Anh phê duyệt cho ĐCSTQ xây siêu đại sứ quán ở London, bị cư dân kiện ra tòa

Người dân địa phương đã yêu cầu tòa án tiến hành xem xét tư pháp đối với quyết định của Chính phủ Anh phê duyệt kế hoạch xây dựng đại sứ quán mới quy mô lớn của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) tại London, cho rằng quy trình phê duyệt có dấu hiệu trái pháp luật.

Ngày 14/7, vụ kiện do Hiệp hội Cư dân Royal Mint Court (RMCRA) khởi xướng đã được mở phiên tại Tòa án Tối cao London. Hiệp hội, đại diện cho cư dân và các doanh nghiệp địa phương, lập luận rằng chính phủ đã không đánh giá đầy đủ các rủi ro liên quan đến dự án khi phê duyệt vào tháng Một năm nay.

Theo RMCRA, các rủi ro bao gồm tác động của các cuộc biểu tình quy mô lớn đến cư dân, nguy cơ “đàn áp xuyên quốc gia” thông qua giám sát và đe dọa đối với các nhà bất đồng chính kiến Trung Quốc, cũng như khó khăn trong việc thực thi các điều kiện quy hoạch do đặc quyền ngoại giao.

Bộ trưởng Bộ Nhà ở, Cộng đồng và Chính quyền Địa phương Steve Reed là bị đơn chính. Các bên liên quan khác bao gồm Bộ Nội vụ và Bộ Ngoại giao, Khối Thịnh vượng chung và Phát triển. Đại sứ quán Trung Quốc tại Anh đã thông báo cho thẩm phán chủ tọa, bà Justice Lieven, rằng sẽ không tham gia vào các tiến trình tố tụng — động thái này đã bị một số chính trị gia Anh chỉ trích là thiếu tôn trọng đối với hệ thống tư pháp Vương quốc Anh.

Địa điểm dự kiến diễn ra dự án là khuôn viên Royal Mint Court cũ, được Chính phủ Trung Quốc mua lại năm 2018 với giá khoảng 225 triệu bảng. Khu phức hợp dự kiến trở thành đại sứ quán Trung Quốc lớn nhất châu Âu, chiếm khoảng 5,4 mẫu Anh (khoảng 2,2 ha), dự kiến gồm khu văn phòng đại sứ quán, lãnh sự quán, khu cư trú ngoại giao, cơ sở trao đổi văn hóa, bãi đỗ xe ngầm và ít nhất 200 phòng.

Dự án từ lâu đã gây tranh cãi. Vào năm 2022, Chính phủ thuộc Đảng Bảo thủ và hội đồng địa phương Tower Hamlets đã bác bỏ hồ sơ xin cấp phép với những lo ngại về chất lượng cuộc sống của cư dân, ùn tắc giao thông do biểu tình, rủi ro an ninh, bảo tồn di sản lịch sử, và khả năng địa điểm này sẽ trở thành tâm điểm của các cuộc biểu tình lớn nhất Anh về các vấn đề liên quan đến Trung Quốc, với sự tham gia của các nhà hoạt động dân chủ Hồng Kông, học viên Pháp Luân Công, người Duy Ngô Nhĩ, người Tây Tạng và các tổ chức nhân quyền.

Sau khi Đảng Lao động lên cầm quyền năm 2024, Chính phủ của Thủ tướng Keir Starmer đã phê duyệt dự án vào tháng 1/2026, ngay trước chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một thủ tướng Anh kể từ năm 2018. Nhiều người coi quyết định này là cử chỉ nhằm cải thiện quan hệ song phương, dù Chính phủ Anh phủ nhận có bất kỳ trao đổi ngầm nào. Chính quyền trung ương đã bác bỏ quyết định của hội đồng địa phương và sau khi cảnh sát kết luận rằng các biện pháp an ninh bổ sung có thể kiểm soát được biểu tình.

Các luật sư của RMCRA lập luận rằng tư cách pháp lý đặc biệt của các cơ sở ngoại giao sẽ hạn chế nghiêm trọng khả năng thực thi pháp luật của cảnh sát nếu những người biểu tình bị kéo vào bên trong. Họ dẫn chứng vụ việc năm 2022 tại Manchester, khi một người biểu tình Hồng Kông bị kéo vào Lãnh sự quán Trung Quốc và bị đánh đập, cũng như trường hợp Lãnh sự quán Trung Quốc tại Belfast vi phạm quy định quy hoạch. Hiệp hội cho rằng chính phủ lẽ ra phải có biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn đại sứ quán trở thành địa điểm tiến hành các hoạt động đàn áp xuyên quốc gia.

Các luật sư đại diện cho Bộ trưởng Steve Reed phản bác rằng nhóm cư dân chỉ đang tranh tụng lại những vấn đề đã được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình phê duyệt.

Vụ kiện diễn ra trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về hoạt động gián điệp của Trung Quốc tại Anh. Tháng Năm năm nay, 2 người mang quốc tịch Anh-Trung đã bị kết án vì hoạt động gián điệp nhắm vào các nhà bất đồng chính kiến Hồng Kông và bị tuyên án tù vào tháng trước. Đại sứ quán Trung Quốc đã phủ nhận các cáo buộc, gọi phán quyết là “thao túng chính trị lạm dụng pháp luật” và coi các cảnh báo về mối đe dọa gián điệp là “vu khống ác ý”.

Ngoài ra, còn có những lo ngại về các tuyến cáp truyền thông quan trọng gần địa điểm này, nơi chịu trách nhiệm truyền tải khối lượng lớn dữ liệu tài chính giữa Trung tâm tài chính London (City of London) và khu Canary Wharf.

Phiên xem xét tư pháp vẫn đang diễn ra.