Nhà thơ Canada Anne Carson đoạt giải Nobel Văn học 2026

Thứ Năm, 08/10/2026

Viện Hàn lâm Thụy Điển hôm thứ Năm (8/10) trao giải Nobel Văn học 2026 cho nhà thơ Canada Anne Carson, người tạo nên những hình thức văn học mới từ cuộc đối thoại với truyền thống cổ điển.

Bà Anne Carson, nhà thơ, tại buổi đọc chung kết Giải thưởng Sách Quốc gia năm 2024 tại Trung tâm Skirball NYU. (Nguồn: Jay Dixit, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons)

Viện Hàn lâm vinh danh bà vì những tác phẩm táo bạo, giàu sáng tạo, “trong cuộc đối thoại thú vị với truyền thống cổ điển, đã tạo nên những hình thức mới cho văn học đương đại”.

Với giải thưởng này, Canada lại có người đoạt Nobel Văn học sau 13 năm, kể từ nhà văn Alice Munro năm 2013.

Trong phần giới thiệu chính thức, Chủ tịch Ủy ban Nobel Anders Olsson cho biết suốt sự nghiệp, bà Carson luôn gắn sáng tác thơ với dịch thuật và giảng dạy đại học. Gần như mọi tác phẩm của bà đều là sự giao thoa giữa “sự say mê chữ nghĩa của nhà ngôn ngữ học” và “cuộc tìm kiếm ý nghĩa mới của nhà thơ”.

This year’s #NobelPrize laureate Anne Carson was born in 1950 in Toronto, Canada. In 1981, she published her doctoral thesis in Classics entitled ‘Odi et Amo Ergo Sum’, and has, throughout her entire career, combined poetry writing with translation work and teaching at various… pic.twitter.com/GDOE6iTAMg
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 8, 2026

Bản thân bà Carson từng chia sẻ rằng nguồn gốc của từ ngữ là điểm khởi đầu cho mọi sáng tác của mình.

Đưa văn chương Hy Lạp cổ vào đời sống hiện đại

Anne Carson sinh năm 1950 tại Toronto, Canada. Năm 1981, bà bảo vệ luận án tiến sĩ ngành cổ điển học với đề tài Odi et Amo Ergo Sum, rồi theo đuổi song song sáng tác thơ, nghiên cứu văn học cổ điển và dịch thuật.

Các bản dịch văn học Hy Lạp cổ đại của bà được đánh giá là có giá trị văn chương riêng. Trong số đó có cách diễn giải mới những mảnh thơ còn sót lại của nữ thi sĩ Sappho, cùng các vở Electra, Antigone của Sophocles và Bakkhai của Euripides.

Ủy ban Nobel coi tập tiểu luận dài Eros the Bittersweet (Eros ngọt đắng) năm 1986 là nền tảng cho các sáng tác về sau của bà Carson. Trong tác phẩm này, bà khám phá mối liên hệ giữa thần tình yêu Eros và thi ca.

Bà thường đặt những tiếng nói thuộc nhiều thời đại, nhiều tác giả khác nhau cạnh nhau. Cuốn Economy of the Unlost (Kinh tế của những điều không mất) đặt thi sĩ Hy Lạp thế kỷ 6 trước Công nguyên Simonides xứ Keos bên cạnh nhà thơ Đức thế kỷ 20 Paul Celan. Trong Men in the Off Hours (Đàn ông ngoài giờ làm việc), bà đặt sử gia Hy Lạp cổ đại Thucydides bên cạnh nhà văn Anh Virginia Woolf.

Những năm 1990, bà Carson lần lượt ra mắt nhiều tác phẩm quan trọng. Bài thơ dài The Glass Essay (Tiểu luận thủy tinh), in trong tập Glass, Irony, and God (Thủy tinh, mỉa mai và Thượng đế) năm 1995, xóa ranh giới giữa thơ, truyện và tiểu luận.

Autobiography of Red: A Novel in Verse (Tự truyện của Đỏ: Tiểu thuyết bằng thơ) năm 1998 là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của bà. Cuốn sách lấy chất liệu từ những mảnh thơ của thi sĩ Hy Lạp cổ đại Stesichoros về Geryon, con quái vật đỏ có cánh. Bà Carson dựng lại thần thoại ấy thành một tiểu thuyết trưởng thành hiện đại, kể về tình yêu và những tổn thương giữa Geryon và người anh hùng Heracles.

Qua tác phẩm này, bà thể hiện khả năng vượt trội trong việc thổi sức sống mới vào truyền thống văn học cổ điển, cùng sự nhạy bén với ngôn ngữ và trải nghiệm sống đương đại.

Từ tiểu luận hư cấu đến sách nghệ thuật

Sáng tác của bà Carson không dừng ở thơ. Cuốn The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos (Vẻ đẹp của người chồng: Tiểu luận hư cấu trong 29 điệu tango) năm 2001 dùng 29 phần để kể về một cuộc hôn nhân.

Bà viết Nox (2010) để tưởng nhớ người em trai Michael, mất năm 2000 tại Đan Mạch. Cuốn sách được làm thành một tác phẩm nghệ thuật đựng trong hộp, kết hợp ảnh, thư từ và chữ viết, lồng vào đó bài thơ mà thi sĩ La Mã cổ đại Catullus viết để khóc người anh trai đã khuất.

Những năm gần đây, bà cho ra mắt Float (Trôi, 2016), gồm 22 cuốn sách nhỏ có thể đọc riêng từng cuốn. Wrong Norma (Norma sai, 2024) đi xa hơn nữa, bước qua ranh giới giữa văn chương, nghệ thuật và học thuật.

Ủy ban Nobel cho rằng sự tự do sáng tạo, thoát khỏi những kỳ vọng và khuôn phép của văn chương, là cốt lõi làm nên vai trò và vị thế của bà Carson trong giới nghệ thuật và văn học quốc tế từ những năm 1990.