Cách xử trí những hệ lụy sức khỏe do cột sống cổ không ổn định

Chăm sóc hàng ngày giúp cột sống cổ và các cơ xung quanh giữ được sự ổn định.

Một bệnh nhân ngoài 60 tuổi bị tăng huyết áp lâu năm đến phòng khám của tôi. Ông bị chóng mặt dữ dội đến mức từng nghĩ phải đi cấp cứu. Dù ban đầu các triệu chứng gợi ý một vấn đề của tai trong, nhưng thăm khám kỹ hơn lại xác định lệch đốt sống cổ thứ nhất mới là nguyên nhân. Sau khi nắn chỉnh cấu trúc cột sống cổ kết hợp châm cứu, tình trạng chóng mặt của ông đã thuyên giảm và huyết áp cũng ổn định hơn.

Những trường hợp như vậy cho thấy dao động huyết áp và chóng mặt ở một số người có thể liên quan đến trạng thái cấu trúc và chức năng của cột sống cổ. Tuy nhiên, mối liên hệ này vẫn còn phức tạp và chưa được hiểu biết đầy đủ.

Một nghiên cứu đoàn hệ năm 2023 ghi nhận thấy bệnh nhân bị thoái hóa cột sống cổ có nguy cơ chóng mặt trong vòng một năm cao hơn đôi chút so với nhóm chứng, dù mức chênh lệch khiêm tốn và cần được diễn giải thận trọng.

Vấn đề cột sống cổ có thể ảnh hưởng huyết áp ra sao?

Mối liên hệ giữa các vấn đề cột sống cổ và huyết áp có thể đi qua hai con đường chính: sự điều hòa của hệ thần kinh và lưu lượng máu lên não.

Ảnh hưởng lên hệ thần kinh giao cảm

Các dây thần kinh đi qua và bao quanh cột sống cổ tham gia điều hòa nhịp tim và chức năng mạch máu.

Khi cột sống cổ bị lệch do thoái hóa, tư thế sai, căng cơ hoặc thay đổi cấu trúc, các mô xung quanh có thể tác động đến hoạt động của thần kinh giao cảm.

Khi hệ thần kinh giao cảm tăng hoạt, mạch máu có thể co lại và tim đập nhanh hơn. Một số người có thể gặp các triệu chứng như hồi hộp đánh trống ngực, khó chịu ở ngực và dao động huyết áp.

Một bài tổng quan năm 2024 ghi nhận sự tăng hoạt hệ thần kinh giao cảm có liên quan đến rối loạn điều hòa huyết áp.

Ảnh hưởng lên lưu lượng máu não

Ngoài vai trò điều hòa của hệ thần kinh, cột sống cổ còn có thể ảnh hưởng đến lưu lượng máu lên não.

Động mạch đốt sống đi qua cột sống cổ, đưa máu lên nuôi những vùng quan trọng của não. Lệch cấu trúc ở khu vực này hoặc căng các cơ xung quanh có thể ảnh hưởng đến dòng máu.

Như đã đề cập, các nghiên cứu cho thấy bệnh nhân thoái hóa cột sống cổ có nguy cơ chóng mặt cao hơn đôi chút so với nhóm chứng.

Khi lượng máu lên não tạm thời giảm, cơ thể có thể cố gắng duy trì lưu lượng máu não bằng cách điều chỉnh nhịp tim và huyết áp. Một bài tổng quan năm 2021 lưu ý rằng não bộ có các cơ chế tự điều hòa giúp giữ ổn định lưu lượng máu não.

Vì vậy, ở một số bệnh nhân, dao động huyết áp có thể là một phần của phản ứng bù trừ rộng hơn chứ không phải là vấn đề tim mạch đơn lẻ.

Những hệ quả sức khỏe tiềm tàng

Trên lâm sàng, ảnh hưởng của các vấn đề cấu trúc cột sống cổ không chỉ dừng ở thay đổi huyết áp. Một số bệnh nhân còn có thể gặp nhiều triệu chứng khác.

Các triệu chứng này có thể không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất, nhưng trong một số trường hợp chúng có thể xuất hiện cùng lúc.

1. Các triệu chứng liên quan tim mạch

Hệ thần kinh giao cảm tham gia điều hòa nhịp tim. Khi tình trạng căng hoặc chèn ép vùng cổ kéo dài tác động đến hoạt động của thần kinh giao cảm, một số người có thể bị hồi hộp đánh trống ngực, tức ngực, tim đập nhanh hơn bình thường hoặc rối loạn nhịp tim.

Trong một số trường hợp, các triệu chứng này có thể tái diễn dù đã được điều trị tim mạch. Nếu chúng đi kèm cứng hoặc khó chịu vùng cổ, có thể cần đánh giá thêm về cấu trúc cột sống cổ và sự điều hòa của hệ thần kinh.

2. Chất lượng giấc ngủ kém

Hệ thần kinh giao cảm ảnh hưởng đến khả năng thư giãn và đi vào giấc ngủ của cơ thể. Khi hệ này duy trì trạng thái tăng hoạt trong thời gian dài, cả việc đi ngủ lẫn chất lượng giấc ngủ đều có thể bị ảnh hưởng.

Những bệnh nhân mất ngủ kéo dài thường có biểu hiện căng cơ cổ hoặc vấn đề về tư thế.

3. Triệu chứng ở đầu và thị giác

Thay đổi cấu trúc cột sống cổ hoặc căng cơ có thể gây chóng mặt, cảm giác nặng hoặc căng tức ở đầu, mờ mắt, mỏi mắt hoặc cảm giác tăng nhãn áp.

4. Triệu chứng nhận thức

Trên thực hành lâm sàng, một số bệnh nhân bị căng cơ cổ mạn tính cho biết họ khó tập trung, giảm trí nhớ hoặc phản ứng chậm hơn. Các triệu chứng này có thể do nhiều yếu tố cấu thành và cần được đánh giá trong bối cảnh sức khỏe tổng thể của mỗi người.

Tự chăm sóc tại nhà: thư giãn huyệt phong trì

Việc tự chăm sóc hàng ngày cũng có thể giúp duy trì sự ổn định của cột sống cổ và các cơ xung quanh.

Có một khoảng thời gian, tôi bị khó chịu quanh đốt sống cổ thứ nhất (C1). Vùng gần huyệt phong trì thường căng và nặng, và cả đầu tôi cũng thấy khó chịu.

Sau khi thử nhiều cách khác nhau, tôi nhận thấy bài tập đơn giản sau đây dần giúp giải tỏa căng cứng ở vùng đó.

Huyệt này nằm ở đáy hộp sọ, tại chỗ lõm nơi hộp sọ tiếp giáp với cổ. Khi lần tay xuống dọc phía sau đầu, có thể nhận ra huyệt là điểm cảm thấy cứng khi ấn ngược lên và chắc khi ấn vào trong.

Cách thực hiện:

Bước 1: Đặt nhẹ các ngón tay lên huyệt phong trì ở hai bên cổ.

Bước 2: Ấn nhẹ theo hướng từ sau ra trước, kèm một lực hướng nhẹ lên trên.

Bước 3: Giữ tay cố định và xoay đầu nhẹ sang hai bên, động tác từ từ, có kiểm soát.

Thực hiện mọi động tác một cách nhẹ nhàng và tránh dùng lực quá mạnh, nhất là khi đang có sẵn cảm giác chóng mặt hoặc khó chịu.

Rất khó xác định bên nào căng hơn hoặc bị lệch nếu không được người có chuyên môn đánh giá. Vì vậy hãy thực hiện đối xứng ở cả hai bên để các cơ cổ dần thư giãn và giúp cơ thể trở về trạng thái cân bằng hơn.

Khi cơ vùng cổ giãn ra, một số người sẽ thấy đầu bớt nặng, giảm chóng mặt và dễ chịu hơn.

Lưu ý: Trong trường hợp đau đầu hoặc khó chịu ở đầu, huyệt phong trì có thể được dùng làm điểm mốc để thư giãn. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, vì nguyên nhân có thể do nhiều yếu tố.

Hướng điều trị theo y học cổ truyền

Nếu dao động huyết áp có thể liên quan đến cột sống cổ, y học cổ truyền (YHCT) thường chú trọng xử lý vấn đề cấu trúc trước, sau đó mới điều hòa bên trong.

Xử lý vấn đề cột sống cổ

Khi phát hiện căng cơ cổ hoặc hạn chế vận động khớp, thầy thuốc YHCT thường bắt đầu bằng các phương pháp phù hợp như xoa bóp trị liệu, châm cứu, bấm huyệt hoặc thuốc để giúp thư giãn vùng cổ và cải thiện tầm vận động.

Khi giảm căng cứng vùng cổ, các triệu chứng như chóng mặt, căng tức và dao động huyết áp cũng có thể cải thiện.

Điều trị cá thể hóa

Trong YHCT, các triệu chứng liên quan vùng cổ và tim mạch thường không được nhìn nhận riêng biệt. Thay vào đó, chúng có thể bắt nguồn từ những thể bệnh khác nhau ảnh hưởng đến sự lưu thông của khí và huyết trong toàn cơ thể. Vì vậy, việc điều trị sẽ tùy thuộc thể trạng chung và các nguyên nhân ở từng người.

Ở những người căng thẳng tinh thần, các triệu chứng như căng cổ, đau đầu và chóng mặt có thể liên quan đến điều mà YHCT gọi là “can khí uất kết”. Trong những trường hợp này, điều trị tập trung vào sơ can và giúp thư giãn, qua đó có thể giảm căng cơ và hỗ trợ khí huyết lưu thông thông suốt hơn.

Ở những người khác có dấu hiệu tuần hoàn trì trệ hoặc mất cân bằng chuyển hóa, các triệu chứng như nặng nề, chóng mặt hoặc cảm giác ứ trệ có thể được xem là thể đàm thấp hoặc huyết ứ. Do đó, điều trị có thể tập trung vào trừ đàm và hoạt huyết, nhằm cải thiện sự lưu thông chung và giảm cảm giác bế tắc ở vùng cổ và toàn thân.

Những người có lịch sinh hoạt thất thường hoặc hay thức khuya dễ rơi vào tình trạng mà YHCT gọi là âm hư sinh nội nhiệt. Tình trạng này có thể biểu hiện bằng khô miệng, dễ cáu gắt, ngủ không yên hoặc hay thấy nóng trong người. Trong những trường hợp này, điều trị thường tập trung vào tư âm và thanh nhiệt. Nói cách khác là giúp cơ thể bù đắp những gì đã hao tổn, đồng thời làm dịu nhiệt trong và trạng thái hưng phấn quá mức do thức khuya hoặc căng thẳng kéo dài.

Đáp ứng có thể khác nhau tùy thể trạng mỗi người, nên việc điều trị cần được một thầy thuốc YHCT có chuyên môn điều chỉnh phù hợp cho từng người.

Điều chỉnh thuốc dưới sự giám sát của bác sĩ

Những người đang dùng thuốc hạ huyết áp nên tiếp tục theo phác đồ đã được kê, và mọi thay đổi chỉ nên thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ.

Khi huyết áp dần ổn định, bác sĩ có thể đánh giá xem có nên điều chỉnh liều thuốc hay không.

Ngừng thuốc hoặc giảm liều đột ngột có thể làm tăng nguy cơ dao động huyết áp.

Cứng cổ dai dẳng, hạn chế vận động, chóng mặt hoặc dao động huyết áp không rõ nguyên nhân đôi khi có thể liên quan đến rối loạn chức năng cột sống cổ.

Chăm sóc sức khỏe cột sống cổ kết hợp với những điều chỉnh lối sống phù hợp có thể giúp giảm dao động huyết áp. Nhìn từ góc độ toàn diện, việc hiểu về cấu trúc và chức năng của cơ thể, rồi điều chỉnh dần dần thông qua chăm sóc đúng cách, có thể hữu ích đối với sức khỏe trong dài hạn hơn là xử lý từng triệu chứng một cách riêng lẻ.

Theo The Epoch Times