Báo cáo: Gần 1 tỷ USD tài trợ Mỹ chảy tới các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc

Theo báo cáo chuyên đề mới nhất do “Trung tâm An ninh và Liêm chính trong Nghiên cứu” (CRSI) công bố (PDF), trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2025, tổng cộng có 943,5 triệu USD tiền tài trợ nghiên cứu liên bang đã chảy tới 45 phòng thí nghiệm quốc phòng của Trung Quốc tham gia các chương trình nghiên cứu có liên quan, và các dự án này đã công bố 313 bài báo bằng tiếng Anh.

Điều này cho thấy, mặc dù Chính phủ Mỹ đã thúc đẩy nhiều chính sách bảo đảm an ninh nghiên cứu, các cơ quan nghiên cứu quân sự của ĐCSTQ vẫn có thể thông qua các kênh học thuật để tiếp cận những công nghệ then chốt. CRSI cho rằng, phía Mỹ cần tăng cường kiểm soát đối với “nghiên cứu cơ bản”, để tiếp tục ngăn chặn việc các kết quả nghiên cứu quan trọng bị quân đội ĐCSTQ lợi dụng.

Nguy cơ công nghệ then chốt chảy vào quân đội ĐCSTQ

Báo cáo đã phân tích khoảng 1.800 bài viết học thuật, trong đó 313 bài nêu rõ là nhận được tài trợ từ Chính phủ liên bang Mỹ, với các lĩnh vực bao gồm hệ thống vũ khí năng lượng định hướng, trí tuệ nhân tạo (AI) và vật lý tính toán năng lượng cao cùng những chủ đề nhạy cảm khác.

CRSI nhấn mạnh trong báo cáo: “Đây đều là những lĩnh vực công nghệ trọng yếu có thể thay đổi tận gốc rễ năng lực quân sự và tác chiến trong tương lai, và các phòng thí nghiệm quốc phòng của PRC (Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa) đang trực tiếp thu lợi từ những nghiên cứu này.”

Số liệu cho thấy gần 72% khoản tài trợ đến từ Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF). Mặc dù nguồn vốn của cơ quan này chủ yếu được sử dụng cho các nghiên cứu cơ bản ở giai đoạn đầu, báo cáo chỉ ra rằng các thực thể Trung Quốc hợp tác với NSF lại có mối quan tâm rất rõ ràng đối với ứng dụng vũ khí.

Các trường danh tiếng vướng tranh cãi hợp tác

Đại học Princeton và Đại học Tennessee bị nêu đích danh là những cơ sở Mỹ hợp tác thường xuyên nhất với các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc.

Báo cáo cho biết, các nhà nghiên cứu của Princeton từng cùng “Viện Nghiên cứu Vật lý Ứng dụng và Toán học Tính toán Bắc Kinh” (IAPCM) – đơn vị phụ trách phát triển vũ khí hạt nhân của Trung Quốc – đồng tác giả 11 bài báo, và tất cả những nghiên cứu này đều nhận được tài trợ từ Bộ Năng lượng Mỹ.

Cả 11 bài báo đều đề cập việc Princeton nhận tài trợ từ tập đoàn trí tuệ nhân tạo Trung Quốc là iFlytek. Năm 2019, Mỹ đã đưa iFlytek vào danh sách kiểm soát xuất khẩu, và đến nay doanh nghiệp này vẫn nằm trong danh sách đó.

Ngoài ra, giáo sư Peter Liaw thuộc Đại học Tennessee bị chỉ ra là nhà khoa học có mức độ hợp tác tích cực nhất với các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc. Trong số 42 bài báo ông tham gia, có nhiều bài liên quan đến hợp tác với “Phòng thí nghiệm Trọng điểm Quốc gia về Luyện kim Bột” (SKLPM) – một đơn vị được cho là có mối liên hệ sâu sắc với chương trình bom nguyên tử và các dự án vũ khí siêu vượt âm của Trung Quốc.

Phản ứng chính thức và phủ nhận từ doanh nghiệp

Đáp lại báo cáo này, NSF ra tuyên bố cho biết tổ chức “nhận thức rõ tầm quan trọng của việc cân bằng giữa hợp tác khoa học và những cân nhắc về an ninh quốc gia”, đồng thời đã tăng cường yêu cầu về nghĩa vụ công bố thông tin hợp tác với nước ngoài đối với các đơn vị nhận tài trợ.

Một người phát ngôn của Lầu Năm Góc không trực tiếp bình luận về báo cáo, nhưng nói rằng Bộ Quốc phòng đang triển khai nhiều biện pháp để bảo vệ hoạt động nghiên cứu, bao gồm cấm cấp kinh phí cho những thực thể bị xác định là doanh nghiệp công nghiệp quân sự của Trung Quốc.

Trong khi đó, tập đoàn AI Trung Quốc iFlytek – đơn vị bị cáo buộc tài trợ cho các nghiên cứu tại Princeton – ban đầu đã hoàn toàn phủ nhận khi nhận được yêu cầu bình luận từ Bloomberg, đồng thời yêu cầuphía Bloomberg cung cấp cụ thể các bài báo liên quan. Nhưng sau khi Bloomberg cung cấp báo cáo này, công ty đã không còn hồi đáp. Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ thì tuyên bố rằng việc các nhà nghiên cứu từ nhiều quốc gia hợp tác công bố bài báo là nhằm “chia sẻ thành quả với thế giới, để tất cả mọi người đều được hưởng lợi”.

Khuyến nghị của CRSI: thúc đẩy lập pháp và tập trung kiểm tra

CRSI chỉ ra rằng, cơ chế miễn trừ hiện hành đối với “nghiên cứu cơ bản” trong khung pháp lý Mỹ đã dẫn đến việc nhiều thực thể Trung Quốc nằm trong danh sách đen thương mại vẫn có thể tiếp cận công nghệ Mỹ một cách hợp pháp. Để tăng cường bảo vệ hệ sinh thái nghiên cứu của Mỹ, báo cáo đưa ra các đề xuất hành động sau:

Theo Trần Đình / Epoch Times