Bản ghi nhớ mới của USCIS về thẻ xanh gây lo ngại, chuyên gia giải thích phạm vi ảnh hưởng

Hôm thứ Sáu (22/5), bản ghi nhớ mới do Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (U.S. Citizenship and Immigration Services, USCIS) công bố đã làm dấy lên nhiều suy đoán và lo ngại trong cộng đồng di dân, chẳng hạn như tất cả người giữ visa H-1B phải quay về nước, hay các hồ sơ xin tị nạn chính trị tại Mỹ sẽ bị ảnh hưởng.

Bản ghi nhớ mới của USCIS nêu rõ rằng chỉ trong “trường hợp đặc biệt” mới phê duyệt việc “điều chỉnh tình trạng cư trú” (adjustment of status). USCIS yêu cầu những người đang có tình trạng lưu trú tạm thời phải hoàn tất thủ tục ở ngoài nước Mỹ khi chuyển sang tình trạng thường trú nhân.

Theo hướng dẫn này, những người nộp đơn xin thường trú nhân thông thường sẽ phải quay về quốc gia gốc để hoàn tất quy trình xét duyệt và nhận visa di dân thông qua Bộ Ngoại giao Mỹ, sau đó mới có thể tái nhập cảnh Mỹ với tư cách di dân.

Trước khi USCIS công bố quy định chi tiết, cách hiểu chính xác về bản ghi nhớ này là vấn đề được nhiều người quan tâm.

Chuyên gia cao cấp về di trú Aaron Reichlin-Melnick của viện nghiên cứu “Hội đồng Di dân Mỹ” (American Immigration Council) tại Washington đã đăng bài phân tích chi tiết trên nền tảng X. Ông Reichlin-Melnick từng được mời điều trần trước Ủy ban An ninh Biên giới và Thực thi pháp luật của Hạ viện Mỹ.

Ông trước tiên cho biết, thoạt nhìn, bản ghi nhớ của USCIS giống như đang tuyên bố rằng “hàng trăm nghìn” người nhập cư đang sống tại Mỹ và xin thẻ xanh sẽ phải chuyển sang nộp đơn xin visa ở nước ngoài, điều có thể gây xáo trộn nghiêm trọng cuộc sống của họ.

Theo nghiên cứu của viện này, khoảng một nửa số thẻ xanh tại Mỹ được cấp cho nhóm người thứ hai, tức những người nộp đơn xin thẻ xanh ngay tại Mỹ thông qua thủ tục “điều chỉnh tình trạng cư trú”. Nhóm này bao gồm từ vợ/chồng và con cái của công dân Mỹ cho đến các chuyên gia nhận thẻ xanh thông qua chủ lao động.

“Tác động trên diện rộng là mỗi năm có thể hơn 400.000 người nhận được thẻ xanh ngay trong nước Mỹ,” ông Melnick ước tính.

Vì sao người nước ngoài không muốn đổi tình trạng ở nước ngoài?

Thông thường, người nước ngoài có hai con đường để lấy thẻ xanh Mỹ:

• Xin visa di dân tại lãnh sự quán Mỹ ở nước ngoài;
• Xin thẻ xanh ngay trong nội địa Mỹ.

Ông Melnick cho rằng bản ghi nhớ mới dường như cho thấy đa số người thuộc nhóm thứ hai có thể bị từ chối hồ sơ thẻ xanh và buộc phải chuyển sang xin ở nước ngoài.

Vì sao người nước ngoài không muốn thực hiện thủ tục ở nước ngoài? Ông Melnick giải thích rằng điều này có thể buộc họ phải rời bỏ công việc, nhà ở và gia đình trong nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng, đồng thời toàn bộ chi phí đều phải tự chi trả. Ngoài ra, gần như không thể khiếu nại quyết định của lãnh sự quán Mỹ ở nước ngoài ra tòa, kể cả khi quyết định đó sai nghiêm trọng. Hơn nữa, tình trạng tồn đọng hồ sơ di dân có thể còn trở nên nghiêm trọng hơn.

Vì sao chính quyền Trump muốn họ quay về nước chờ xét duyệt?

Tuy nhiên, vì sao chính quyền Trump lại muốn họ quay về nước để hoàn tất thủ tục?? Theo giải thích chính thức của USCIS: “Tuân thủ các quy định của luật di trú, đa số các trường hợp như vậy lẽ ra nên được xử lý bởi các lãnh sự quán ở nước ngoài thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ, đó mới là quy trình vốn được thiết kế ban đầu.”

USCIS cho biết làm như vậy sẽ giúp giải phóng nguồn lực hạn chế của cơ quan này để tập trung xử lý các hồ sơ khác thuộc phạm vi thẩm quyền, bao gồm visa dành cho nạn nhân của tội phạm bạo lực và buôn người, hồ sơ nhập quốc tịch cùng các ưu tiên khác, đồng thời nâng cao tính công bằng và hiệu quả. USCIS hiện đang tồn đọng số lượng lớn hồ sơ di trú.

USCIS đặc biệt nhấn mạnh rằng những người đến Mỹ bằng visa không di dân như du học sinh, lao động tạm thời và khách du lịch về nguyên tắc chỉ được lưu trú ngắn hạn tại Mỹ và chỉ được lưu trú với mục đích cụ thể theo loại thị thực.

“Hệ thống của chúng tôi được thiết kế với giả định rằng họ sẽ rời Mỹ sau khi kết thúc chuyến đi, chứ không phải biến chuyến đi thành bước đầu tiên của quá trình xin thẻ xanh,” USCIS cho biết.

Chuyên gia giải thích cơ sở pháp lý và những lo ngại của công chúng

Ông Melnick cho rằng cơ sở lý luận của chính phủ là: “Đa số những người xin thẻ xanh trong nội địa Mỹ (ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt) về lý thuyết đều có thể xin visa di dân tại lãnh sự quán ở nước ngoài.”

Tuy nhiên, điều khiến công chúng lo ngại là “phạm vi áp dụng của chính sách mới vẫn chưa rõ ràng”, đồng thời chưa có giải thích liệu chính sách này có ảnh hưởng tới các hồ sơ đang được xử lý hay không.

Ông Melnick cho biết một số người trên lý thuyết có thể xin visa ở nước ngoài, nhưng trên thực tế lại không thể, bao gồm vợ/chồng không giấy tờ của công dân Mỹ hoặc những người bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm nhập cảnh thời Trump. Nếu họ rời Mỹ, có thể phải mất hàng chục năm mới được quay trở lại. Hiện vẫn chưa rõ họ có thuộc diện bị áp dụng chính sách mới hay không.

Người xin tị nạn chuyển sang thẻ xanh không bị ảnh hưởng

Tuy nhiên, một số nhóm người đã được xác định rõ ràng là sẽ không bị ảnh hưởng bởi quy định mới.

Bản ghi nhớ của USCIS nêu rõ một số nhóm xin thẻ xanh không bị tác động, chẳng hạn các diện visa không di dân có “ý định kép” (dual intent — thường được hiểu là áp dụng cho H-1B), cũng như những diện chỉ có thể đạt được quy chế thường trú nhân thông qua thủ tục điều chỉnh tình trạng cư trú.

Ông Melnick giải thích rằng Quốc hội Mỹ đã có luật bảo đảm những người này có thể xin thẻ xanh ngay trong nội địa Mỹ, hoặc họ vốn không thể chuyển sang diện thường trú thông qua thủ tục lãnh sự.

Ông cho rằng điều này sẽ bao gồm người xin tị nạn, người tị nạn được công nhận và những người xin visa nhân đạo khác.

USCIS cho biết sẽ tiếp tục công bố hướng dẫn chi tiết hơn.

“Trong vài tuần tới, chúng ta có thể sẽ hiểu rõ hơn liệu chính sách mới này có thực sự cứng rắn như bề ngoài hay không,” vị chuyên gia viết.

Tuy vậy, ông vẫn dự đoán quy định mới của USCIS sẽ đối mặt với thách thức pháp lý. Ông nhắc lại rằng vào năm 1997, cơ quan tiền thân của USCIS là INS từng cố gắng hạn chế toàn diện một số trường hợp điều chỉnh tình trạng cư trú và cũng đã gặp phải những thách thức tương tự.

Hãng luật: USCIS không đưa ra yêu cầu mới

Một bản phân tích của hãng luật Onal Gallan ở bang New Jersey cho rằng động thái của USCIS là nhằm tái khẳng định rằng “điều chỉnh tình trạng cư trú là quyền quyết định mang tính tùy nghi, chứ không phải một quyền đương nhiên”. Hãng luật này chuyên về lĩnh vực di trú.

Onal Gallan cho biết bản ghi nhớ mới của USCIS không đưa ra yêu cầu mới, mà chỉ tái khẳng định nguyên tắc pháp lý lâu nay luôn được các tòa án liên bang và Hội đồng Kháng cáo Di trú (BIA) ủng hộ: “Điều chỉnh tình trạng cư trú là một đặc quyền hành chính mang tính tùy nghi, chứ không phải lựa chọn thông thường thay thế cho thủ tục lãnh sự.”

Quy định mới nêu rõ, nếu người nộp đơn muốn điều chỉnh tình trạng cư trú ngay trong nước Mỹ — thay vì thông qua thủ tục lãnh sự thông thường — thì phải chứng minh được mình có lý do “đặc biệt hoặc nổi bật” mới có thể được miễn trừ. Chỉ đơn thuần tồn tại yếu tố bất lợi là chưa đủ để được miễn trừ.

Các hồ sơ sẽ được xét duyệt theo từng trường hợp cụ thể, trong đó viên chức di trú sẽ cân nhắc các yếu tố như quan hệ gia đình, lịch sử di trú và phẩm chất đạo đức. Việc vi phạm điều kiện visa hoặc luật di trú sẽ bị xem là yếu tố bất lợi.

Theo Lâm Yến / Epoch Times