Bắc Kinh mở rộng cơ sở do thám tại Cuba, Mỹ gia tăng cảnh giác

Việc Trung Quốc mở rộng một cơ sở tình báo tín hiệu quy mô lớn ở vùng ngoại ô Havana (Cuba) đang làm gia tăng mối lo ngại của Mỹ về năng lực giám sát của các nước gần sát lãnh thổ mình. Các cơ quan tình báo nước ngoài có thể tận dụng lợi thế vị trí địa lý của Cuba để tiến hành thu thập tin tức về những khu vực hoạt động quân sự và hàng không – vũ trụ có độ nhạy cảm cao của Mỹ.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây công khai tuyên bố rằng Cuba đang có các cơ quan tình báo của Nga và Trung Quốc hoạt động gần bang Florida.

“Về những vấn đề quân sự trực tiếp liên quan đến Mỹ hoặc các mối đe dọa an ninh quốc gia, tôi sẽ không đưa ra bình luận cụ thể,” ông Rubio nói với báo giới hôm thứ Năm tuần trước (21/5). “Điều tôi có thể nói với mọi người là Cuba không chỉ sở hữu vũ khí mà họ đã nhận được từ Nga và Trung Quốc (cộng sản) trong nhiều năm qua, mà ngay tại khu vực không xa chỗ chúng ta đang đứng, còn có sự hiện diện của các cơ quan tình báo Nga và Trung Quốc.”

“Vì vậy, Cuba từ trước tới nay vẫn luôn là một mối đe dọa an ninh quốc gia đối với Mỹ,” ông bổ sung.

Gần đây, Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết, trong những năm qua, Trung Quốc và Nga đã mở rộng hoạt động tình báo ở Cuba: ngoài việc đầu tư xây dựng các cơ sở nghe lén điện tử nhằm giám sát các căn cứ quân sự của Mỹ tại Florida, từ năm 2023, số lượng nhân sự tình báo được triển khai tại các cơ sở này đã tăng gần gấp đôi. Điều này một lần nữa khiến dư luận chú ý tới vai trò của Cuba trong các hoạt động tình báo nhằm vào Mỹ.

Chính quyền Biden hồi năm 2023 từng cho biết, hoạt động thu thập tình báo của Trung Quốc tại Cuba là một “vấn đề mang tính lâu dài”, đồng thời chỉ ra rằng Bắc Kinh đã nâng cấp các cơ sở thu thập tình báo ở Cuba vào năm 2019.

Tổng thống Donald Trump tuần trước trong một sự kiện công khai nói thẳng: “Trong 50, 60 năm qua, các tổng thống khác đều đã lưu tâm đến vấn đề này và cũng đã có một số hành động. Có vẻ như người thực sự sẽ ra tay lần này chính là tôi.”

Theo Wall Street Journal, các quan chức am hiểu bản đánh giá mới nhất tiết lộ rằng trong số 18 trạm tình báo tín hiệu đã biết trên đảo Cuba, phía Trung Quốc đang tích cực vận hành 3 trạm, Nga vận hành 2 trạm, còn lại do Cuba kiểm soát. Một số cơ sở trong đó được đánh giá là do Trung Quốc và Nga cùng phối hợp với Cuba điều hành.

Các quan chức cho biết mục tiêu giám sát chủ yếu của Bắc Kinh và Moscow là Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đặt tại Tampa và Bộ Tư lệnh Miền Nam Mỹ đóng tại ngoại ô Miami. Ngoài ra, ông Trump cũng sở hữu các bất động sản tư nhân tại Florida, bao gồm khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago.

Fox News hôm thứ Năm (28/5) dẫn lời các nhà phân tích cho biết, những thông tin liên lạc quân sự nhạy cảm nhất của Mỹ đều đã được mã hóa, các nước khác khó có thể trực tiếp nghe trộm. Tuy nhiên, các cơ sở như trạm giám sát Bejucal gắn với Trung Quốc ở Cuba nhiều khả năng sẽ thông qua việc theo dõi “chữ ký điện tử” và mô thức liên lạc, để lần theo dấu vết điều động, thông tin liên lạc và hoạt động của các tài sản quân sự Mỹ.

Fox News trích dẫn một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) công bố tháng 5 năm 2025. Các nhà nghiên cứu phát hiện trạm tình báo tín hiệu Bejucal ở ngoại ô Havana đang có công trình xây dựng mới, trong đó bao gồm một mảng ăng-ten bố trí dạng vòng tròn (CDAA) với quy mô lớn hơn. Các nhà phân tích lo ngại rằng Bắc Kinh đang nâng cấp năng lực của cơ sở này nhằm tăng cường giám sát các hoạt động trên không và trên biển trong khu vực.

Mảng ăng-ten bố trí vòng tròn CDAA được dùng cho định hướng tần số cao, giúp người vận hành xác định nguồn phát của các tín hiệu vô tuyến ở cự ly xa. CSIS cho biết hệ thống này có khả năng theo dõi các tín hiệu phát ra từ khoảng cách lên tới hàng nghìn dặm.

Nhà nghiên cứu Matthew Funaiole của CSIS nói với Fox News rằng công nghệ này có thể truy ngược tới thời Chiến tranh Lạnh, khi Liên Xô xây dựng một mạng lưới cơ sở hạ tầng tình báo khổng lồ tại Cuba nhằm giám sát Mỹ.

“CDAA là công nghệ đã cũ,” ông nói. Theo ông, Bắc Kinh rõ ràng nhận thấy giá trị của loại thiết bị này. Trước đó, tại các căn cứ quân sự mà Trung Quốc xây dựng ở Biển Đông – bao gồm đá Vành Khăn và đá Chữ Thập – cũng đã xuất hiện các thiết bị tương tự.

Ông Funaiole cũng lưu ý rằng việc mở rộng hạ tầng không nhất thiết đồng nghĩa với việc sẽ có một số lượng lớn nhân sự nước ngoài thường trú tại các cơ sở này, “nhưng khi các cơ sở có thêm nhiều chức năng hơn, chúng nhất định cần thêm nhân lực theo cách nào đó để cung cấp hỗ trợ”.

Ông cho rằng các cơ quan tình báo Trung – Nga có thể đang thu thập thông tin tại đây nhằm hiểu rõ hơn cách thức vận hành của hệ thống quân sự Mỹ, nhận diện đặc trưng điện tử và theo dõi mô thức hoạt động trong dài hạn. Ông lấy ví dụ: “Nếu (quân đội Mỹ) xuất hiện những bất thường, chẳng hạn như hoạt động tăng đột biến, các hệ thống quân sự bắt đầu liên lạc với nhau theo những cách chưa từng xuất hiện trước đây, thì điều đó có thể báo hiệu điều gì đó sắp xảy ra.”

Từ lâu, Cuba đã đóng vai trò quan trọng trong hoạt động thu thập tình báo nước ngoài nhằm vào Mỹ. Trong thời Chiến tranh Lạnh, Liên Xô từng vận hành Trung tâm tình báo tín hiệu Lourdes gần Havana, giám sát các hoạt động quân sự và liên lạc của Mỹ suốt hàng chục năm.

Trung Quốc phủ nhận việc tham gia vào các cơ sở giám sát ở Cuba, còn quan chức Cuba cũng bác bỏ các cáo buộc cho rằng Bắc Kinh tiến hành hoạt động gián điệp trên lãnh thổ của họ, gọi đây là những cáo buộc “hoàn toàn không đúng sự thật” và mang động cơ chính trị.

Một số nhà phân tích nhắc nhở rằng không nên phóng đại quá mức năng lực của các cơ sở tại Cuba, cũng như không nên vội vã kết luận rằng Trung Quốc hoàn toàn kiểm soát những cơ sở này.

Thượng nghị sĩ Rick Scott của bang Florida nói với Fox News: “Họ chỉ cách bờ biển chúng ta có 90 dặm. Họ lại là bạn của các kẻ thù của chúng ta. Đây là một mối đe dọa khổng lồ… là một rủi ro vô cùng nghiêm trọng đối với chúng ta.”