Chứng khoán Việt Nam chính thức gia nhập rổ chỉ số toàn cầu FTSE Russell

Sau 8 năm nằm trong danh sách chờ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ chính thức được FTSE Russell chuyển sang trạng thái “thị trường mới nổi thứ cấp” từ ngày 21/9/2026. Việc gia nhập FTSE Global Equity Index Series (FTSE GEIS) mở ra cơ hội gia tăng nhận diện quốc tế và thu hút dòng vốn nước ngoài, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng vận hành, quản trị rủi ro và khả năng tiếp cận thị trường.

• Một thập kỷ những cú sốc trái phiếu: Việt Nam học gì để phát triển thị trường vốn?

Chính thức bước vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp

Ngày 18/9 tại Hà Nội, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với FTSE Russell tổ chức Hội nghị “Việt Nam chính thức tham gia vào rổ chỉ số toàn cầu – FTSE Russell Global Equity Index Series”.

Tại hội nghị, bà Fiona Bassett, Tổng Giám đốc FTSE Russell, cho biết việc thay đổi phân loại thị trường là kết quả của nhiều năm nỗ lực, hợp tác và cải cách của Chính phủ, cơ quan quản lý, các sở giao dịch, công ty chứng khoán, tổ chức lưu ký, nhà đầu tư và toàn bộ hệ sinh thái tài chính Việt Nam.

Việc được nâng hạng và đưa vào các bộ chỉ số toàn cầu được kỳ vọng góp phần nâng cao vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trong mắt các nhà đầu tư quốc tế, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu hút dòng vốn toàn cầu trong thời gian tới.

FTSE Russell hiện có hơn 20.000 tỷ USD tài sản trên toàn cầu được tham chiếu theo các bộ chỉ số của tổ chức này. Vì vậy, việc Việt Nam chính thức được nâng hạng không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận những cải cách đã thực hiện mà còn giúp tăng mức độ nhận diện của thị trường Việt Nam trong cộng đồng đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, FTSE Russell cũng nhấn mạnh rằng nâng hạng không phải là đích đến cuối cùng. Đây là một bước tiến mới, đồng thời đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với thị trường và cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu và khu vực liên tục thay đổi, Việt Nam sẽ cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và thiết chế quản lý, giám sát thị trường theo hướng chủ động và linh hoạt hơn.

Hành trình 8 năm tháo gỡ các nút thắt

Việt Nam được FTSE đưa vào Danh sách chờ phân hạng (Watch List) từ tháng 9/2018. Đến ngày 21/9/2026, khi trạng thái mới chính thức có hiệu lực, hành trình này vừa tròn 8 năm.

Đây là một trong những khoảng thời gian chờ nâng hạng tương đối dài trong nhóm các thị trường cận biên. Theo thông tin tại hội nghị, Kuwait mất khoảng 3 năm và Romanda khoảng 2 năm kể từ khi được đưa vào Watch List.

Trong quá trình này, ba vấn đề được xác định là những rào cản lớn đối với việc nâng hạng gồm yêu cầu ký quỹ trước (prefunding) đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, cơ chế xử lý giao dịch thất bại và khả năng tiếp cận thông qua môi giới toàn cầu.

Một bước thay đổi quan trọng được thực hiện vào ngày 18/9/2024, khi Bộ Tài chính ban hành Thông tư 68/2024/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 2/11/2024, qua đó xóa bỏ yêu cầu ký quỹ trước đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Tiếp đó, Thông tư 08/2026/TT-BTC thiết lập khuôn khổ pháp lý nhằm bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài thông qua các công ty chứng khoán toàn cầu.

Những thay đổi này mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Việt Nam đối với dòng vốn quốc tế, dù giới hạn sở hữu nước ngoài chưa được nới rộng.

Ở góc độ các công ty chứng khoán trong nước, sự thay đổi này cũng có thể tạo ra một quá trình phân hóa rõ hơn. Các công ty có đủ năng lực trở thành đối tác của các nhà môi giới toàn cầu sẽ có thêm cơ hội mở rộng hoạt động, trong khi các công ty còn lại có thể chịu sức ép cạnh tranh lớn hơn.

Bên cạnh đó, cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực thanh toán, vốn và quản trị rủi ro của các công ty chứng khoán trong nước.

27 cổ phiếu Việt Nam góp mặt trong FTSE GEIS

Từ phiên giao dịch ngày 21/9/2026, 27 cổ phiếu Việt Nam sẽ trở thành các cấu phần của FTSE Global Equity Index Series.

Danh sách này gồm 3 mã Large Cap là VCB, VIC và VHM; 3 mã Mid Cap là BID, HPG và VPB; cùng 21 mã Small Cap gồm FPT, GEX, HDB, HCM, MCH, MSN, NVL, SHB, STB, SSB, SSI, TCX, VNM, VCI, VJC, MSB, VRE, VPL, VIX, VND và VCK.

Việc lọt vào rổ FTSE GEIS khiến các cổ phiếu này trở thành những cấu phần mà các quỹ mô phỏng chỉ số cần đưa vào danh mục theo tỷ trọng phù hợp.

Điểm đáng chú ý là trước đây, việc các quỹ nước ngoài mua cổ phiếu Việt Nam chủ yếu là quyết định đầu tư chủ động. Với các quỹ thụ động tham chiếu FTSE GEIS, việc nắm giữ những cổ phiếu nằm trong bộ chỉ số trở thành một phần của yêu cầu mô phỏng chỉ số.

Theo ước tính trong tài liệu, dòng vốn thụ động sẽ được giải ngân qua 4 giai đoạn, trải từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027, với tỷ lệ lần lượt khoảng 10% – 20% – 35% – 35% và tổng quy mô ước tính khoảng 1,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, dòng vốn này sẽ không phân bổ đồng đều giữa các cổ phiếu.

Nhóm 4 mã Large Cap gồm VIC, VHM, VCB và BID được ước tính thu hút khoảng 777,9 triệu USD, chiếm hơn nửa dòng vốn. Trong đó, VIC có thể thu hút khoảng 558,8 triệu USD, VHM khoảng 156,3 triệu USD, VCB khoảng 47,7 triệu USD và BID khoảng 15,1 triệu USD.

Riêng trong kỳ cơ cấu đầu tiên vào tháng 9/2026, dòng vốn ETF được ước tính khoảng 140–150 triệu USD, tương đương khoảng 10% tổng quy mô dự kiến. Phần lớn dòng vốn còn lại được dự báo phân bổ trong năm 2027.

Nâng hạng là điểm khởi đầu của một giai đoạn mới

Việc chính thức gia nhập FTSE GEIS đánh dấu một thay đổi quan trọng về vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trên bản đồ đầu tư quốc tế. Sau 8 năm kể từ khi được đưa vào Watch List, Việt Nam đã hoàn tất một chặng đường cải cách để đáp ứng các yêu cầu của FTSE Russell.

Tuy nhiên, ý nghĩa của nâng hạng không chỉ nằm ở lượng vốn có thể được các quỹ thụ động phân bổ vào thị trường. Quan trọng hơn, đây là một phép thử đối với khả năng vận hành của toàn bộ hệ sinh thái chứng khoán khi mức độ tham gia của các nhà đầu tư quốc tế ngày càng tăng.

Dòng vốn khoảng 1,5 tỷ USD được kỳ vọng tạo thêm lực cầu cho một số cổ phiếu đủ điều kiện tham chiếu chỉ số, nhưng sự phân bổ không đồng đều cho thấy tác động của nâng hạng sẽ khác nhau giữa các nhóm doanh nghiệp.

Ở cấp độ thị trường, giai đoạn sau nâng hạng sẽ đòi hỏi Việt Nam tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, năng lực thanh toán, quản trị rủi ro và chất lượng hạ tầng thị trường.

Nguyên Hương