Bầu cử New Zealand: Kết thúc kiểm phiếu đợt đầu, 2 đảng chính gần như ngang nhau

Sau đợt kiểm phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử New Zealand hôm thứ Bảy (7/11), Đảng Quốc gia trung hữu đang cầm quyền và Công đảng, đảng đối lập chính, gần như ngang nhau về số phiếu phổ thông.

Kết quả của Ủy ban Bầu cử New Zealand cho thấy khi đã kiểm hơn 95% số phiếu của cuộc tổng tuyển cử toàn quốc, cả hai đảng đều được chưa đến 30% số phiếu phổ thông và chỉ cách nhau vài nghìn phiếu.

Cơ quan này cũng ước tính liên minh cầm quyền gồm 3 đảng do Đảng Quốc gia dẫn dắt sẽ giành đa số với cách biệt hai ghế. Cuộc bầu cử lần này xoay quanh nền kinh tế đang chật vật và tâm lý thất vọng của cử tri với hai đảng lớn nhất.

Cả hai đảng đều cho biết sẽ cần thời gian mới biết được kết quả cuối cùng.

Thủ tướng Christopher Luxon nói với những người ủng hộ tại Auckland: “Thật phấn khởi khi thấy, theo số liệu đến lúc này, Đảng Quốc gia một lần nữa là đảng lớn nhất trong quốc hội. Chúng ta có con đường để thành lập chính phủ tiếp theo”.

“Nhưng tôi phải nói ngay với các bạn rằng kết quả quá sát, chưa thể phân định”.

Lãnh đạo Công đảng Chris Hipkins đưa ra thông điệp tương tự tại Upper Hutt, một thành phố phía đông bắc thủ đô Wellington.

“Tối nay, New Zealand đã lên tiếng. Có thể chúng ta sẽ cần thêm một chút thời gian để hiểu chính xác điều các bạn đã nói”, ông nói với những người ủng hộ.

Có thể mất nhiều tuần mới lập được chính phủ

Phiếu đặc biệt, gồm phiếu của cử tri ở nước ngoài hay của người bỏ phiếu ngoài khu vực bầu cử của mình, chỉ được tính khi kết quả chính thức được công bố vào ngày 27/11.

Trước nay, loại phiếu này thường nghiêng về cánh tả. Sau khi kiểm phiếu đặc biệt, các đảng cánh hữu thường bị giảm tỷ lệ ủng hộ. Số phiếu này cũng có thể đóng vai trò then chốt ở những khu vực bầu cử mà ứng viên của Công đảng và Đảng Quốc gia đang bám đuổi sát nhau.

Các đảng thiên tả, trong đó có Công đảng, đặt mục tiêu biến liên minh do Đảng Quốc gia dẫn dắt thành chính phủ đầu tiên trong hơn 50 năm chỉ cầm quyền một nhiệm kỳ.

Với hệ thống bầu cử của New Zealand, chính phủ liên minh là điều bình thường. Cuộc đua năm nay sít sao đến mức gần như chắc chắn sẽ có một hay nhiều đảng nhỏ tham gia liên minh cầm quyền.

Năm 1996, New Zealand chuyển sang hệ thống đại diện tỷ lệ hỗn hợp, theo đó cử tri bỏ phiếu cho cả một đảng lẫn một ứng viên tại khu vực bầu cử địa phương.

Quốc hội có 71 ghế khu vực bầu cử và ít nhất 49 ghế theo danh sách đảng. Một đảng hay một liên minh phải chiếm đa số mới có thể thành lập chính phủ.

Các đảng nhỏ sẽ giữ vai trò then chốt

Tỷ lệ ủng hộ dành cho Công đảng và Đảng Quốc gia đang ở mức thấp trong lịch sử. Các cuộc khảo sát cho thấy cử tri không còn tin hai đảng lớn sẽ tìm được lời giải cho nền kinh tế trì trệ và thực hiện những thay đổi cần thiết để sửa chữa hạ tầng đã xuống cấp.

Nếu liên minh do Đảng Quốc gia dẫn dắt mất đa số khi có kết quả chính thức, thì liên minh này hay một liên minh thiên tả đều sẽ cần sự ủng hộ của Đảng Cơ hội, một đảng trung dung nhiều khả năng sẽ lần đầu vào quốc hội.

Lãnh đạo Đảng Cơ hội Qiulae Wong cho biết bà sẽ tìm cách đàm phán với đảng giành được nhiều ghế nhất sau khi có kết quả chính thức.

“Chúng tôi đưa ra quyết định đó vì phải có đa số ghế trong quốc hội mới thành lập được chính phủ. Vì vậy, chúng tôi sẽ không thay đổi,” bà nói với đài truyền hình công cộng TVNZ.

Quá trình New Zealand thoát khỏi đợt suy thoái kinh tế kéo dài diễn ra chậm chạp. Tăng trưởng vẫn yếu, ngân sách của các hộ gia đình eo hẹp, còn tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 5,7% trong quý III, mức cao nhất trong 11 năm.

Y tế và bệnh viện cũng là mối quan tâm hàng đầu của cử tri, ngang với kinh tế. Khả năng mua nhà vẫn là vấn đề lớn, dù giá nhà nhìn chung đã ổn định.

Cử tri người Maori bản địa còn lo ngại trước việc chính phủ hiện nay tìm cách đảo ngược những chính sách mang tính lịch sử nhằm cải thiện đời sống của cộng đồng này. Họ cũng lo ngại trước các nỗ lực giảm ảnh hưởng của Hiệp ước Waitangi, văn kiện lập quốc của New Zealand, đối với việc hoạch định chính sách.