Nitrat trong nước máy có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ

Một nghiên cứu cho thấy nồng độ nitrat trong nước uống có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, ngay cả với nồng độ thấp hơn nhiều so với giới hạn an toàn hiện hành. Điều này đặt ra câu hỏi về các tiêu chuẩn quy định ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

• Nồng độ florua cao trong nước uống ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của trẻ em

Nghiên cứu được công bố vào tháng 12/2025 trên Alzheimer’s & Dementia (Tập san Alzheimer và Sa sút trí tuệ) đã quan sát thấy nguy cơ sa sút trí tuệ tăng lên khi nồng độ nitrat trong nước uống đạt khoảng 5 mg/L. Mức này thấp hơn nhiều so với giới hạn hiện hành: 50 mg/L ở Liên minh Châu Âu, Đan Mạch, Việt Nam và 10 mg/L do Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) quy định.

“Đây là lần đầu tiên nitrat trong nước uống được liên kết với chứng mất trí nhớ”, tác giả nghiên cứu, cô Nicola Bondonno, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Đổi mới Dinh dưỡng & Sức khỏe của Đại học Edith Cowan, cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội.

Kết quả nghiên cứu cũng hé lộ một nghịch lý đáng ngạc nhiên: Trong khi nitrat từ nước uống và thịt có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, nitrat từ rau củ dường như lại có tác dụng chống lại chứng bệnh này.

Tại sao nguồn gốc nitrat lại quan trọng

Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hơn 54.000 người trưởng thành ở Đan Mạch trong tối đa 27 năm để xem cách nitrat và nitrit từ nhiều nguồn khác nhau ảnh hưởng như thế nào đến nguy cơ sa sút trí tuệ ở con người.

Mặc dù nitrat và nitrit từ thực vật và nước có cấu trúc hóa học giống hệt nhau, nhưng bằng chứng cho thấy các hợp chất đi kèm ảnh hưởng đến việc chúng có lợi hay có hại cho não bộ.

“Khi ăn rau giàu nitrat, cơ thể đồng thời hấp thụ các vitamin và chất chống oxy hóa giúp nitrat hình thành hợp chất có lợi là oxit nitric, đồng thời ngăn chặn nitrat hình thành N-nitrosamine, chất gây ung thư và có khả năng gây hại cho não”, cô Bondonno cho biết trong một thông cáo báo chí.

Nhưng trong nước lại không chứa các chất chống oxy hóa này, nên nitrat trong nước uống có thể hình thành N-nitrosamine trong cơ thể.

Nghiên cứu cũng cho thấy điều tương tự với thịt. Ngoài việc thiếu các chất chống oxy hóa bảo vệ, thịt còn chứa các hợp chất như sắt heme (thành phần làm thịt có màu đỏ) làm tăng sự hình thành N-nitrosamine.

Giới hạn nitrat hiện tại có thể vẫn quá cao

Một điều đáng lưu ý là nghiên cứu cho thấy ngay cả một lượng nhỏ nitrat trong nước uống cũng có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn về sau.

Cụ thể, những người uống nước có khoảng 5 mg/L nitrat có nguy cơ sa sút trí tuệ cao hơn khoảng 12% đến 16% so với những người uống nước có nồng độ nitrat rất thấp. Điều đáng chú ý là mức này vẫn thấp hơn nhiều so với các giới hạn an toàn hiện hành ở nhiều quốc gia.

Nói đơn giản hơn, việc uống nước chỉ chứa lượng nhỏ nitrat có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ lên khoảng 1/8 so với uống nước có rất ít hoặc không có nitrat.

Tuy nhiên, cô Bondonno nhấn mạnh rằng cần nhiều nghiên cứu hơn để xác nhận mối liên kết này. Nghiên cứu này chỉ mang tính quan sát và không thể khẳng định mối quan hệ nhân quả.

Mức tăng nguy cơ sa sút trí tuệ được ghi nhận khá nhỏ ở cấp độ cá nhân, và các yếu tố khẩu phần ăn uống hoặc lối sống có thể đã góp phần vào mối liên kết này.

Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng những phát hiện này không có nghĩa là mọi người nên ngừng uống nước.

Theo chuyên gia, dạ dày của người trưởng thành có độ axit cao, nên nguy cơ từ nitrat thường thấp hơn so với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Ở trẻ sơ sinh, dạ dày chưa phát triển hoàn chỉnh và độ axit còn yếu, vì vậy nitrat khó bị phân hủy như ở người lớn, nên nguy cơ có thể cao hơn.

Giải pháp là gì?

Rau lá xanh, súp lơ trắng, dưa chuột và củ cải đường là những nguồn cung cấp nitrat tốt nhất, đồng thời cũng giàu vitamin và chất chống oxy hóa, cô Emily Feivor, một chuyên gia dinh dưỡng tại Northwell Health ở New York, người không tham gia vào nghiên cứu, chia sẻ tờ The Epoch Times.

Các nghiên cứu khác cho thấy việc tiêu thụ thịt đỏ và thịt chế biến sẵn có liên quan đến tăng nguy cơ sa sút trí tuệ, mặc dù nguy cơ này giảm khi thay thế ít nhất một khẩu phần thịt đó bằng các loại hạt hoặc đậu.

“Ăn nhiều rau hơn và ít thịt đỏ, thịt chế biến sẵn hơn là một cách tiếp cận hợp lý dựa trên những phát hiện của chúng tôi và hàng thập kỷ nghiên cứu khác về chế độ ăn uống và sức khỏe”, cô Bondonno nói trong một tuyên bố.

Đối với những người lo lắng về việc tiếp xúc với nitrat từ nước uống, cô Feivor đã đưa ra lời khuyên thiết thực. Cô nói:

“Vì nitrat không thể bị phá hủy bằng cách đun sôi, vì vậy nên kiểm tra hàm lượng nitrat trong nước. Đặc biệt là nếu dùng để pha sữa công thức cho trẻ sơ sinh”.

Nếu nồng độ nitrat vượt quá mức khuyến cáo, nên sử dụng nguồn nước khác để pha sữa công thức và chế biến thức ăn cho trẻ sơ sinh. 

Nếu không có nguồn nước thay thế, các gia đình có thể sử dụng các hệ thống lọc hiệu quả để loại bỏ nitrat khỏi nước, bao gồm trao đổi anion, thẩm thấu ngược và chưng cất.