàn trả.

Dự thảo cũng đưa ra biện pháp xử lý đối với doanh nghiệp chậm quyết toán quỹ. Theo đó, doanh nghiệp có thể bị đình chỉ kinh doanh tạm thời nếu chậm từ 60 ngày và bị thu hồi giấy phép khi quá hạn 90 ngày.

Các nội dung trên vẫn đang nằm trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Cơ chế định giá, điều kiện kinh doanh và việc quản lý Quỹ bình ổn sẽ được xác định theo văn bản chính thức sau khi hoàn tất quá trình xây dựng, ban hành.