EU tính siết nhập khẩu hàng TQ, Đức thúc đẩy áp dụng thêm hạn chế thương mại

Thủ tướng Đức Friedrich Merz hôm thứ Tư (14/10) tuyên bố châu Âu sẽ đáp trả các hành vi thương mại bóp méo cạnh tranh, một ngày trước thượng đỉnh EU bàn về làn sóng hàng Trung Quốc giá rẻ.

Phát biểu tại Hạ viện Đức (Bundestag) về lập trường của chính phủ trước thượng đỉnh, ông Merz cho biết sẽ có “một phản ứng cứng rắn của châu Âu” trước tình trạng bất công ngày càng tăng trong thương mại thế giới.

“Chúng tôi không còn khoanh tay đứng nhìn khi các nước khác gây hại cho nền kinh tế của chúng tôi”, ông nhấn mạnh. Ông kể ra những cách gây hại đó: trợ cấp cao, đồng tiền bị hạ giá nhân tạo, dư thừa công suất và chính sách giá hung hăng.

Ông cảnh báo: “Ai tìm cách gây xung đột thương mại với chúng tôi sẽ thấy rằng giờ đây chúng tôi tự vệ, bằng những phản ứng tương xứng”.

Ông Merz không nêu tên nước nào. Chính phủ Đức từng cho biết các công cụ phòng vệ thương mại mới liên quan đến nhiều nước, Reuters đưa tin.

Lãnh đạo EU nhóm họp tại Brussels từ thứ Năm (15/10) để đánh giá lại quan hệ thương mại với Trung Quốc, khi ô tô và hàng công nghiệp Trung Quốc lại ồ ạt đổ vào châu Âu, đe dọa sản xuất trong khối và làm dấy lên lo ngại về làn sóng sa thải.

Hãng tin dpa nhận định phát biểu của ông Merz nhiều khả năng chủ yếu nhắm vào Trung Quốc. Nước này bị cáo buộc dùng trợ cấp nhà nước làm méo mó thị trường, tạo ra dư thừa công suất để bán phá giá, khiến doanh nghiệp châu Âu không theo kịp.

Đức, Pháp muốn có “công tắc ngắt”

Cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, ông Merz đã đưa ra một loạt đề xuất, trong đó có công cụ phòng vệ thương mại mới giúp Ủy ban châu Âu phản ứng nhanh khi các ngành công nghiệp và chuỗi cung ứng bị tấn công có chủ đích. Thượng đỉnh sẽ thảo luận đề xuất này, và ông Merz muốn sớm có quyết định.

Epoch Times cho biết tuần trước, hai nhà lãnh đạo đã gửi thư chung cho Ủy ban châu Âu, đề nghị trao cho EU quyền loại thẳng một đối tác ra khỏi thị trường chung nếu nước này kéo dài các hành vi thương mại không công bằng. Cơ chế này được gọi là “công tắc ngắt”.

Nếu Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm, nguyên liệu không thể thiếu với ngành ô tô và năng lượng xanh châu Âu, cơ chế này được cho là sẽ trở thành “vũ khí đánh trả” của EU.

Hạn ngạch 350 nghìn xe hybrid

Loạt biện pháp hạn chế bắt đầu từ thỏa thuận về xe hybrid mà EU và Trung Quốc đạt được đầu tháng 10. Epoch Times tổng hợp chi tiết thỏa thuận do Financial Times và The Guardian công bố: từ ngày 1/12, EU giới hạn mỗi năm 350 nghìn xe hybrid thường (HEV) và hybrid sạc điện (PHEV) nhập từ Trung Quốc, giảm hơn một nửa so với khoảng 800 nghìn chiếc dự kiến.

Xe lắp ráp trong EU được miễn. Biện pháp này được cho là nhằm buộc chuỗi cung ứng ô tô Trung Quốc chuyển sang châu Âu, giữ lại nền tảng sản xuất của khối.

Volkswagen đứng trước nguy cơ cắt 100 nghìn việc làm

Ngành ô tô cho thấy rõ sức ép mà Đức đang chịu. Từ năm 2022 đến 2025, xuất khẩu ô tô của Đức sang Trung Quốc giảm 66%. Trong 7 tháng đầu năm nay, lượng ô tô mới Đức nhập từ Trung Quốc tăng 121%.

Riêng tập đoàn Volkswagen đứng trước nguy cơ cắt tới 100 nghìn việc làm và đóng cửa nhà máy. Sức ép đó buộc giới chính trị và công nghiệp Đức từ bỏ thái độ thận trọng. Berlin từng phản đối các biện pháp bảo hộ, nay đã đổi hẳn lập trường.

Các quan chức EU cũng lên tiếng. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trước đó cho rằng thâm hụt thương mại khổng lồ với Trung Quốc đã đến mức “không bền vững” và EU sẽ dùng mọi biện pháp có thể để thu hẹp mức thâm hụt này. Hôm thứ Ba (13/10), Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis cho biết sự mất cân bằng không chỉ nằm ở ngành ô tô, nên EU phải tái cân bằng cùng lúc ở nhiều ngành.

Xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 9 tăng 36,3% so với cùng kỳ năm trước nhờ nhu cầu chip và ô tô trên thế giới tăng mạnh, theo Reuters. Riêng tháng 9, thặng dư thương mại của nước này lên 133,53 tỷ USD.

Số liệu từ Tổng cục Hải quan Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) cho thấy thặng dư thương mại của Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm đã lên 938 tỷ USD. Cả năm, con số này nhiều khả năng vượt kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD của năm 2025. Năm ngoái, EU thâm hụt 360 tỷ euro (khoảng 402 tỷ USD) trong thương mại hàng hóa với Trung Quốc, tương đương 1 tỷ euro mỗi ngày, và mức thâm hụt tiếp tục tăng trong nửa đầu năm 2026.

Bắc Kinh: Con số thặng dư “không đứng vững”

Bắc Kinh phản bác những con số này trong các cuộc đàm phán gần đây. Epoch Times dẫn Reuters cho biết phía Trung Quốc coi con số thặng dư mà EU thống kê là “không đứng vững”, vì gần một nửa thương mại hai bên là hàng trung gian: doanh nghiệp châu Âu mua giá rẻ từ Trung Quốc, gia công tại châu Âu rồi bán ra toàn cầu.

“Thặng dư được ghi cho Trung Quốc, nhưng lợi nhuận thực tế lại do châu Âu thu về,” phía Trung Quốc lập luận. Bắc Kinh cũng chỉ ra rằng EU lâu nay vẫn có thặng dư thương mại dịch vụ với Trung Quốc.

Bộ Thương mại ĐCSTQ cảnh báo châu Âu sẽ “tự chuốc hậu quả” nếu áp dụng kế hoạch “cào bằng”. Tuy nhiên, các viện nghiên cứu chỉ ra rằng nửa đầu năm nay, xuất khẩu của Trung Quốc sang EU đạt 254 tỷ USD, vượt xa mức 172 tỷ USD sang Mỹ, cho thấy EU là thị trường quan trọng hơn với Bắc Kinh.

Điều này giúp các nhà đàm phán EU có thêm lợi thế trong lúc họ tìm cách tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện. Những đề xuất đầu tiên về biện pháp phòng vệ dự kiến được đưa ra vào tháng 12.

Thượng đỉnh kéo dài hai ngày còn bàn về mở rộng EU, viện trợ thêm cho Ukraine và ngân sách chung giai đoạn 2028–2034.