UAE rút khỏi OPEC: Tác động toàn cầu ra sao?

Trong bối cảnh cuộc chiến Mỹ – Israel với Iran gây ra cú sốc năng lượng mang tính lịch sử, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) bất ngờ tuyên bố rút khỏi OPEC và OPEC+ hôm thứ Ba (28/4). Động thái này được đánh giá là đòn giáng mạnh vào tổ chức xuất khẩu dầu đã tồn tại hơn 60 năm.

OPEC chủ yếu gồm các quốc gia xuất khẩu dầu khu vực Vịnh Ba Tư, trong nhiều thập kỷ đã sử dụng cơ chế hạn ngạch sản lượng để kiểm soát giá dầu toàn cầu. Kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, tổ chức này có ảnh hưởng sâu rộng tới chính sách năng lượng thế giới. Năm 2016, OPEC liên minh với 11 quốc gia sản xuất dầu ngoài khối do Nga dẫn đầu, hình thành OPEC+.

Theo dữ liệu của Rystad Energy, UAE hiện có công suất sản xuất khoảng 4,8 triệu thùng/ngày và còn dư địa tăng mạnh, nghĩa là sau khi thoát khỏi hạn ngạch OPEC, nước này có thể tự do mở rộng sản lượng theo chiến lược riêng.

Sau khi xung đột Iran bùng phát, giá dầu từng tăng lên mức 119,50 USD/thùng. Ngày thứ Ba, giá dầu tăng thêm 3%, lên khoảng 111 USD/thùng. UAE cho biết sẽ cung cấp thêm sản lượng cho thị trường toàn cầu theo cách “tăng dần, thận trọng và phù hợp với nhu cầu thị trường”.

Các chuyên gia nhận định việc UAE rút khỏi OPEC có thể làm thay đổi cấu trúc năng lượng toàn cầu, với 3 tác động chính:

1. Tác động tới OPEC: suy yếu cấu trúc và nguy cơ tan rã

UAE là quốc gia có năng lực sản xuất dư thừa lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Ả Rập Xê Út, và là “nhà sản xuất cân bằng” quan trọng của OPEC.

BBC cho biết trong quá khứ, khả năng tăng sản lượng của UAE từng là công cụ quan trọng giúp kiềm chế đà tăng giá dầu khi nguồn cung toàn cầu thiếu hụt. Việc mất UAE đồng nghĩa OPEC mất đi một đòn bẩy điều tiết thị trường then chốt.

Các chuyên gia cho rằng UAE đã đầu tư mạnh để nâng công suất lên 5 triệu thùng/ngày, nhưng bị giới hạn bởi hạn ngạch 3–3,5 triệu thùng/ngày của OPEC. Việc rút lui đánh dấu bước ngoặt lớn của tổ chức này.

Ông Jorge Leon, Giám đốc phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, nói với The Guardian: “Việc mất đi một thành viên có công suất 4,8 triệu thùng/ngày và còn muốn tăng thêm chẳng khác nào tước đi một công cụ quan trọng của tổ chức”.

Ông cho rằng khi nhu cầu dầu tiến gần đỉnh, các nước sản xuất chi phí thấp đang thay đổi tính toán chiến lược, và việc chờ trong cơ chế hạn ngạch “giống như từ chối tiền đang nằm trong tay”.

Bộ trưởng Năng lượng UAE Suhail Mohamed Al Mazrouei nói với Reuters rằng quyết định này được đưa ra sau khi xem xét kỹ chiến lược năng lượng quốc gia và không tham vấn riêng với các nước chủ chốt như Ả Rập Xê Út.

Ông nói: “Đây là một quyết định chính sách, được đưa ra sau khi đánh giá kỹ lưỡng hiện tại và tương lai của mức sản lượng”.

Theo CNN, việc UAE rút lui có thể tạo hiệu ứng “domino”, khiến các nước muốn tăng sản lượng như Kazakhstan cũng có thể đi theo, cho thấy sự liên kết trong OPEC đang suy yếu.

2. Tác động tới Mỹ: thắng lợi ngoại giao nhưng là “con dao hai lưỡi” kinh tế

Một số phân tích cho rằng đây là thắng lợi đối với cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, người lâu nay chỉ trích OPEC thao túng giá dầu.

Là đồng minh quan trọng của Mỹ tại vùng Vịnh, việc UAE rời OPEC làm suy yếu khả năng kiểm soát giá của khối, phù hợp với mục tiêu “giá dầu thấp thúc đẩy kinh tế” của ông Trump.

Tuy nhiên, giá dầu thấp cũng gây áp lực lên ngành dầu mỏ Mỹ. CNN nhận định nếu sản lượng UAE tăng làm giá dầu giảm dài hạn, lợi nhuận của các tập đoàn dầu lớn có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là ngành dầu đá phiến chi phí cao.

Dù Mỹ là quốc gia sản xuất dầu lớn, nước này vẫn phải nhập khẩu dầu thô do hạn chế năng lực lọc dầu. Việc OPEC suy yếu vừa giảm ảnh hưởng của các đối thủ, nhưng cũng làm Mỹ thiếu một cơ chế điều phối tập thể trong khủng hoảng năng lượng.

3. Tác động toàn cầu và xu hướng tương lai: bước vào kỷ nguyên biến động mới

BBC và The Guardian cho rằng động thái của UAE phản ánh việc ngành dầu mỏ có thể đang bước vào giai đoạn “chuyển hóa cuối cùng” trước khi nhu cầu suy giảm dài hạn.

Trong bối cảnh điện khí hóa tăng nhanh, UAE đang theo đuổi chiến lược “đi trước một bước”, tận dụng tối đa trữ lượng hiện có trước khi nhu cầu giảm vĩnh viễn, đồng thời dùng nguồn thu để chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

UAE cũng đang xây dựng tuyến đường ống dầu mới tránh eo biển Hormuz, nối trực tiếp tới cảng Fujairah. Điều này nhằm giảm phụ thuộc vào tuyến hàng hải chiến lược và hạn chế rủi ro địa chính trị, đặc biệt trong bối cảnh xung đột Iran.

Các chuyên gia cảnh báo rằng dù dài hạn giá dầu có thể giảm, nhưng việc thiếu cơ chế điều tiết tập thể như OPEC sẽ khiến thị trường biến động mạnh hơn. Giá dầu tương lai sẽ ít ổn định hơn và phụ thuộc trực tiếp vào cung cầu và các biến động địa chính trị.