Bình luận: Bạo loạn ở Pháp là lời cảnh báo khủng hoảng sâu của văn minh phương Tây

Học sinh, sinh viên Pháp biểu tình hơn 3 tuần, đến hôm thứ Bảy (17/10) thì leo thang thành bạo loạn. Nhà bình luận người Hoa tại Canada, nhà văn Thịnh Tuyết, cho rằng đây là lời cảnh báo về khủng hoảng sâu của văn minh phương Tây.

Đó là vụ bạo lực đường phố nghiêm trọng nhất ở Pháp trong những năm gần đây.

Bộ Nội vụ Pháp thống kê có 550.000 người xuống đường trên cả nước hôm thứ Bảy, vượt xa dự kiến, theo hãng tin Bloomberg. Biểu tình sau đó nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát. Những nhóm người mặc đồ đen, che mặt đốt xe ở trung tâm Paris, tấn công tòa thị chính tại Marseille, Lille, Limoges và nhiều nơi khác, rồi cướp phá các cửa hàng trên đường đi.

Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu cho biết riêng ngày thứ Bảy, hơn 1.200 người đã bị bắt và 150 cảnh sát bị thương. Ông nói các nhóm cực tả đang coi bạo lực là màn khởi động trước cuộc bầu cử tổng thống.

Phong trào nổ ra từ cuối tháng 9, ban đầu chỉ là những cuộc phong tỏa ôn hòa ở Seine-Saint-Denis, vùng ngoại ô thu nhập thấp của Paris, rồi nhanh chóng leo thang thành cuộc khủng hoảng an ninh trật tự lớn mà chính quyền Tổng thống Emmanuel Macron phải đối mặt. Học sinh, sinh viên đòi giải quyết tình trạng lớp học quá đông, thiếu giáo viên kéo dài và trường lớp xuống cấp. Họ chĩa mũi dùi vào nhiều năm thiếu đầu tư.

Mới đây, Cảnh sát trưởng Paris gửi thư ngỏ, nói phong trào đã “mất kiểm soát” và kêu gọi học sinh, sinh viên từ bỏ phong tỏa và bạo loạn, quay lại biểu tình ôn hòa. Làn sóng biểu tình cũng đã lan sang Tây Ban Nha, Ý, Albania, Bỉ và Bồ Đào Nha.

Thói quen dựa vào phúc lợi và ảo tưởng về xã hội không tưởng

Bà Thịnh Tuyết cho rằng châu Âu từ lâu theo đuổi mô hình dân chủ xã hội với phúc lợi cao, thuế cao. Khi ngân sách eo hẹp, kinh tế trì trệ, thế hệ trẻ không tìm cách phấn đấu tạo ra của cải mà chất vấn chính phủ vì sao phúc lợi chưa đủ nhiều.

Điểm “xảo quyệt” nhất của những mô hình không tưởng như chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa bình quân, theo bà, là chiếm trước vị thế đạo đức. Sau đó, chúng lấy một tiêu chuẩn hoàn hảo không bao giờ thành hiện thực để tấn công thể chế có thật nhưng còn khiếm khuyết. Trào lưu cực tả đơn giản hóa thế giới thành “kẻ áp bức và người bị áp bức”, rồi trao cho người trẻ chưa từng trải lời an ủi rẻ tiền nhất: không phải bạn chưa đủ cố gắng, mà là thể chế đang bóc lột bạn.

Bà còn chỉ ra rằng nhiều thế hệ lớn lên trong thịnh vượng chưa từng trải qua cảnh thiếu thốn của nền kinh tế kế hoạch, nên lầm tưởng tự do và sung túc là điều đương nhiên như không khí. Những người biểu tình hô vang khẩu hiệu công bằng, công lý lại đập phá chính cửa hàng của tiểu thương và người dân bình thường.

“Nạn nhân vốn là những người lao động cần cù nhất,” bà viết.

Biên giới và nhập cư: “Phản văn minh tràn ngược”

Bà Thịnh Tuyết gắn cuộc bạo loạn với làn sóng nhập cư bất hợp pháp hơn 10 năm qua. Bà nhận định dưới sức ép của trào lưu “chính trị đúng đắn” cực đoan, các chính khách phương Tây đã đánh đồng người tị nạn hợp pháp với người xâm nhập trái phép. Bảo vệ biên giới bị gắn nhãn bài ngoại, khiến khâu thẩm tra an ninh tê liệt.

Một số nhóm từ chối hòa nhập với văn minh bản địa đã hình thành những “xã hội song song” tại các thành phố lớn của châu Âu, bà nói. Đó là một kiểu “thực dân hóa ngược”, tức “dòng thực dân chảy ngược” và làn sóng “phản văn minh tràn ngược”.

Bà còn cho rằng các chính khách cực tả ngay trong lòng phương Tây coi nhập cư quy mô lớn là công cụ để tăng phiếu bầu. Phần tử cực đoan thì núp dưới tấm áo đạo đức “người bị áp bức” do phe cực tả dựng lên, vừa hưởng phúc lợi vừa tham gia đập phá, cướp bóc, phóng hỏa.

Thế lực bên ngoài: “Cộng hưởng đỏ-xanh”

Bà Thịnh Tuyết nói thêm rằng phương Tây không chỉ gặp vấn đề nội tại mà còn phải đối mặt với các thế lực toàn trị và cực đoan bên ngoài đang hợp sức. Bà nêu khái niệm “cộng hưởng đỏ-xanh”: chế độ toàn trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và Hồi giáo cực đoan bắt tay nhau vì cùng thù địch với nền hiến chính tự do. Hai lực lượng này lợi dụng sự khoan dung và lỗ hổng phúc lợi của xã hội mở để xé toạc phương Tây từ cả bên trong lẫn bên ngoài.

Bà viết ĐCSTQ từ lâu đã dùng tiền thâm nhập dư luận, hợp tác học thuật và chiến tranh nhận thức trên mạng để gieo vào phương Tây luận điệu “phương Tây đã chết”, “Đông thịnh, Tây suy”.

Bà nhấn mạnh xã hội mở vốn ở thế bất cân xứng tự nhiên. Các nước dân chủ ra quyết định phân tán, khó vừa giữ nguyên tắc của mình vừa thẩm tra toàn diện, trong khi các nước toàn trị có thể dồn nguồn lực cho những tính toán dài hơi.

Áp lực ngân sách và bóng đen bầu cử

Bạo loạn nổ ra đúng lúc tài chính công của Pháp vốn đã mong manh. Tính đến quý II/2026, nợ công Pháp lên tới 3,6 nghìn tỷ euro, tương đương 119% GDP. Thâm hụt ngân sách năm 2026 dự kiến ở mức 5,4% GDP, vượt xa mức trần 3% của Liên minh châu Âu.

Cuộc bầu cử tổng thống chỉ còn 6 tháng nữa. Chính phủ Pháp rơi vào thế khó: vừa phải kiểm soát chi tiêu công, vừa phải bảo đảm các dịch vụ công thiết yếu mà người dân đòi hỏi.

Phương thuốc: “Chủ nghĩa tự do có răng” (*)

Dẫn “nghịch lý khoan dung” của triết gia Karl Popper, bà Thịnh Tuyết cho rằng phương Tây phải xây dựng lại “chủ nghĩa tự do có răng”. Bà đề xuất siết quy định đăng ký người đại diện cho nước ngoài, ban hành luật chống can thiệp từ nước ngoài, “giảm rủi ro” với các nước toàn trị trong công nghệ then chốt và chuỗi cung ứng, làm chậm tốc độ nhập cư và thúc đẩy người mới đến hòa nhập. Phương Tây cũng cần thoát khỏi sự lệ thuộc vào phúc lợi cao và lấy lại niềm tin vào giá trị văn minh của chính mình, bà nói.

Công đoàn sinh viên đã kêu gọi một đợt biểu tình mới trên cả nước. Lực lượng an ninh lo ngại các cuộc tuần hành ở trung tâm Paris sẽ lại bùng phát bạo lực, và các nhóm vô chính phủ cực tả có thể chiếm quyền dẫn dắt phong trào.

Bầu cử đã cận kề, áp lực ngân sách ngày càng lớn. Trong vài tuần tới, tâm điểm sẽ là cách Chính phủ Pháp cân bằng giữa đáp ứng yêu cầu về giáo dục, kiểm soát thâm hụt ngân sách và khôi phục trật tự công cộng.

• Pháp: Thủ tướng yêu cầu áp giới nghiêm cục bộ sau bạo loạn, ít nhất 2.400 người bị bắt
• Bộ trưởng Tư pháp Pháp chỉ thị xử lý bạo loạn như tội phạm có tổ chức
• Fox News: 101 tổ chức ở 9 nước phối hợp hoặc cổ vũ biểu tình ở châu Âu

Doãn Hoa / Vision Times

Ghi chú: