Bầu cử toàn quốc đầu tiên của Myanmar sau đảo chính bước vào vòng bỏ phiếu thứ hai

Hôm Chủ nhật (11/1), Myanmar (Miến Điện) đã tiến hành vòng bỏ phiếu thứ hai. Đây là cuộc bầu cử toàn quốc đầu tiên được tổ chức kể từ khi quân đội lật đổ chính phủ dân cử và nắm quyền vào tháng 2/2021. Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh an ninh phức tạp; chính quyền quân sự coi đây là một bước quan trọng nhằm tái lập trật tự chính trị, nhưng tính chính danh của cuộc bầu cử vẫn liên tục bị đặt dấu hỏi.

Theo sắp xếp chính thức, việc bỏ phiếu bắt đầu từ 6h sáng theo giờ địa phương tại 100 huyện trên toàn quốc, bao gồm các khu vực Sagaing, Magway, Mandalay, Bago, Tanintharyi, cùng một số khu vực thuộc bang Mon, Shan, Kachin, Kayah và Karen. Phần lớn các khu vực bỏ phiếu này gần đây từng xảy ra giao tranh giữa quân đội và các lực lượng đối lập.

Do tình hình an ninh bất ổn, cuộc bầu cử được chia thành 3 giai đoạn. Vòng đầu tiên đã hoàn tất vào ngày 28/12/2025 tại 102 huyện. Vòng cuối cùng dự kiến diễn ra vào ngày 25/1, tuy nhiên vẫn có 65 huyện bị loại khỏi tiến trình bầu cử do xung đột vũ trang.

Lợi thế của quân đội trong thiết kế thể chế

Myanmar áp dụng hệ thống quốc hội lưỡng viện với tổng cộng 664 ghế. Đảng nào giành được đa số ghế sẽ có quyền đề cử tổng thống và thành lập chính phủ mới. Tuy nhiên, theo quy định hiến pháp, quân đội tự động nắm giữ 25% số ghế ở mỗi viện. Các nhà phê bình cho rằng cách thiết kế thể chế này vốn đã hạn chế tính công bằng của bầu cử.

Quân đội đã phế truất lãnh đạo chính phủ dân cử khi đó là bà Aung San Suu Kyi vào năm 2021 và kể từ đó cầm quyền với lý do “khôi phục trật tự”. Giới quan sát quốc tế nhìn chung cho rằng cuộc bầu cử lần này nhằm tìm kiếm tính hợp pháp cho sự cai trị của quân đội.

Tỷ lệ cử tri đi bầu thấp, quân đội tuyên bố quá trình diễn ra suôn sẻ

Tại các thành phố lớn như Yangon và Mandalay, cử tri bỏ phiếu tại trường học, cơ quan chính phủ và các địa điểm tôn giáo. Phóng viên của Hãng tin AP khảo sát nhiều điểm bỏ phiếu và nhận thấy số lượng cử tri thấp hơn rõ rệt so với cuộc bầu cử năm 2020; một số điểm chỉ có lác đác vài người đi bầu.

Chính quyền quân sự cho biết số cử tri đủ điều kiện trên toàn quốc vượt quá 24 triệu người, giảm khoảng 35% so với năm 2020, và tuyên bố rằng trong vòng bỏ phiếu đầu tiên đã có hơn 6 triệu người tham gia, với tỷ lệ đi bầu khoảng 52%.

Các đảng có hậu thuẫn quân đội chiếm ưu thế, phe đối lập vắng mặt

Về cạnh tranh chính đảng, dù có 57 đảng phái và hơn 4.800 ứng cử viên tham gia, nhưng chỉ một số ít đảng có ảnh hưởng trên phạm vi toàn quốc. Kết quả vòng đầu cho thấy Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (được quân đội hậu thuẫn) chiếm ưu thế áp đảo tại Hạ viện và các hội đồng địa phương.

Bà Aung San Suu Kyi và đảng Liên đoàn Quốc gia vì Dân chủ (NLD) không tham gia bầu cử. Bà Suu Kyi hiện đang thụ án 27 năm tù, còn NLD đã bị giải thể bắt buộc vào năm 2023 do từ chối đăng ký lại theo quy định mới.

Liên Hợp Quốc chỉ trích “cuộc bầu cử giả tạo”

Báo cáo viên đặc biệt của Liên Hợp Quốc về nhân quyền, ông Tom Andrews, gần đây đã kêu gọi cộng đồng quốc tế từ chối công nhận “cuộc bầu cử giả tạo” này, đồng thời chỉ ra rằng vẫn còn rất nhiều tù nhân chính trị bị giam giữ, các đảng đối lập bị thanh trừng và tự do báo chí bị hạn chế.

Theo thống kê của Hiệp hội Hỗ trợ Tù nhân Chính trị, kể từ năm 2021 đã có hơn 22.000 người bị bắt giữ vì lý do chính trị, và hơn 7.600 dân thường thiệt mạng trong các chiến dịch của lực lượng an ninh. Các cuộc biểu tình nổ ra sau khi quân đội tiếp quản quyền lực nhanh chóng biến thành xung đột vũ trang và đến nay vẫn chưa chấm dứt, khiến triển vọng cũng như kết quả bầu cử tiếp tục gây tranh cãi.