Tòa án Tối cao: Chính sách thuế quan toàn cầu của ông Trump là trái luật

Hôm thứ Sáu (ngày 20/2), Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng việc Tổng thống Donald Trump viện dẫn một đạo luật nhằm ứng phó tình trạng khẩn cấp quốc gia để đơn phương áp đặt thuế quan toàn diện trên phạm vi toàn cầu là vi phạm luật liên bang.

Đây được xem là một đòn giáng mạnh đối với Nhà Trắng, khi vấn đề thuế quan từ lâu đã là trọng tâm trong chính sách đối ngoại và chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống. Quyết định này cũng là thất bại quan trọng nhất của chính quyền Trump trong nhiệm kỳ thứ hai trước một Tòa án Tối cao có xu hướng bảo thủ. Ngoài ra, phán quyết về vụ thuế quan được cho là sẽ có tác động lớn đối với kinh tế toàn cầu.

Sau khi nhậm chức, ông Trump đã viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế “đối ứng” đối với hàng hóa nhập khẩu từ gần như toàn bộ các đối tác thương mại nước ngoài. Ông cũng dựa trên cùng đạo luật này để áp thuế đối với Trung Quốc, Canada và Mexico, với lý do tình trạng fentanyl và buôn lậu ma túy bất hợp pháp vào Mỹ cấu thành tình trạng khẩn cấp quốc gia.

Chánh án John Roberts đã chấp bút ý kiến đa số. Với tỷ lệ biểu quyết 6–3, Tòa án đồng ý rằng các mức thuế này đã vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.

Ông Roberts viết thay mặt Tòa án: “Tổng thống cho rằng mình có quyền đặc biệt để đơn phương áp đặt thuế quan không giới hạn về mức độ, thời hạn và phạm vi. Xét đến phạm vi rộng lớn, bối cảnh lịch sử và nền tảng hiến pháp của quyền lực mà ông tuyên bố, ông phải chứng minh được có sự ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội mới có thể thực thi quyền lực đó”.

Tòa án cho rằng quyền hạn khẩn cấp mà Tổng thống viện dẫn là “không đủ cơ sở”.

Tuy nhiên, Tòa không đưa ra phán quyết về việc xử lý hơn 130 tỷ USD tiền thuế đã được thu. Vấn đề này nhiều khả năng sẽ được chuyển lại cho các tòa cấp dưới giải quyết.

Tòa án Tối cao bác lập luận của chính quyền Trump

Chánh án Roberts cùng hai thẩm phán Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett đã đứng cùng 3 thẩm phán theo khuynh hướng tự do để tuyên các mức thuế của Tổng thống là trái luật. 3 thẩm phán Clarence Thomas, Samuel Alito và Brett Kavanaugh đưa ra ý kiến phản đối.

Trong ý kiến của mình, ông Roberts bác bỏ lập luận của chính phủ rằng Tổng thống có quyền sử dụng thuế quan để điều tiết thương mại. Tại phiên tranh luận miệng của vụ án năm 2025, chính phủ từng ám chỉ rằng Tổng thống có quyền vốn có để áp thuế.

Ông Roberts viết: “Khi trao quyền áp thuế quan, Quốc hội thường quy định rõ ràng và đặt ra các giới hạn thận trọng. Nhưng trong trường hợp này, Quốc hội đã không làm như vậy”.

“Chúng tôi không khẳng định có quyền hạn đặc biệt trong các vấn đề kinh tế hay đối ngoại. Chúng tôi chỉ thực hiện, như nghĩa vụ phải làm, trách nhiệm hữu hạn được trao theo Điều III của Hiến pháp. Trên cơ sở đó, chúng tôi cho rằng IEEPA không trao quyền cho Tổng thống áp thuế quan,” ông Roberts bổ sung.

Ông Roberts: Tổng thống không có quyền vốn có để áp thuế trong thời bình

Ý kiến do ông Roberts soạn thảo cũng viện dẫn quy định trong Hiến pháp Mỹ về nguyên tắc phân quyền: “Quốc hội có quyền đánh và thu thuế, thuế quan, thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt”.

Chính phủ lập luận rằng họ đã xác định được tình trạng khẩn cấp tương tự chiến tranh để làm cơ sở tăng thuế, song lập luận này không thuyết phục được Tòa án.

Ông Roberts viết: “Do đó, chính phủ buộc phải thừa nhận rằng Tổng thống không có quyền vốn có để áp thuế quan trong thời bình”.

“Chính phủ cũng không cho rằng các mức thuế bị thách thức là hành động thực thi quyền lực thời chiến của Tổng thống. Xét cho cùng, Mỹ không trong tình trạng chiến tranh với tất cả các quốc gia trên thế giới,” ông Roberts nói thêm.

Ông Kavanaugh: Xét về văn bản, lịch sử và tiền lệ, việc áp thuế là hợp pháp

Trong ý kiến phản đối bằng văn bản, Thẩm phán Brett Kavanaugh cho rằng văn bản của IEEPA, lịch sử ban hành cũng như các phán quyết trước đây của Tòa án Tối cao đều ủng hộ lập trường của chính quyền Trump.

“Giống như hạn ngạch và lệnh cấm vận, thuế quan là công cụ truyền thống và thường được sử dụng để điều tiết nhập khẩu,” ông Kavanaugh viết.

“Việc chính sách thuế quan này có sáng suốt hay không còn có thể tranh luận,” ông nói thêm, “nhưng xét về văn bản, lịch sử và tiền lệ, chúng rõ ràng là hợp pháp. Tôi không đồng ý với phán quyết này”.

Ông Kavanaugh: Phán quyết có thể gây bất ổn cho các hiệp định thương mại đã ký

Ông Kavanaugh cũng nhận định phán quyết có thể ảnh hưởng đến các hiệp định thương mại hiện có.

“Vì các mức thuế theo IEEPA đã thúc đẩy các hiệp định thương mại trị giá hàng ngàn tỷ USD — bao gồm các thỏa thuận với Trung Quốc, Anh và Nhật Bản — nên phán quyết của Tòa án có thể tạo ra sự bất định đối với nhiều hiệp định thương mại,” ông viết.

Vị thẩm phán bảo thủ này cho rằng phán quyết không nhất thiết ngăn cản ông Trump “áp đặt phần lớn hoặc toàn bộ các mức thuế này dựa trên các thẩm quyền luật định khác”, đồng thời bổ sung rằng “quyết định của Tòa khó có khả năng hạn chế đáng kể quyền áp thuế của Tổng thống trong tương lai”.

Vấn đề hoàn trả tiền thuế chưa rõ ràng, có thể rất phức tạp

Theo dữ liệu của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ và các tài liệu gần đây nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, tính đến ngày 14/12 năm ngoái, chính phủ liên bang đã thu 134 tỷ USD tiền thuế từ hơn 301.000 nhà nhập khẩu; các khoản thu này hiện đang bị tranh chấp.

Thẩm phán Kavanaugh lưu ý trong ý kiến phản đối rằng Tòa án Tối cao “hôm nay không đưa ra bất kỳ quan điểm nào về việc chính phủ có nên và sẽ hoàn trả hàng chục tỷ USD tiền thuế đã thu từ các nhà nhập khẩu hay không và bằng cách nào”.

Vấn đề hoàn thuế là trọng tâm của vụ kiện, khi các quan chức chính phủ cảnh báo rằng khả năng hoàn trả có thể gây tác động tàn phá đối với kinh tế Mỹ.

Ông Kavanaugh viết: “Quá trình này rất có thể sẽ là một mớ hỗn độn”.

Diễn biến vụ kiện thuế quan

Trong hồ sơ gửi lên Tòa án Tối cao, các nguyên đơn thách thức thuế quan bao gồm các doanh nghiệp bị ảnh hưởng và 12 bang, phần lớn do Đảng Dân chủ lãnh đạo.

Tháng 5/2025, Tòa án Thương mại Quốc tế phán quyết trong vụ kiện rằng việc Tổng thống sử dụng tăng thuế để buộc chính phủ nước ngoài đáp ứng yêu cầu của Mỹ đã vượt quá thẩm quyền luật định.

Tháng 8/2025, Tòa phúc thẩm Liên bang Mỹ với tỷ lệ 7–4 cho rằng IEEPA trao cho Tổng thống quyền hạn đáng kể để thực hiện một loạt hành động trong tình trạng khẩn cấp quốc gia, nhưng các điều khoản của đạo luật này không nêu rõ quyền áp đặt “thuế quan”, “thuế” hay các biện pháp tương tự, hoặc quyền đánh thuế. Phán quyết này không ảnh hưởng đến các mức thuế được áp dụng theo các thẩm quyền pháp lý khác, như thuế mà ông Trump áp đối với thép và nhôm nhập khẩu.

Ngày 5/11/2025, Tòa án Tối cao đã tổ chức tranh luận về vụ thuế quan. Cả các thẩm phán bảo thủ và tự do dường như đều bày tỏ hoài nghi về tính hợp pháp của việc Tổng thống áp thuế đối với nhiều quốc gia dựa trên một đạo luật năm 1977 được ban hành trong bối cảnh tình trạng khẩn cấp quốc gia.