Chiến sự Iran tác động lan rộng: tăng trưởng bị hạ dự báo, lạm phát chịu áp lực

Xung đột tại Iran đã kéo dài gần hai tháng, gây gián đoạn nguồn cung năng lượng ở mức độ chưa từng thấy. Phần lớn các nền kinh tế trên thế giới cho tới nay vẫn thể hiện được mức độ chống chịu nhất định, song nỗi lo về an ninh lương thực đang gia tăng, đồng thời các tổ chức quốc tế buộc phải hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu.

PMI đi xuống, hoạt động kinh tế bắt đầu co lại

Loạt chỉ số niềm tin doanh nghiệp và người tiêu dùng công bố trong tuần này đều cho thấy tâm lý bi quan hơn, các tập đoàn niêm yết lớn cũng bắt đầu đưa ra triển vọng thận trọng.

Theo số liệu sơ bộ của S&P Global công bố ngày thứ Năm (23/4), khu vực đồng euro là nơi chịu tác động rõ nét nhất. Chỉ số PMI tổng hợp sơ bộ giảm từ 50,7 điểm trong tháng 3 xuống 48,6 điểm trong tháng 4, lần đầu rơi vào vùng suy giảm kể từ cuối năm 2024, hàm ý GDP quý II có thể co lại khoảng 0,1%.

Chỉ số giá đầu vào của khu vực sản xuất tăng vọt từ 68,9 lên 76,9 – mức cao nhất kể từ cuối năm 2022 – cho thấy các nhà máy phải gánh chi phí năng lượng và nguyên liệu tăng mạnh do cú sốc giá dầu và khí đốt liên quan đến eo biển Hormuz. Cùng lúc, PMI hoạt động của ngành dịch vụ rơi từ 50,2 xuống 47,4, thấp hơn đáng kể so với mức 49,8 theo khảo sát của Reuters, phản ánh nhu cầu dịch vụ trong khu vực chững lại mạnh.

Ông Chris Williamson, Kinh tế trưởng mảng kinh doanh tại S&P Global, nhận định cuộc chiến tại Trung Đông đang kéo khu vực đồng euro rơi ngày càng sâu vào khó khăn, trong khi tình trạng thiếu hụt nguồn cung ngày một lan rộng có thể tiếp tục kìm hãm tăng trưởng và đẩy áp lực lạm phát lên cao hơn trong những tuần tới.

Tại Mỹ, các chỉ số cho thấy hoạt động kinh tế vẫn cải thiện, nhưng cũng bắt đầu xuất hiện tâm lý mua tích trữ trong giới doanh nghiệp vì lo thiếu hàng và giá cả leo thang. Thời gian giao hàng kéo dài và chỉ số giá bán ra đều tăng lên mức cao nhất kể từ sau đại dịch COVID‑19. PMI sản xuất tăng từ 52,3 lên 54,0 – cao nhất trong 47 tháng, vượt xa dự báo 52,5; đơn hàng mới của nhà máy nhảy từ 52,3 lên 54,8. PMI dịch vụ cũng bật từ 49,8 lên 51,3, chấm dứt đợt suy giảm lần đầu kể từ tháng 1/2023.

Trái với dự báo suy yếu, PMI của Nhật Bản, Ấn Độ, Anh và Pháp lại cho thấy sản lượng tăng lên. Các nhà phân tích của S&P cho rằng nhiều khả năng đây là kết quả của việc doanh nghiệp tăng tốc sản xuất để “chạy trước” rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, tương tự làn như sóng xuất hàng ồ ạt đầu năm ngoái khi các công ty cố gắng giao hàng trước khi Mỹ nâng thuế quan. Điều này thường đồng nghĩa với việc hoạt động sẽ chững lại tương ứng trong các quý sau. Đáng chú ý, sản lượng công nghiệp Nhật Bản tăng nhanh nhất kể từ tháng 2/2014, song tốc độ tăng chi phí đầu vào cũng lên mức cao nhất từ đầu năm 2023, phản ánh sức ép giá mạnh lên các nhà sản xuất.

Doanh nghiệp hạ kỳ vọng, chi phí và giá bán dâng cao

Theo phân tích của Reuters đối với hơn 160 tuyên bố của doanh nghiệp kể từ khi chiến sự tại Iran bùng nổ, có hơn 20 công ty đã rút lại hoặc điều chỉnh giảm mục tiêu lợi nhuận, khoảng 30 doanh nghiệp cho biết sẽ phải tăng giá bán, và hơn 30 doanh nghiệp cảnh báo xung đột sẽ gây thiệt hại đáng kể cho kết quả tài chính. Các ngành bị tác động rõ nhất là hàng tiêu dùng, du lịch, vận tải, khai khoáng và sản xuất công nghiệp – chủ yếu vì chi phí nhiên liệu và vận tải tăng, cùng với gián đoạn chuỗi cung ứng qua vùng Vịnh.

Giá nhiên liệu cao hơn đang trực tiếp đẩy lạm phát tiêu dùng lên. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 của Mỹ ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong gần bốn năm, trong khi Anh và khu vực đồng euro cũng bắt đầu ghi nhận đà tăng giá rộng hơn. Tuy nhiên, nếu loại trừ năng lượng, lạm phát lõi ở phần lớn các nền kinh tế lớn, cho tới thời điểm hiện tại vẫn chưa bùng lên mạnh như giai đoạn hậu COVID‑19.

Dù vậy, vẫn có những điểm sáng. Làn sóng đầu tư vào AI tiếp tục bơm động lực cho các hoạt động trong ngành công nghệ, từ hạ tầng dữ liệu đến phần cứng và phần mềm. Thị trường biến động mạnh cũng tạo cơ hội cho các định chế tài chính và công ty giao dịch hàng hóa: Nền kinh tế Hàn Quốc ghi nhận tăng trưởng thương mại nhanh nhất trong gần 6 năm nhờ xuất khẩu chip bùng nổ; giới phân tích dự đoán nhóm công ty công nghệ sẽ dẫn dắt tăng trưởng lợi nhuận quý I của Mỹ; tại Anh, Tập đoàn Sở giao dịch Chứng khoán London (LSEG) báo cáo doanh thu quý I lập kỷ lục mới nhờ khối lượng giao dịch và dịch vụ dữ liệu tăng mạnh, đồng thời cho biết lợi nhuận cả năm có thể chạm ngưỡng trên cùng của phạm vi dự báo.

Triển vọng toàn cầu: phụ thuộc vào Hormuz và thời gian chiến sự

Câu hỏi lớn nhất còn bỏ ngỏ đối với kinh tế thế giới là thời gian kéo dài của cuộc tấn công quân sự do Mỹ và Israel dẫn dắt nhằm vào Iran. Đồng thời, tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 1/5 thương mại dầu và LNG thế giới – sẽ tiếp diễn tới khi nào.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tuần trước đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm nay xuống khoảng 3,1% ngay cả trong kịch bản tương đối lạc quan là xung đột được khống chế trong thời gian ngắn. Nếu chiến sự kéo dài và nguồn cung năng lượng tiếp tục gián đoạn, IMF cảnh báo kinh tế thế giới có thể suy yếu thêm, thậm chí rơi vào suy thoái trong trường hợp xấu nhất.

Trí Đạt (theo Epoch Times)