Tại sao giá dầu vẫn tăng vọt ở Mỹ, một quốc gia xuất khẩu dầu thô lớn?

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Hoa Kỳ (AAA), vào thứ Tư (6/5), giá xăng thường trung bình trên toàn nước Mỹ đã tăng lên 4,54 đô la mỗi gallon, đạt mức cao nhất kể từ tháng 7/2022.

Dữ liệu của AAA cho thấy giá xăng trung bình tại Hoa Kỳ đã tăng 31 cent/gallon trong tuần qua, và tăng 52%, tương đương 1,56 đô la/gallon, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc chiến chống Iran vào ngày 28 tháng 2. Điều này đưa chi phí lái xe của người Mỹ lên gần mức cao nhất kể từ khi đại dịch bắt đầu, mức đỉnh điểm là 5,02 đô la/gallon vào tháng 6 năm 2022.

Sau khi chiến tranh bùng nổ, Iran về cơ bản đã đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển huyết mạch, khiến nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng, đẩy giá xăng dầu tăng vọt. Mặc dù giá dầu thô đã giảm nhẹ do hy vọng về một thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, nhưng những lo ngại về gián đoạn nguồn cung đã khiến giá nhiên liệu tiếp tục tăng trong tuần qua. Tuy nhiên, có sự chênh lệch giữa giá dầu thô trên thị trường và giá mà người tiêu dùng phải trả tại các trạm xăng.

Hôm thứ Tư, giá dầu thô Brent chuẩn toàn cầu giảm 7 đô la, tương đương 6,4%, xuống còn 102,83 đô la một thùng. Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) chuẩn của Mỹ giảm 6% xuống còn 96,11 đô la một thùng.

Dữ liệu từ GasBuddy, một công ty theo dõi giá xăng trên khắp Hoa Kỳ, cho thấy California có giá xăng trung bình cao nhất trong tất cả các tiểu bang, ở mức 6,14 đô la mỗi gallon.

Nguyên nhân khiến giá dầu thô của Mỹ tăng cao

Mặc dù Hoa Kỳ đã đạt được sự độc lập về năng lượng, nhưng cuộc chiến với Iran đã làm gián đoạn nguồn cung toàn cầu và vẫn đang đẩy giá dầu của Mỹ lên cao, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa giá dầu của Mỹ và thị trường quốc tế.

Kể từ ngày 1 tháng 3, giá xăng trung bình tại Hoa Kỳ đã tăng gần 40%. Lý do có vẻ đơn giản: để đáp trả hành động quân sự của Mỹ, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, khiến hàng trăm tàu ​​chở dầu không thể vận chuyển dầu thô, làm giảm nguồn cung toàn cầu từ 7% đến 10%.

Mặc dù điều này giải thích cho giá dầu tăng vọt và thậm chí cả tình trạng thiếu hụt nguồn cung ở châu Âu và châu Á, nhưng Hoa Kỳ hầu như không phụ thuộc vào nguồn cung dầu từ tuyến đường vận chuyển này. Về lý thuyết, với tư cách là một quốc gia xuất khẩu dầu mỏ, Hoa Kỳ lẽ ra phải tự túc được về năng lượng.

Tuy nhiên, các chuyên gia được tờ Epoch Times phỏng vấn đã chỉ ra rằng Hoa Kỳ thực sự gắn bó mật thiết với thị trường dầu mỏ toàn cầu và gần như không thể nào không bị ảnh hưởng.

Chuyên gia phân tích dầu mỏ Patrick De Haan của GasBuddy cho biết: “Dầu mỏ là một mặt hàng có thể được giao dịch trên toàn cầu, vì vậy bất kỳ sự kiện nào cũng sẽ ảnh hưởng đến tất cả mọi người.”

Trước tình trạng thiếu hụt nguồn cung, các quốc gia sẵn sàng trả giá cao hơn để mua dầu của Mỹ.

Chủ tịch Sankey Research, nhà phân tích thị trường dầu mỏ Paul Sankey cho biết: “Nhu cầu khổng lồ đã thúc đẩy xuất khẩu dầu thô, đồng thời đẩy giá lên cao.”

Tuy nhiên, các chuyên gia chỉ ra rằng nếu chính phủ Mỹ hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, điều đó có thể gây ra nhiều vấn đề hơn là giải quyết được vấn đề.

Hoa Kỳ chủ yếu sản xuất và xuất khẩu dầu nhiên liệu nhẹ, nhưng việc sản xuất dầu diesel và nhiên liệu hàng không vẫn cần đến dầu nhiên liệu nặng

Không phải tất cả dầu thô đều giống nhau. Dầu thô được khai thác ở Hoa Kỳ thông qua phương pháp thủy lực là “dầu thô nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh thấp”, dễ tinh chế hơn và chứa ít tạp chất hơn (như lưu huỳnh).

Dầu thô Trung Đông chủ yếu là “dầu thô loại trung bình”, vẫn tương đối dễ chế biến, nhưng có độ nhớt cao hơn và hàm lượng lưu huỳnh cao hơn. Canada chủ yếu sản xuất “dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao”, có độ nhớt thậm chí còn cao hơn và hàm lượng lưu huỳnh cao hơn nữa. Mặc dù Venezuela có trữ lượng lớn, nhưng dầu thô của nước này chủ yếu là dầu thô siêu nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao, và có rất ít nhà máy lọc dầu có khả năng chế biến loại dầu này.

Hầu hết các nhà máy lọc dầu của Mỹ được thiết kế để xử lý dầu thô nặng.

“Hầu hết các nhà máy lọc dầu của chúng tôi được xây dựng ít nhất nửa thế kỷ trước, chủ yếu để xử lý dầu thô nặng từ Trung Đông và Mexico, vốn là những quốc gia sản xuất dầu chính vào thời điểm đó”, David Blackmon cho biết.

Ông Paul Sankey chỉ ra rằng các nhà máy lọc dầu đã điều chỉnh kỹ thuật chế biến của mình để thích ứng với việc xử lý dầu thô nhẹ.

Tuy nhiên, Keming Ma, một cựu kỹ sư quy trình tại một nhà máy lọc dầu lớn ở châu Á, cho rằng việc thay đổi loại dầu thô dễ hơn việc điều chỉnh quy trình, vì vậy các nhà máy lọc dầu thường trộn lẫn nhiều loại dầu thô khác nhau.

Ngoài ra, còn có những động lực kinh tế để duy trì khả năng chế biến dầu thô nặng. Robert Dauffenbach cho biết các nhà máy lọc dầu có động lực để duy trì các cơ sở chế biến dầu thô nặng của họ.

“Các công ty này đã đầu tư hàng tỷ đô la để có thể thu lợi từ sự chênh lệch giá của dầu thô nặng. Thành thật mà nói, không phải tất cả các nhà máy lọc dầu đều có thể xử lý dầu thô nặng, đó là lý do tại sao loại dầu này thường rẻ hơn”, ông nói.

Hiện nay, Hoa Kỳ xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng dầu thô nhẹ mỗi ngày, trong khi nhập khẩu hơn 6 triệu thùng dầu thô nặng.

Ông Dauffenbach nhận xét: “Các nhà máy lọc dầu của chúng tôi đang gần đạt đến giới hạn về lượng dầu thô nhẹ mà chúng có thể xử lý.”

Một lý do khác khiến dầu thô nặng được ưa chuộng là: Các nhà máy lọc dầu tách dầu thô thành nhiều phân đoạn khác nhau thông qua quá trình chưng cất, từ các phân đoạn nhẹ nhất (như metan và propan) đến xăng, sau đó đến các sản phẩm dầu nặng hơn (như dầu hỏa, dầu diesel và dầu sưởi), cho đến khi cuối cùng chỉ còn lại bitum. Dầu thô càng nhẹ thì càng tạo ra ít phân đoạn nặng hơn.

Nhà kinh tế cấp cao tại Ninja Trader Live, Tracy Shuchart, cho biết Hoa Kỳ nhập khẩu dầu thô nặng vì cần loại dầu này để sản xuất các sản phẩm như dầu diesel và nhiên liệu máy bay phản lực.

Tác động tiềm tàng của các hạn chế xuất khẩu

Ông DeHaan tuyên bố rằng việc hạn chế xuất khẩu “có thể làm giảm giá cả trong nước trong ngắn hạn, nhưng sẽ gây thiệt hại cho các đồng minh phụ thuộc vào nguồn cung của Mỹ.”

Ông Robert Dauffenbach cho biết Hoa Kỳ sản xuất khoảng 13 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, nhưng các nhà máy lọc dầu (hiện đang hoạt động hết công suất) tiêu thụ khoảng 16 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Sản lượng lọc dầu vượt quá mức tiêu thụ của Mỹ.

Ông Paul Sankey chỉ ra rằng Hoa Kỳ là bên hưởng lợi lớn từ xuất khẩu dầu thô, và việc cấm xuất khẩu sẽ tương đương với việc tự gây hại cho chính mình; đồng thời, lệnh cấm xuất khẩu cũng sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Ông David Blackmon cho biết: “Các kho chứa dầu trong nước của chúng ta sẽ được lấp đầy bằng dầu thô nhẹ từ các mỏ dầu khí đá phiến, và chúng ta sẽ phải ngừng nhập khẩu dầu thô nặng cần thiết để sản xuất dầu diesel.”

Ông DeHaan cho biết các nhà máy lọc dầu hiện đang cần nhiều dầu thô nặng hơn. Nhu cầu thị trường đối với dầu diesel rất mạnh, và giá của nó thậm chí còn tăng vượt cả giá xăng.

Ngoài ra, ông Paul Sankey cho biết lệnh cấm xuất khẩu cũng sẽ có tác động tiêu cực đến ngành công nghiệp lọc dầu, “điều này sẽ làm suy yếu động lực của chúng ta trong việc xây dựng thêm cơ sở hạ tầng xuất khẩu.”

Chính quyền Donald Trump đã khẳng định rõ ràng rằng lệnh cấm xuất khẩu không nằm trong kế hoạch.

Xu hướng tương lai

Giải pháp then chốt để giải quyết tình trạng khó khăn hiện nay nằm ở việc mở lại Eo biển Hormuz. Mặc dù Iran khó có thể phong tỏa hoàn toàn eo biển, nhưng những lời đe dọa của nước này đủ để khiến các công ty bảo hiểm ngần ngại cung cấp bảo hiểm và các công ty vận tải biển không dám mạo hiểm đi qua.

Ông DeHaan tin rằng “giá dầu có thể tiếp tục tăng chậm cho đến khi vấn đề được giải quyết.”

Cú sốc giá cả không nghiêm trọng như dự kiến, một phần là do hiệu ứng đệm của chuỗi cung ứng. Ông David Blackmon chỉ ra rằng trước khi xung đột xảy ra, có khoảng 400 triệu thùng dầu thô đang được vận chuyển trên toàn cầu, tương đương với lượng cung cấp trong khoảng bốn ngày.

Ngoài ra, Hoa Kỳ, Japan và China cũng có trữ lượng dầu mỏ chiến lược lớn, nhưng các trữ lượng này đang dần cạn kiệt.

Mặc dù vậy, Hoa Kỳ vẫn đang ở vị thế tốt hơn nhiều so với các quốc gia châu Á và châu Âu.

Ông Paul Sankey cho rằng “cú sốc giá cả” do giá xăng tăng từ 3 đô la lên 4 đô la một gallon tại Mỹ vẫn còn tương đối thấp trên toàn cầu; ví dụ, giá xăng ở Germany đã vượt quá 9 đô la một gallon.

Hoa Kỳ không chỉ dựa vào nguồn cung trong nước mà còn nhập khẩu một lượng lớn dầu từ Canada. Ông David Blackmon chỉ ra rằng khoảng 95% lượng dầu tiêu thụ của Mỹ đến từ Bắc Mỹ. Do đó, bất chấp giá dầu tăng cao, Mỹ vẫn chưa trải qua tình trạng thiếu hụt.

Các lựa chọn chính sách

Ngay cả khi không hạn chế xuất khẩu dầu thô, chính phủ vẫn có những biện pháp khác để kiềm chế giá dầu, chẳng hạn như tạm dừng Đạo luật Jones để cho phép các tàu không thuộc Mỹ vận chuyển hàng hóa giữa các cảng nội địa nhằm giảm chi phí.

Ngoài ra, chính phủ có thể tạm dừng thuế xăng dầu hoặc cho phép bán nhiên liệu E15 có hàm lượng ethanol cao hơn quanh năm để giảm giá. Tuy nhiên, với nhu cầu vẫn mạnh mẽ, áp lực về giá khó có thể giảm bớt trong ngắn hạn. Ông Schuchart nhận định: “Trừ khi tình hình xấu đi đáng kể, nếu không thì nhu cầu tại Mỹ khó có thể giảm mạnh vì người dân thường phụ thuộc vào việc lái xe.”