Mỹ đề xuất áp thuế với 60 nền kinh tế trong cuộc điều tra về lao động cưỡng bức

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) hôm thứ Ba (2/6) thông báo đã hoàn tất cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại 1974 về vấn đề lao động cưỡng bức, kết luận rằng tới 60 nền kinh tế đã không hiệu quả trong việc ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức lọt vào thị trường. Washington đề xuất áp thêm mức thuế 10% đến 12,5% đối với các đối tác này.

Giới quan sát cho rằng động thái này cho thấy chính quyền Trump đang tích cực tìm kiếm những công cụ pháp lý thay thế, nhằm khôi phục mức “thuế quan đối ứng” đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi tháng 2, qua đó duy trì một mặt bằng thuế quan ổn định trên toàn cầu trước khi các biện pháp thương mại tạm thời hiện nay hết hiệu lực.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói: “Các đối tác thương mại quan trọng nhất của chúng ta đã không xử lý đúng mức vấn đề nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức – điều đó là không thể chấp nhận được. Hệ quả là người lao động Mỹ bị buộc phải cạnh tranh trong một môi trường toàn cầu không công bằng.”

Ông nhấn mạnh, Mỹ sẽ không còn chấp nhận khoảng cách này nữa, và các nước phải thực hiện những bước đi mạnh mẽ hơn để bảo đảm thương mại toàn cầu không trở thành cơ chế ngầm khuyến khích lao động cưỡng bức.

Các mức thuế nói trên chưa có hiệu lực ngay; trước khi chính thức ban hành, USTR sẽ phải tiến hành lấy ý kiến công chúng và thẩm tra, nên nội dung cuối cùng vẫn có thể được điều chỉnh.

Những nước nào có thể bị áp thuế?

Theo bản dự thảo thông báo của USTR đăng trên Công báo Liên bang, các đối tượng bị áp thuế được chia làm hai nhóm:

• Thuế 10%: áp với những nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa lao động cưỡng bức hoặc đã thiết lập một số cơ chế để ngăn một phần các mặt hàng như vậy vào nước mình. USTR đề xuất áp thêm 10% thuế đối với 14 nền kinh tế, gồm: Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu, Indonesia, Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Campuchia, El Salvador, Guatemala, Malaysia, Đài Loan và Anh.
• Thuế 12,5%: áp với các nền kinh tế còn lại trong danh sách điều tra – bị cho là chưa có hoặc chưa thực thi hiệu quả các lệnh cấm tương tự. Nhóm này gồm 46 nền kinh tế: Algeria, Angola, Úc, Bahamas, Bahrain, Brazil, Chile, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Colombia, Costa Rica, Cộng hòa Dominican, Ai Cập, Guyana, Honduras, Hồng Kông, Ấn Độ, Iraq, Israel, Nhật Bản, Jordan, Kazakhstan, Kuwait, Libya, Morocco, New Zealand, Nicaragua, Nigeria, Na Uy, Oman, Peru, Philippines, Qatar, Nga, Saudi Arabia, Singapore, Nam Phi, Hàn Quốc, Sri Lanka, Thụy Sĩ, Thái Lan, Trinidad & Tobago, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Uruguay, Venezuela và Việt Nam.

Một số mặt hàng được miễn trừ

Mặc dù phạm vi điều tra rất rộng, để giảm tác động tới ngành sản xuất trong nước và đời sống dân chúng, USTR đề xuất miễn trừ một loạt mặt hàng thiết yếu, gồm: năng lượng, đất hiếm, một số kim loại, dược phẩm, hóa chất hữu cơ và linh kiện máy bay.

Về nông sản, thịt bò, cà phê và một số loại rau quả nhất định cũng nằm trong diện được đề xuất miễn thuế.

Ngoài ra, phía Mỹ đang nghiên cứu một “cơ chế dệt may”, cho phép một số nền kinh tế vẫn được hưởng mức thuế thấp hơn đối với một lượng hạn ngạch nhất định quần áo và hàng dệt may xuất sang Mỹ.

Khôi phục mặt bằng thuế và tiếp nối chính sách thương mại

Đề xuất này là một trong những bước đi trung tâm trong lộ trình “tái thiết thuế quan” của chính quyền Trump.

Tháng 2 vừa qua, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ việc áp thuế của chính quyền Trump dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), khiến mọi loại “thuế quan đối ứng” dựa trên IEEPA phải chấm dứt hiệu lực trong tháng 2/2026. Trước đó, các loại thuế này nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại của Mỹ và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, sản xuất trở lại trên đất Mỹ.

Sau phán quyết này, Nhà Trắng đã nhanh chóng viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại để áp một mức thuế tạm thời 10% nhằm “lấp khoảng trống”, nhưng biện pháp này sẽ hết hạn vào ngày 24/7 tới.

Cuộc điều tra theo Mục 301 về lao động cưỡng bức được khởi động trong bối cảnh đó, với mục đích sử dụng lại các công cụ thương mại truyền thống có cơ sở pháp lý vững chắc để đưa mặt bằng thuế trở về gần với mục tiêu mà nhánh hành pháp đề ra. Trước đó, ông Greer từng nói, dù công cụ áp thuế buộc phải điều chỉnh sau các phán quyết tư pháp, nhưng “trọng tâm bảo vệ việc làm Mỹ” của chính sách thương mại sẽ không thay đổi.

Theo lịch trình, hạn chót nộp ý kiến bằng văn bản về đề xuất mới là ngày 6/7, và phiên điều trần công khai sẽ được tổ chức ngày 7/7.

Ngoài ra, USTR dự kiến sớm công bố kết luận của một cuộc điều tra lớn khác cũng theo Mục 301, nhắm vào tình trạng “năng lực dư thừa có hệ thống” tại 16 đối tác thương mại, trong đó có Trung Quốc.