Cách bảo vệ mắt khỏi ánh sáng xanh và tia cực tím (UV)

Các loại kính lọc ánh sáng được thiết kế chuyên biệt có thể bảo vệ mắt hiệu quả trước những tác động có hại của ánh sáng xanh và tia cực tím (UV).

• Những tổn hại âm thầm cho đôi mắt – 4 cách đơn giản để bảo vệ thị lực

Giáo sư Jwo-Huei Jou, chuyên ngành khoa học và kỹ thuật vật liệu tại Đại học Quốc gia Thanh Hoa (Đài Loan), người đã dành nhiều năm nghiên cứu công nghệ chống ánh sáng xanh cho biết: “Tia cực tím ngoài trời giống như quá trình nấu nhanh ở nhiệt độ cao, trong khi ánh sáng xanh từ các màn hình trong nhà lại giống như quá trình nấu chậm ở nhiệt độ thấp, dần dần ‘làm biến đổi’ thủy tinh thể”.

Cuộc sống hiện đại khiến đôi mắt phải tiếp xúc với ánh sáng suốt cả ngày: từ ánh nắng mặt trời ngoài trời đến màn hình máy tính, đèn bàn và hệ thống chiếu sáng trong nhà. Giáo sư Jou khuyến nghị nên chú ý đến cả cường độ lẫn thời gian tiếp xúc với ánh sáng, đặc biệt là đối với những người làm việc nhiều giờ trước máy tính.

Bức xạ cực tím là một yếu tố nguy cơ đã được công nhận đối với bệnh đục thủy tinh thể và các rối loạn mắt khác. Ánh sáng xanh từ các màn hình thông thường chưa được chứng minh là gây bệnh mắt ở người, nhưng ánh sáng có bước sóng ngắn với cường độ mạnh hoặc thời gian tiếp xúc kéo dài đã được ghi nhận gây tổn thương oxy hóa trong các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Việc sử dụng màn hình trong thời gian dài cũng có thể gây khô mắt, nhìn mờ, đau đầu và mỏi mắt, chủ yếu do con người chớp mắt ít hơn và duy trì sự tập trung ở một khoảng cách cố định trong thời gian dài.

Ngay cả khi không sử dụng thiết bị điện tử, ánh sáng mạnh từ đèn trần hoặc đèn bàn cũng có thể gây khó chịu cho thị giác, đặc biệt khi ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt hoặc tạo ra hiện tượng chói lóa.

Một bài tổng quan được công bố trên Tập san Ophthalmology and Therapy (Tập san Nhãn khoa và Điều trị) cho biết các nghiên cứu trên động vật và tế bào đã phát hiện ra ánh sáng xanh có thể kích hoạt các phản ứng quang hóa ở giác mạc, thủy tinh thể và võng mạc, từ đó làm gia tăng tình trạng stress oxy hóa và gây tổn thương tế bào. Các tác giả lưu ý rằng trẻ em và người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với một số loại phơi nhiễm ánh sáng nhất định do sự khác biệt trong cơ chế truyền dẫn hoặc lọc ánh sáng của mắt.

Trong một nghiên cứu năm 2022, Giáo sư Jou cùng nhóm nghiên cứu đã phát triển một phương pháp ước tính mức độ tiếp xúc an toàn của võng mạc với ánh sáng nhân tạo. Mô hình của họ xem xét các yếu tố như độ sáng, nhiệt độ màu của nguồn sáng cũng như khoảng cách từ nguồn sáng đến mắt.

Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian phơi nhiễm có thể khác biệt đáng kể giữa các loại đèn và điều kiện quan sát khác nhau. Nhìn chung, các loại đèn có độ sáng cao hơn, có nhiệt độ màu lạnh hơn (ánh sáng trắng xanh) và được đặt gần mắt hơn sẽ dẫn đến giới hạn thời gian tiếp xúc an toàn được tính toán ngắn hơn. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bố trí đèn hợp lý, tránh ánh sáng chói chiếu trực tiếp vào mắt, nghỉ giải lao thường xuyên khi đọc sách hoặc đòi hỏi sự tập trung thị giác trong thời gian dài.

Bảo vệ thủy tinh thể từ sớm

Giáo sư Jou cho rằng bảo vệ mắt trước khi tình trạng suy giảm thị lực đáng kể xuất hiện sẽ tốt hơn là chờ đến khi các vấn đề trở nên nghiêm trọng.

Ông nhớ lại từng làm việc với một Hiệu trưởng trường trung học bị đục thủy tinh thể ở mức độ nhẹ. Theo khuyến nghị của Giáo sư Jou, vị Hiệu trưởng này bắt đầu đeo kính có khả năng lọc cả ánh sáng xanh và ánh sáng tím. Nhiều năm sau, thị lực của ông vẫn khá tốt và chưa cần phải phẫu thuật đục thủy tinh thể.

Giáo sư Jou đã gặp nhiều người có tình trạng đục thủy tinh thể ổn định trong nhiều năm sau khi thường xuyên đeo kính ngăn ánh sáng xanh. Một ví dụ điển hình là một phụ nữ 70 tuổi bị đục thủy tinh thể nhẹ đã sử dụng loại kính này trong thời gian dài. Trong một lần khám mắt, bác sĩ nhãn khoa của bà ngạc nhiên khi nhận thấy tình trạng đục thủy tinh thể dường như ít tiến triển và mức độ đục cũng nhẹ hơn so với những lần khám trước.

Mặc dù những trải nghiệm cá nhân không thể xác định được tình trạng đục thủy tinh thể sẽ tiến triển như thế nào nếu không đeo kính, Giáo sư Jou cho biết những trường hợp này đã làm gia tăng sự quan tâm của ông đối với khả năng liệu việc giảm thiểu phơi nhiễm tích lũy với ánh sáng bước sóng ngắn có thể giúp bảo vệ thủy tinh thể đang lão hóa hay không.

Hầu hết các trường hợp đục thủy tinh thể phát triển dần theo thời gian khi các protein trong thủy tinh thể tự nhiên bị thoái hóa và kết tụ lại theo tuổi tác. Các yếu tố khác bao gồm tiểu đường, hút thuốc, sử dụng thuốc chống viêm steroid, chấn thương mắt, tiền sử đã phẫu thuật mắt, yếu tố di truyền và phơi nhiễm tia UV kéo dài đều có thể làm tăng nguy cơ hoặc đẩy nhanh tốc độ tiến triển của bệnh.

Đeo kính bảo vệ khỏi tia UV khi ở ngoài trời, kiểm soát chỉ số đường huyết, tránh hút thuốc và khám mắt định kỳ là những biện pháp thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe mắt lâu dài.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể và tiếp tục bảo vệ mắt

Phẫu thuật đục thủy tinh thể giúp loại bỏ thủy tinh thể tự nhiên bị đục và thay thế bằng một thủy tinh thể nội nhãn nhân tạo.

Thủy tinh thể nhân tạo nhìn chung có khả năng lọc bức xạ cực tím (UV) và một số loại còn lọc được một phần ánh sáng xanh mà mắt người có thể nhìn thấy. Mức độ lọc khác nhau tùy theo thiết kế của từng loại thủy tinh thể. Những người chuẩn bị phẫu thuật đục thủy tinh thể có thể hỏi bác sĩ nhãn khoa về đặc tính lọc ánh sáng của các loại thủy tinh thể khác nhau cũng như những ảnh hưởng tiềm tàng của chúng đối với khả năng nhận biết màu sắc, độ nhạy tương phản và thị lực ban đêm.

Đối với những người đã phẫu thuật đục thủy tinh thể, Giáo sư Jou khuyến nghị tiếp tục bảo vệ mắt khỏi ánh nắng gay gắt. Kính râm chống tia UV và mũ rộng vành là những biện pháp bảo vệ thiết thực khi ở ngoài trời. Những người muốn tăng cường khả năng lọc ánh sáng xanh có thể trao đổi với chuyên gia chăm sóc mắt về loại kính phù hợp, đặc biệt nếu mắc các bệnh về võng mạc, bệnh tăng nhãn áp, chứng đau nửa đầu hoặc các bệnh lý về mắt khác.

Cách chọn kính lọc ánh sáng xanh

Tuy nhiên, nhiều loại “kính ngăn ánh sáng xanh” trong suốt, không màu trên thị trường chỉ mang lại khả năng bảo vệ hạn chế. Giáo sư Jou kể lại trường hợp một Giáo sư ở độ tuổi 50, sau khi phẫu thuật đục thủy tinh thể được kê một cặp kính được quảng cáo là có khả năng ngăn ánh sáng xanh. Khi nhóm của ông kiểm tra kính bằng thiết bị chuyên dụng, họ phát hiện các tròng kính này chỉ làm giảm cường độ ánh sáng tổng thể mà không thực sự lọc hiệu quả ánh sáng xanh hoặc ánh sáng tím.

Vậy làm thế nào để lựa chọn được sản phẩm ngăn ánh sáng xanh thực sự hiệu quả? Giáo sư Jou đưa ra những phương pháp chính sau:

• Kiểm tra bằng mắt: Ánh sáng trắng gồm ánh sáng đỏ, xanh lá và xanh dương. Khi ánh sáng xanh được lọc bỏ, ánh sáng đỏ và xanh lá còn lại kết hợp tạo thành màu vàng hoặc cam. Do đó, tròng kính phải có màu vàng hoặc cam mới có khả năng lọc thực sự. Tròng kính hoàn toàn trong suốt có nghĩa là không phải toàn bộ ánh sáng xanh đã được loại bỏ.
• Độ đậm của màu sắc: Màu vàng nhạt chỉ mang lại khả năng bảo vệ hạn chế. Tròng kính có màu vàng đậm hoặc cam sẽ lọc ánh sáng xanh hiệu quả hơn.
• Kiểm tra bằng máy quang phổ: Phương pháp đáng tin cậy nhất là kiểm tra biểu đồ phổ. Những cặp kính thực sự có hiệu quả sẽ làm phẳng hoàn toàn đỉnh nhọn của dải ánh sáng xanh.

Về kính áp tròng, Giáo sư Jou cho biết ông đã thử nghiệm các sản phẩm ngăn ánh sáng xanh từ nhiều thương hiệu và nhận thấy gần như tất cả đều không hiệu quả. Nguyên nhân là các nhà sản xuất lo ngại rằng việc làm tròng kính quá tối sẽ ảnh hưởng đến tính thẩm mỹ. Ông kêu gọi các nhà sản xuất phát triển loại kính áp tròng ngăn ánh sáng xanh thực sự hiệu quả dành cho những người có nhu cầu thực tế, chẳng hạn như các vận động viên.

Giáo sư Jou cho biết kính râm màu xám đậm thông thường làm giảm cường độ của tất cả các loại ánh sáng một cách không chọn lọc, vì vậy độ rõ nét của thị giác cũng giảm đáng kể. Khi đi vào đường hầm hoặc vào trong nhà, điều này có thể làm tăng nguy cơ mất an toàn vì người sử dụng không thể nhìn rõ. So với loại kính này, kính màu cam ngăn ánh sáng xanh chất lượng cao vừa tăng cường bảo vệ mắt vừa duy trì được độ rõ nét cao.

Bảo vệ mắt khi ở trong nhà và ngoài trời

Khi ở ngoài trời, Giáo sư Jou khuyến nghị nên kết hợp kính râm chống tia UV với mũ hoặc ô để giảm ánh nắng trực tiếp. Gọng kính ôm sát có thể tăng cường khả năng bảo vệ bằng cách hạn chế ánh sáng đi vào từ hai bên.

Khi ở trong nhà, tránh đặt đèn bàn quá sáng ở vị trí chiếu trực tiếp vào mắt và nên đeo kính ngăn ánh sáng xanh. Đèn cần chiếu sáng đều lên tài liệu đọc mà không gây chói mắt hay phản chiếu ánh sáng gay gắt. Ánh sáng có tông màu ấm thường tạo cảm giác dễ chịu hơn vào buổi tối, nên giảm ánh sáng quá mạnh hoặc có tông màu lạnh khi không cần thiết.

Khi sử dụng các thiết bị điện tử, hãy điều chỉnh màn hình sao cho độ sáng tương đương với ánh sáng xung quanh trong phòng. Giữ màn hình ở khoảng cách thoải mái và đặt màn hình thấp hơn tầm mắt một chút. Tăng kích thước chữ cũng có thể giúp giảm xu hướng cúi người về phía trước hoặc nheo mắt nhìn chăm chú.

Nghỉ giải lao thường xuyên vẫn là một trong những cách đơn giản nhất để giảm bớt sự khó chịu liên quan đến việc sử dụng màn hình. Quy tắc 20-20-20 thường được khuyến nghị là cứ sau 20 phút, nhìn vào một vật cách ít nhất 20 feet (khoảng 6 mét) trong 20 giây. Chủ động chớp mắt khi làm việc ở cự ly gần cũng có thể giúp bổ sung màng nước mắt và giảm khô mắt.

Bảo vệ mắt không có nghĩa là tránh hoàn toàn ánh sáng. Thay vào đó, điều này bao gồm việc hạn chế tiếp xúc với ánh sáng không cần thiết, sử dụng kính bảo vệ phù hợp khi ở ngoài trời và dành thời gian để cho mắt được nghỉ ngơi trong suốt cả ngày.