Thay đổi mới về thuế quan Mỹ sẽ tác động thế nào đến cục diện thương chiến Mỹ–Trung?

Hôm thứ Sáu (20/2), Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết rằng chính sách áp thuế toàn cầu của Tổng thống Donald Trump dựa trên International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) là vi phạm luật liên bang. Tối cùng ngày, ông Trump ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10%. Chuỗi biến động mới này đang thu hút sự chú ý về tác động đối với cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung vốn đang trong giai đoạn “đình chiến”.

Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 phán quyết rằng quyết định áp thuế toàn diện của Tổng thống Trump theo IEEPA là trái với luật liên bang. Phán quyết liên quan đến các mức thuế “đối ứng” đã áp dụng trước đó, cũng như các mức thuế liên quan đến fentanyl đối với Trung Quốc, Canada và Mexico.

Ngay trong tối đó, ông Trump ký một sắc lệnh áp mức thuế toàn cầu 10% đối với tất cả các quốc gia, có hiệu lực trong 150 ngày. Mức thuế nhập khẩu tạm thời này sẽ có hiệu lực từ 0 giờ 01 phút ngày 24/2 theo giờ miền Đông nước Mỹ.

Lần này, ông Trump viện dẫn thẩm quyền theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, điều khoản cho phép tổng thống áp dụng phụ thu và các biện pháp hạn chế nhập khẩu đặc biệt nhằm giải quyết một số vấn đề căn bản về cán cân thanh toán quốc tế.

Thông báo của Nhà Trắng cũng cho biết, trong một sắc lệnh hành pháp khác, Tổng thống Trump tái khẳng định và tiếp tục đình chỉ chế độ miễn thuế tối thiểu (De Minimis) đối với hàng hóa giá trị thấp, bao gồm cả hàng vận chuyển qua hệ thống bưu chính quốc tế. Những mặt hàng này cũng sẽ chịu mức thuế nhập khẩu tạm thời theo Điều 122.

Ngoài ra, tổng thống còn chỉ đạo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sử dụng thẩm quyền theo Điều 301 để điều tra một số hành vi, chính sách và biện pháp bị cho là vô lý và mang tính phân biệt đối xử.

Phân tích: Biến động thuế quan của Mỹ tác động hạn chế đến thương chiến Mỹ–Trung

Trước đó, trong chính sách thuế đối ứng toàn cầu do Tổng thống Donald Trump triển khai, Trung Quốc là một trong những mục tiêu chính. Tại cuộc gặp Trump–Tập ở Busan, Hàn Quốc vào tháng 10/2025, hai bên đã đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm. Mỹ giảm thuế liên quan đến fentanyl đối với Trung Quốc từ 20% xuống 10%, đồng thời tạm dừng áp mức thuế đối ứng cao hơn, duy trì quanh mức 10%. Trung Quốc đình chỉ hoặc hủy bỏ một số biện pháp trả đũa phi thuế quan, giảm thuế đối với nông sản Mỹ và cam kết tăng mua đậu tương, năng lượng của Mỹ.

Giáo sư Tạ Điền (Xie Tian) thuộc Trường Kinh doanh Aiken, Đại học Nam Carolina, nói với The Epoch Times rằng phán quyết của Tòa án Tối cao không phải là bác bỏ toàn bộ chính sách thuế của ông Trump, mà chỉ là ông không thể viện dẫn International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) để áp thuế. Ông cho rằng vẫn còn các công cụ pháp lý khác cho phép ông Trump tiếp tục tăng thuế, do đó cuộc chiến thuế quan sẽ còn tiếp diễn; các biện pháp trừng phạt thuế quan đối với Trung Quốc nhằm điều chỉnh những bất công vẫn sẽ được duy trì, và đàm phán cũng sẽ tiếp tục. Trung Quốc có thể vẫn tiếp tục mua đậu tương Mỹ.

Ông nói: “Trên thực tế, đối với Trung Quốc hay đối với chính phủ Mỹ, không có thay đổi quá lớn. Từ việc ông Trump bổ sung mức thuế toàn cầu 10% có thể thấy (cuộc chiến thuế quan) đang được đẩy nhanh tiến trình.”

Nhà kinh tế học Mỹ Hoàng Đại Vệ cho rằng phán quyết của Tòa án Tối cao có thể khiến Trung Quốc giảm hoặc trì hoãn mua hàng, nhưng khó có khả năng công khai xé bỏ cam kết, bởi việc nhập khẩu nông sản Mỹ của Trung Quốc lâu nay vừa mang động cơ kinh tế vừa mang động cơ chính trị. Hiện nay, Bắc Kinh có thể lấy lý do môi trường chính sách thiếu ổn định để điều chỉnh nhịp độ nhập khẩu và đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt chuyển sang Brazil và các nước Nam Mỹ. Tuy nhiên, nhu cầu protein trong hệ thống thức ăn chăn nuôi của Trung Quốc là nhu cầu cứng, và Mỹ vẫn là nguồn bổ sung quan trọng.

Ông Hoàng nhận định rằng phán quyết của Tòa án Tối cao làm suy yếu cơ sở quyền lực hành pháp cho việc áp thuế đơn phương, nhưng không làm thay đổi thực tế cạnh tranh kinh tế–thương mại mang tính cấu trúc giữa Mỹ và Trung Quốc.

Chuyên gia vấn đề Trung Quốc Vương Hách cho rằng, do ông Trump vẫn còn các con đường pháp lý khác để tiếp tục thực thi thuế quan toàn cầu, nên tác động của phán quyết Tòa án Tối cao đối với thương mại Mỹ–Trung vẫn chưa thể kết luận cuối cùng.

Ông cũng cho biết, vì ông Trump dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 4 năm nay, nên đối với Chủ tịch Xi Jinping, việc duy trì quan hệ với Mỹ và với ông Trump có ý nghĩa đặc biệt. Ông dự đoán rằng sau khi Tòa án Tối cao phán quyết thuế đối ứng là trái pháp luật, Mỹ và Trung Quốc sẽ tiếp tục đàm phán trước khi thời hạn đình chiến kết thúc, nhưng phía Trung Quốc có thể đưa ra yêu cầu cao hơn và tìm cách lôi kéo thêm các quốc gia khác để gây sức ép hoặc cản trở ông Trump.