6 gợi ý giúp nhìn lại bản thân và thay đổi hiệu quả trước thềm năm mới

Để tạo ra những thay đổi hiệu quả và lâu dài trong cuộc sống, trước hết chúng ta cần nhìn lại và hiểu rõ bản thân mình. Việc thay đổi hành vi một cách bền vững là điều không dễ. Phần lớn những nỗ lực thay đổi không duy trì được lâu, hoặc dần phai nhạt sau vài tháng. Tuy vậy, vẫn có một số người thật sự thay đổi được cuộc sống của mình, và quá trình đó thường bắt đầu từ một thay đổi nhỏ, rồi dần chuyển sang những thay đổi khác. Những chuyển biến như vậy luôn mang lại nguồn cảm hứng nhất định, dù là khi chứng kiến ở người khác hay tự mình trải nghiệm trong chính cuộc sống của bản thân.

Đa số các nỗ lực thay đổi thất bại không phải vì thiếu quyết tâm, mà vì chưa áp dụng đúng phương pháp. Với chiến lược phù hợp, khả năng thành công có thể được cải thiện đáng kể.

Một nguyên nhân phổ biến dẫn đến thất bại là việc làm mọi thứ trở nên quá phức tạp. Nhiều người cho rằng vì thay đổi là việc khó nên cần những giải pháp cầu kỳ, trong khi trên thực tế, sự đơn giản mới là yếu tố then chốt. Hai yếu tố quan trọng cần được chú ý là tự nhận thức và sự tập trung nỗ lực.

• Tự nhận thức là khả năng nhận ra các khuôn mẫu hành vi, thói quen và giới hạn của chính mình. Khi không hiểu rõ bản thân, rất khó xây dựng một kế hoạch thay đổi hiệu quả. Ngược lại, khi nắm rõ, con người dễ dàng loại bỏ những ý tưởng không phù hợp và gia tăng khả năng thành công.
• Sự tập trung nỗ lực đòi hỏi việc dồn năng lượng vào một số rất ít mục tiêu. Do tỷ lệ thành công của các nỗ lực thay đổi vốn đã thấp, việc cố gắng thay đổi nhiều điều cùng lúc gần như sẽ làm triệt tiêu cơ hội đạt kết quả.

Chính vì vậy, việc nhìn lại cuộc sống một cách có hệ thống là một cách hiệu quả để nâng cao mức độ tự nhận thức.

6 gợi ý giúp nhìn lại cuộc sống trong năm mới

Chúng ta có thể cải thiện khả năng hiểu bản thân thông qua việc đặt ra những câu hỏi phù hợp và suy ngẫm về cuộc sống một cách có định hướng.

1. So sánh mục tiêu của năm trước với những kết quả thực tế

Trong quá trình thay đổi, sự thực tế đóng vai trò quan trọng. Việc nhìn lại những gì đã đạt được trong năm qua giúp mỗi người có cái nhìn rõ ràng hơn về mức độ thay đổi của bản thân. Việc đánh giá tiến độ thực hiện các mục tiêu đã đề ra, cùng với tỷ lệ thành công của những mục tiêu trước đó, sẽ giúp xác định mức độ tham vọng phù hợp cho các mục tiêu trong thời gian tới.

2. Theo dõi cách sử dụng thời gian trong một tuần

Nhiều khi con người không tự đánh giá đúng cách mình sử dụng thời gian. Các nghiên cứu chỉ ra rằng chúng ta thường ước lượng sai những việc tưởng chừng quen thuộc, như lượng calo ăn vào hay thời gian cần để hoàn thành một công việc. Việc sắp xếp thời gian trong ngày cũng tương tự: chúng ta hay nhìn nhận theo cảm tính, thường là “dễ chịu” hơn thực tế, nên không thấy rõ mình đã dùng thời gian hiệu quả hay chưa.

3. Liệt kê các nghĩa vụ mang tính lặp lại và cân nhắc việc duy trì

Tương tự như việc quên các khoản đăng ký dịch vụ trả phí không còn cần thiết, chúng ta cũng dễ bỏ quên các cam kết của mình. Do không xem xét tất cả cùng một lúc, các nghĩa vụ này dần trở nên mơ hồ. Việc ghi chép toàn bộ ra giấy buộc mỗi người phải xem xét và đánh giá từng cam kết một cách nghiêm túc.

4. Nhận biết hành động bốc đồng và hành động có chủ đích

Không phải lúc nào chúng ta cũng dễ phân biệt mình đang hành động theo kế hoạch hay chỉ làm theo cảm xúc nhất thời. Trong sinh hoạt hằng ngày, có lúc chúng ta làm việc có suy nghĩ, có tính toán trước, nhưng cũng không ít lần bị cuốn theo thói quen hoặc ham muốn thoáng qua. Khi tập quan sát lại suy nghĩ và hành vi của chính mình, những kiểu hành động lặp đi lặp lại sẽ dần lộ rõ. Việc ghi lại những lúc hành động bốc đồng trong ngày có thể giúp nhìn ra xu hướng này rõ hơn.

5. Nhận diện những yếu tố cản trở trong môi trường sống

Giữ kỷ luật không nhất thiết là ép bản thân chịu đựng, mà quan trọng hơn là biết sắp xếp lại môi trường xung quanh cho phù hợp. Trong đời sống hằng ngày, nếu để ý kỹ, chúng ta sẽ thấy có những yếu tố vô tình cản trở thói quen tốt hoặc làm thuận lợi cho các thói quen xấu. Những thay đổi nhỏ trong môi trường sống, dù ban đầu có vẻ không đáng kể, lại thường mang đến hiệu quả lâu dài.

6. Xác định những quyết định hay bị trì hoãn và lý do phía sau

Sự chần chừ là rào cản phổ biến trong hành động của con người. Những việc cứ để đó không quyết thường âm thầm tạo ra áp lực tâm lý kéo dài. Càng né tránh, cảm giác khó chịu càng gia tăng, khiến chúng ta lại càng muốn né tránh hơn. Cách tiếp cận hiệu quả là nhìn thẳng vào lý do khiến mình sợ hoặc ngại ra quyết định, rồi từng bước đối mặt với nó mỗi ngày. Khi làm quen dần, cảm giác nặng nề sẽ giảm đi, và việc ra quyết định cũng trở nên nhẹ nhàng hơn.

Việc nhìn lại cuộc sống ở thời điểm hiện tại là bước khởi đầu cần thiết để định hướng những thay đổi tích cực, hiệu quả và bền vững hơn trong tương lai.