Hai nhà kinh tế Mỹ Robert E. Hall và Michael Woodford đoạt giải Nobel Kinh tế 2026

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển hôm thứ Hai (12/10) trao giải Nobel Kinh tế 2026 cho hai giáo sư Mỹ, ghi nhận những đóng góp của họ trong việc phát triển các mô hình giúp chính phủ ứng phó với cú sốc kinh tế.

Ông Robert E. Hall, giáo sư Đại học Stanford (bang California), và ông Michael Woodford, giáo sư Đại học Columbia (New York), được vinh danh “vì nền tảng kinh tế vi mô của chính sách ổn định kinh tế vĩ mô”, thông cáo báo chí của Viện Hàn lâm nêu rõ. Viện Hàn lâm nhận định: “Những người đoạt giải đã giúp chúng ta làm dịu bớt những thăng trầm của nền kinh tế”.

Từ New York, ông Woodford nói chuyện qua điện thoại với ủy ban giải thưởng ngay trong buổi công bố. “Đây là một vinh dự to lớn và là một bất ngờ,” ông nói, theo hãng tin AP.

Khi mô hình Keynes bộc lộ hạn chế

Nền kinh tế luôn có lúc suy thoái, có lúc tăng trưởng. Từ khi nhà kinh tế học người Anh John Maynard Keynes đưa ra lý thuyết của mình gần một thế kỷ trước, chính sách ổn định đã trở thành công cụ quan trọng để đối phó với những biến động này.

Khi kinh tế suy thoái, chính phủ giảm lãi suất và mở rộng thâm hụt ngân sách để kích thích kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng quá nóng, họ làm ngược lại.

Tuy nhiên, trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, mô hình của Keynes dường như không còn hiệu quả. Thay vì kéo giảm thất nghiệp, các biện pháp làm theo mô hình này lại đẩy lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát. Phương Tây trải qua một thập kỷ tăng trưởng thấp, thất nghiệp cao và lạm phát cao.

“Đó là công thức của Keynes, và công thức ấy phát huy tác dụng tốt, cho đến khi mất tác dụng,” ông Timo Boppart, thành viên Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế, nói.

Khi đó, nhiều người cho rằng chính sách ổn định gây hại nhiều hơn lợi và nên bị gác lại.

Xây lại mô hình từ quyết định của từng hộ gia đình

Trong các công trình độc lập, hai ông đã phát triển những mô hình tính đến cách người tiêu dùng và doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư và chi tiêu.

Thay vì dựa trên mối liên hệ thống kê giữa các biến số vĩ mô như lạm phát, sản lượng và tiêu dùng, hai ông xây dựng mô hình trên nền tảng kinh tế vi mô. Mô hình này cho thấy hành động của vô số hộ gia đình và doanh nghiệp, khi cộng lại, tác động thế nào đến cả nền kinh tế.

AP dẫn nhận định của ủy ban giải thưởng: “Các kết quả kinh tế là thành quả của hàng triệu quyết định ở cấp vi mô của hộ gia đình và doanh nghiệp”. Ủy ban cho rằng nghiên cứu của hai ông đã tạo ra “một bước chuyển mô thức” trong lý thuyết về chính sách ổn định.

Điểm cốt lõi của các mô hình mới là hộ gia đình và doanh nghiệp luôn nhìn về tương lai khi quyết định tiết kiệm bao nhiêu hay định giá sản phẩm ra sao. Bằng cách công bố định hướng chính sách tài khóa và tiền tệ, chính phủ cùng ngân hàng trung ương có thể tác động đến kỳ vọng của các hộ gia đình và doanh nghiệp, qua đó góp phần ổn định nền kinh tế.

Ông Woodford cho biết công trình của ông chú trọng đến “hiểu biết của những người đang tham gia thị trường và đưa ra quyết định chi tiêu”.

“Tôi nghĩ việc tạo ra một khuôn khổ cho phép chính phủ trao đổi với công chúng về những gì họ đang làm cũng rất quan trọng,” ông nói. Theo ông, một mục tiêu then chốt của khuôn khổ phân tích này là giúp người dân hiểu vì sao chính phủ thực hiện những chính sách đó.

Viện Hàn lâm cho biết, kể từ khi ra đời, các mô hình mới đã hỗ trợ đáng kể việc ứng phó với những đợt suy thoái kinh tế.

Ông John Hassler, Chủ tịch Ủy ban Giải thưởng Khoa học Kinh tế, đánh giá công trình của hai ông đã mang lại “một nền tảng lý thuyết vững chắc” cho các mô hình mà ngân hàng trung ương và chính phủ khắp thế giới đang sử dụng.

“Nhờ các mô hình đó, chúng ta được trang bị tốt hơn để đối phó với các cú sốc của nền kinh tế,” ông nói, lấy ví dụ những cuộc khủng hoảng năng lượng hay những thay đổi đột ngột trong mức tiêu dùng của hộ gia đình.

Hai người chia đều 12 triệu krona

Ông Hall sinh năm 1943 tại Palo Alto, bang California, nhận bằng tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) năm 1967. Ông Woodford sinh năm 1955 tại Chicopee, bang Massachusetts, và cũng nhận bằng tiến sĩ tại MIT năm 1983.

Tổng tiền thưởng năm nay là 12 triệu krona Thụy Điển, được chia đều cho hai người đoạt giải. CNN cho biết mỗi người sẽ nhận 6 triệu krona, tương đương khoảng 598 nghìn USD.

Giải Nobel Kinh tế có tên chính thức là Giải thưởng Sveriges Riksbank về Khoa học Kinh tế tưởng nhớ Alfred Nobel. Giải không do ông Nobel lập ra mà do Ngân hàng Trung ương Thụy Điển thành lập năm 1968, để tưởng nhớ nhà hóa học, doanh nhân Thụy Điển thế kỷ 19 đã phát minh ra thuốc nổ dynamite.

Lễ trao giải luôn diễn ra cùng các giải Nobel khác vào ngày 10/12, ngày mất của ông Nobel năm 1896.

Đến nay, 101 người đã nhận giải Nobel Kinh tế, trong đó chỉ có 3 phụ nữ. Năm ngoái, giải thuộc về 3 nhà nghiên cứu lý giải cách sản phẩm mới và phát minh thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Giải Kinh tế khép lại mùa Nobel 2026. Hôm thứ Sáu (9/10), thẩm phán Nam Phi Navi Pillay được trao giải Nobel Hòa bình. Một ngày trước đó, nhà văn Canada Anne Carson đoạt giải Nobel Văn học.