Các thực thể Trung Quốc bị trừng phạt quyên góp hơn 300 triệu USD cho các trường đại học Mỹ

Bộ Giáo dục Mỹ (ED) gần đây công bố một loạt dữ liệu mới, tiết lộ tình hình các doanh nghiệp và trường đại học nước ngoài bị trừng phạt vẫn tài trợ, quyên góp cho các trường đại học Mỹ. Trong đó, số khoản quyên góp từ các thực thể bị trừng phạt của Trung Quốc lên tới 527 khoản, làm gia tăng lo ngại trong dư luận rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) trong thời gian dài đã và đang đánh cắp công nghệ tiên tiến và thành quả nghiên cứu khoa học của Mỹ.

Huawei và Viện Công nghệ Bắc Kinh là hai nhà tài trợ chính

Theo Newsweek hôm thứ Bảy (18/7), một file bảng tính có tiêu đề “Counterparties of Concern” (Các đối tác đáng quan ngại) mà tờ báo này có được cho thấy tổng cộng có 697 khoản quyên góp thuộc nhóm này.

Trong đó, tập đoàn công nghệ khổng lồ Huawei của ĐCSTQ cùng công ty con tại Mỹ là FutureWei đã thực hiện 156 khoản quyên góp cho nhiều trường đại học Mỹ, với tổng giá trị 42 triệu USD.

Một nhà tài trợ lớn khác là Viện Công nghệ Bắc Kinh (BIT) – một trường có nền tảng quân sự của ĐCSTQ và thuộc nhóm “7 trường đại học quốc phòng” – với tổng số tiền quyên góp cho các trường đại học Mỹ vượt 49 triệu USD.

Dữ liệu cho thấy các thực thể liên quan đến ĐCSTQ, Nga, Serbia và Israel bị Mỹ trừng phạt đã quyên góp tổng cộng 405 triệu USD cho hàng chục trường đại học Mỹ. Trong đó, các thực thể Trung Quốc chiếm 309 triệu USD, tương đương khoảng ba phần tư tổng giá trị.

So với con số này, tổng giá trị quyên góp từ các thực thể Nga bị trừng phạt là 66 triệu USD, phần lớn trong số đó chảy vào Viện Công nghệ Massachusetts (MIT).

Phát ngôn viên của MIT, Kimberly Allen, cho biết sau khi Nga phát động tấn công quân sự vào Ukraine năm 2022, nhà trường đã thông báo cho các đối tác Nga chấm dứt hợp tác giữa hai bên.

Chuyên gia: Bộ Giáo dục cần tăng cường rà soát, kê khai

Ông Jeffrey Stoff, Chủ tịch tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ “Trung tâm An ninh và Liêm chính Nghiên cứu” (Center for Research Security & Integrity), nhận định với Newsweek rằng việc Bộ Giáo dục công bố dữ liệu này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, qua đó kiềm chế ảnh hưởng của ĐCSTQ tại Mỹ và ngăn chặn dòng chảy trái phép của công nghệ và tri thức then chốt ra nước ngoài.

Ông chỉ ra rằng trước đây một số trường đại học Mỹ chưa kê khai đầy đủ các khoản quyên góp liên quan; do đó, trong tương lai Bộ Giáo dục cần tích cực hơn trong việc thực thi các quy định về báo cáo.

Những năm gần đây, chính phủ Mỹ nhiều lần tuyên bố xem ĐCSTQ là đối thủ chiến lược chủ yếu. Lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình trước đó cũng từng nêu rõ khoa học công nghệ là mặt trận chính của cạnh tranh chiến lược quốc tế, và ĐCSTQ phải vươn lên vị trí dẫn đầu thế giới trong các lĩnh vực công nghệ, kinh tế và quân sự trước năm 2049.

Thông tin vẫn tồn tại “vùng xám”

Do dữ liệu được công bố lần này chỉ bao gồm những nội dung mà các trường đại học tự nguyện kê khai với Bộ Giáo dục theo “Điều 117” (Section 117), nên giữa số liệu này và thực tế vẫn tồn tại một “vùng xám” nhất định.

Ngoài ra, một số nhà tài trợ chỉ bị đưa vào hơn chục danh sách trừng phạt của Mỹ sau khi đã hoàn tất quyên góp; cũng có trường hợp quyên góp vẫn tiếp tục diễn ra ngay cả sau khi đối phương đã bị Mỹ áp lệnh trừng phạt.

Vì các trường đại học Mỹ chưa công bố đầy đủ thông tin về các khoản quyên góp, nên giới bên ngoài vẫn khó có thể nắm bắt chính xác toàn cảnh việc các trường đại học Mỹ nhận tài trợ từ doanh nghiệp và trường đại học nước ngoài.

Ngày 22/4, tại một phiên điều trần của Ủy ban Tư pháp Thượng viện mang chủ đề “Đánh cắp thầm lặng: Hành vi đánh cắp liên tục của ĐCSTQ đối với sáng tạo của Mỹ” (Stealth Stealing: China’s Ongoing Theft of U.S. Innovation), nhiều nghị sĩ và chuyên gia đã cảnh báo rằng trong thời gian dài, ĐCSTQ liên tục đánh cắp các công nghệ đổi mới của Mỹ trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dược phẩm sinh học, năng lượng, viễn thông, vũ khí…; điều này không chỉ gây thiệt hại kinh tế lớn cho Mỹ mà thậm chí có thể làm thay đổi hoàn toàn cục diện cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc.