Các cuộc tấn công của Iran vào lực lượng Mỹ và tàu thương mại: dấu hiệu của thế bị động?

Hôm thứ Ba (5/5), Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, đã tổ chức họp báo tại Lầu Năm Góc. Cả hai đều khẳng định lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn đang có hiệu lực. Khi được hỏi về các vụ Iran tấn công lực lượng Mỹ, Tướng Caine mô tả đây là những hành động “vùng vẫy trong tuyệt vọng” (grasping at straws). Một số nhà phân tích an ninh hàng hải cũng cho rằng Tehran đang trong thế bí nên đã mở rộng tấn công sang các mục tiêu tại UAE.

Ông Caine cho biết kể từ khi Tổng thống Donald Trump lần đầu tuyên bố ngừng bắn hôm 8/4, Iran đã tiến hành “hơn mười” vụ tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các vụ này “vẫn chưa vượt ngưỡng buộc chúng tôi phải khởi động lại các chiến dịch tác chiến quy mô lớn”. Theo ông, Iran đang ở thế không còn đường xoay xở.

Theo ông, từ khi lệnh ngừng bắn được công bố, Iran đã nã đạn vào tàu thương mại 9 lần và bắt giữ 2 tàu container. Ông cho rằng đây là một phần trong nỗ lực của Tehran nhằm gây rối thương mại toàn cầu bằng cách siết chặt lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz và vùng Vịnh. Do các tuyến vận tải bị gián đoạn, hiện có khoảng 22.500 thuyền viên và hơn 1.550 tàu hàng bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, chờ cơ hội rời khu vực.

Ông Hegseth: “Dự án Tự do” mang tính phòng thủ

Dù Mỹ và Iran gần đây đã có các màn đấu pháo và đối đầu bằng hỏa lực quanh eo biển Hormuz, tại buổi họp báo, Bộ trưởng Hegseth vẫn khẳng định “lệnh ngừng bắn chưa chấm dứt”. Ông nói, việc trong những ngày đầu của chiến dịch hộ tống tàu qua Hormuz – bắt đầu từ thứ Hai – xảy ra một số tình huống “hỗn loạn” là điều đã được dự liệu trước.

Hegseth nhấn mạnh Chiến dịch “Dự án Tự do” (Project Freedom) – do Tổng thống Trump công bố hôm Chủ Nhật – là một hoạt động hoàn toàn tách biệt với chiến dịch không kích quy mô lớn trước đó mang tên “Cơn thịnh nộ sử thi” (Operation Epic Fury). Ông mô tả Dự án Tự do “về bản chất là phòng thủ, phạm vi giới hạn và thời gian triển khai cũng có hạn”, với nhiệm vụ duy nhất là đưa các tàu thương mại đang mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư thoát ra qua eo biển Hormuz, bảo vệ chúng trước các hành động quấy rối của Iran.

Do chính quyền Trump đánh giá lệnh ngừng bắn với Iran vẫn có hiệu lực, ông Hegseth lập luận Tổng thống không cần Quốc hội phê chuẩn để tiếp tục hoạt động quân sự dưới khung Dự án Tự do, vì đây được xem là hành động bảo vệ giao thông hàng hải, không phải mở một “giai đoạn chiến tranh mới”.

Tướng Caine nhắc lại, eo biển Hormuz là tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ của thế giới, và hiện các hoạt động của Iran đang trực tiếp đe dọa tuyến huyết mạch này. Ông nói, nhiệm vụ trọng tâm của quân đội Mỹ là đảm bảo an toàn hàng hải và quyền tự do đi lại trên biển tại khu vực này.

Phân tích an ninh hàng hải: Iran mất dần “quân bài Hormuz”

Theo các nhà phân tích, chiến dịch hộ tống tàu qua Hormuz của Mỹ đang dần bào mòn “vũ khí đàm phán” quan trọng nhất của Tehran. Chuyên gia an ninh hàng hải Alexandru Hudisteanu nói với Al Jazeera rằng Iran “đang từng bước đánh mất quyền kiểm soát trên thực tế đối với eo biển Hormuz”.

“Mỗi lần Mỹ đưa được một đoàn tàu qua eo biển, là một lần Iran mất thêm đòn bẩy trên bàn đàm phán,” ông Hudisteanu nhận định. Theo ông, Washington đang gửi tín hiệu tới các nước khác rằng: “Chúng tôi đã chứng minh có thể mở một lối đi. Có thể đến một lúc nào đó chúng tôi sẽ dừng lại, nhưng các bạn nên tận dụng cơ hội này, vì chúng tôi đã cho thấy có một hành lang an toàn, và chúng tôi sẵn sàng chia sẻ nó với các bạn.”

Ông Hudisteanu cũng cho rằng bằng việc mở ra lối thoát cho tàu thuyền qua Hormuz, đồng thời “tách bạch rõ ràng” giữa Dự án Tự do và chiến dịch không kích quy mô lớn Cơn thịnh nộ sử thi, Mỹ đã tạo ra lợi thế chiến lược trước chính quyền Tehran. “Về mặt chiến lược, đây là một tổn thất rất lớn đối với Iran. Trong thế bí, họ quay sang tấn công UAE và các nước khác,” ông nói.

UAE lần đầu bị tấn công kể từ khi ngừng bắn Mỹ – Iran có hiệu lực

Hôm thứ Hai, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) thông báo đã đánh chặn 15 tên lửa và 4 máy bay không người lái do Iran phóng đi – đợt tấn công đầu tiên nhằm vào lãnh thổ UAE kể từ khi lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran có hiệu lực ngày 8/4.

Một trong các UAV tấn công đã đánh trúng khu công nghiệp dầu khí Fujairah Petroleum Industries Zone, gây ra “một đám cháy lớn” và làm 3 công dân Ấn Độ bị thương. Bộ Quốc phòng UAE hôm thứ Ba cho biết hệ thống phòng không nước này vẫn đang “tích cực đối phó” với mối đe dọa từ tên lửa và UAV phóng từ phía Iran.

Ông Hudisteanu dự báo Mỹ có thể tiếp tục duy trì các hoạt động hộ tống và bảo vệ tàu thuyền trong khu vực Hormuz “ít nhất vài tuần nữa”, và nếu các quốc gia khác sẵn sàng tham gia, thời gian triển khai Dự án Tự do có thể được kéo dài hơn.