Thuốc lá điện tử gây hại cho phổi và não bộ

Ngày nay, nhiều thanh thiếu niên sử dụng các thiết bị thuốc lá điện tử có thiết kế bắt mắt, nhiều màu sắc và tỏa ra hương trái cây. Dù bề ngoài có vẻ vô hại nhưng những sản phẩm này lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe. Chúng không chỉ có thể gây tổn thương phổi mà còn ảnh hưởng đến não bộ.

Tại Hoa Kỳ, FDA cho phép lưu hành một số loại thuốc lá điện tử có hương vị như cà phê và quế. Tuy nhiên, nhằm hạn chế việc sử dụng thuốc lá điện tử ở giới trẻ, cơ quan này không cấp phép đối với các sản phẩm có hương trái cây.

Mặc dù có các quy định này, nhiều sản phẩm thuốc lá điện tử bất hợp pháp vẫn tiếp tục xâm nhập thị trường Hoa Kỳ. Theo số liệu của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ, có tới 85% thuốc lá điện tử được bán tại các quán tạp hóa là sản phẩm bất hợp pháp.

Ông Trần Mục Vinh, bác sĩ chuyên khoa thuộc Học viện Dị ứng, Hen suyễn và Miễn dịch Nhi khoa Đài Loan, đồng thời là Giám đốc Phòng khám Ren-Ai Yuzu, cho biết trong chương trình “She Health” của NTD, đơn vị truyền thông cùng hệ thống với The Epoch Times, rằng cả thuốc lá điếu truyền thống lẫn thuốc lá điện tử đều gây hại cho sức khỏe phổi, không chỉ đối với người sử dụng mà cả những người hít phải khói thuốc thụ động từ thuốc lá điện tử.

“Về bản chất, mức độ độc hại của hai loại này là như nhau, gần như không có khác biệt đáng kể nào”, ông nói. “Một số nhà sản xuất thậm chí còn quảng bá thuốc lá điện tử như những ‘thanh nước ép’ nhiều màu sắc nhằm tạo cảm giác rằng chúng hoàn toàn vô hại. Thậm chí, một số người sử dụng còn cho rằng họ không hề hút thuốc, mà chỉ đơn thuần đang dùng một ‘thanh nước ép’, kể cả khi ở những nơi cấm hút thuốc”. 

Ông Trần cho biết, hiện nay nhiều người trẻ vẫn lầm tưởng rằng thuốc lá điện tử chỉ tạo ra hơi nước có mùi thơm. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã phát hiện ra rằng trong khí dung do thuốc lá điện tử tạo ra có chứa nhiều chất độc hại cho sức khỏe.

Tác hại của thuốc lá điện tử đối với phổi

Thuốc lá điếu truyền thống hoạt động bằng cách đốt cháy thuốc lá, tạo ra nhiệt độ cao và tàn thuốc đang cháy. Trong khi đó, thuốc lá điện tử sử dụng thiết bị điện tử để làm nóng dung dịch hoặc các chất phụ gia, tạo ra khí dung có hình thức tương tự khói thuốc.

Một nghiên cứu được các nhà khoa học tại Đại học Virginia Commonwealth công bố năm 2025 cho thấy, trong số 1.300 sản phẩm thuốc lá điện tử được phát hiện tại các trường học trên toàn tiểu bang, có 83% chứa nicotine và 14% chứa cannabinoid. Ngoài ra, khí dung do thuốc lá điện tử tạo ra còn được phát hiện chứa hàm lượng vi khuẩn ở mức cao, bao gồm cả Escherichia coli (E. coli).

Ông Trần Mục Vinh cho biết các hạt khí dung này có kích thước cực nhỏ, tương đương với bụi mịn PM2.5, nên dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi. Việc hít phải chúng trong thời gian dài có thể khiến phim X-quang phổi xuất hiện các đốm mờ hoặc đốm trắng, phản ánh tình trạng suy giảm chức năng hô hấp.

Ngoài ra, thuốc lá điện tử có hương vị còn chứa nhiều loại chất tạo hương khác nhau, trong đó một số chất có thể không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Ngay cả khi đáp ứng các tiêu chuẩn này, chúng cũng chỉ được đánh giá là an toàn khi sử dụng trong thực phẩm, chứ không được thiết kế để hít trực tiếp vào phổi. Vì vậy, tính an toàn của các chất này khi được hít vào đường hô hấp vẫn chưa được xác định rõ.

Tính gây nghiện của thuốc lá điện tử

Nhiều người chuyển sang sử dụng thuốc lá điện tử với hy vọng cai thuốc lá điếu truyền thống, nhưng điều này lại có thể trở thành khởi đầu của một dạng lệ thuộc khác.

Nicotine kích thích não bộ giải phóng dopamine, tạo cảm giác hưng phấn và dễ chịu. Tuy nhiên, việc sử dụng trong thời gian dài có thể dẫn đến hiện tượng nhờn thuốc, khiến người sử dụng phải hít vào lượng nicotine ngày càng nhiều hơn mới đạt được hiệu quả tương tự và cuối cùng dẫn đến nghiện.

Ngay cả những sản phẩm thuốc lá điện tử được quảng cáo là không chứa nicotine vẫn có thể chứa các chất có hại, bao gồm những chất có khả năng gây ung thư như formaldehyde và acetaldehyde.

Ông Trần Mục Vinh cho biết, về bản chất, thuốc lá điện tử là một thiết bị dùng để hít các chất khí dung vào cơ thể. Thiết bị này có thể chứa rất nhiều loại chất phụ gia khó kiểm soát, đồng thời cũng có thể được sử dụng để hít các loại ma túy bất hợp pháp.

Thanh thiếu niên có thể vô tình hít phải dung dịch thuốc lá điện tử chứa các chất ma túy do bạn bè cung cấp mà không hề hay biết. Điều này không chỉ làm tăng nguy cơ nghiện nặng hơn mà còn có thể khiến các em vô tình liên quan đến các hoạt động vi phạm pháp luật.

Thuốc lá điện tử ảnh hưởng đến não bộ như thế nào?

Bên cạnh việc gây tổn thương hệ hô hấp và làm tăng nguy cơ ung thư, thuốc lá điện tử còn có thể gây hại cho não bộ và làm suy giảm chức năng nhận thức.

Một nghiên cứu công bố năm 2018 cho thấy những con chuột tiếp xúc với thuốc lá điện tử trong bảy ngày có hiện tượng giảm hấp thu glucose ở não. Kết quả này cho thấy nguy cơ tổn thương não do thiếu máu cục bộ và đột quỵ có thể gia tăng.

Một nghiên cứu đoàn hệ quan sát công bố năm 2022, thực hiện trên 116 trẻ em từng sử dụng các sản phẩm thuốc lá (trong đó có 80 em sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá điếu truyền thống), cho thấy thể tích vỏ não bị giảm trên diện rộng, đồng thời chức năng nhận thức cũng suy giảm.

Mối liên quan này vẫn có ý nghĩa thống kê ngay cả sau khi các nhà nghiên cứu đã hiệu chỉnh các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả, như tình trạng kinh tế – xã hội, mức độ giám sát của cha mẹ và việc sử dụng các chất khác.

Một nghiên cứu khác, được thực hiện trên học sinh lớp 12 tại Hoa Kỳ trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2021, cho thấy 13,2% chỉ sử dụng thuốc lá điện tử, 3,7% chỉ hút thuốc lá điếu truyền thống và 4,4% sử dụng cả hai loại.

Bất kể sử dụng loại thuốc lá nào thì những học sinh này đều có xu hướng đạt kết quả học tập kém hơn, có thái độ tiêu cực hơn đối với việc học và mức độ hạnh phúc thấp hơn.

Giúp trẻ tránh xa thuốc lá điện tử

Ông Trần Mục Vinh khuyến nghị cha mẹ nên chủ động đồng hành và hỗ trợ con để giúp các em nhận thức đúng về những nguy cơ cũng như những quan niệm sai lầm liên quan đến thuốc lá điện tử.

• Cung cấp thông tin chính xác: Cha mẹ có thể tìm kiếm các nghiên cứu đáng tin cậy trên Internet và giải thích cho trẻ hiểu rằng thuốc lá điện tử có thể gây tổn thương phổi, não bộ và hệ miễn dịch.
• Sử dụng hình ảnh trực quan: Hãy cho trẻ xem những trường hợp thực tế, chẳng hạn như phim X-quang phổi xuất hiện các đốm mờ hoặc đốm trắng sau khi sử dụng thuốc lá điện tử, để các em hình dung rõ hơn về những tác hại tiềm tàng mà sản phẩm này có thể gây ra.
• Rèn luyện khả năng nhận định độc lập: Khuyến khích trẻ biết nói không trước áp lực từ bạn bè và sẵn sàng động viên bạn bè cùng tránh xa thuốc lá điện tử.

Ông Trần Mục Vinh cho biết, những người muốn cai thuốc lá nên tìm đến sự tư vấn và hỗ trợ của các chuyên gia y tế. Mục tiêu cuối cùng là từ bỏ cả thuốc lá điếu truyền thống lẫn thuốc lá điện tử để có thể hít thở bầu không khí trong lành và sạch sẽ.

Theo The Epoch Times