Chứng khoán Trung Quốc mất 3.500 tỷ USD, Bắc Kinh khó xoay chuyển tình thế

Thị trường chứng khoán Trung Quốc lao dốc mạnh. Từ mức đỉnh hồi tháng 5 đến cuối tháng 10, vốn hóa thị trường đã bốc hơi khoảng 3.500 tỷ USD, trong đó cổ phiếu công nghệ chịu thiệt hại nặng nề nhất, khiến niềm tin của nhà đầu tư bị tổn thương nghiêm trọng.

Đà giảm của chứng khoán diễn ra trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc cũng chịu áp lực suy thoái. Thị trường bất động sản tiếp tục ảm đạm, tiêu dùng trong nước suy yếu, doanh nghiệp thiếu động lực đầu tư. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất tháng 10 vừa được công bố lại rơi vào vùng suy giảm.

Trước áp lực kép từ nền kinh tế và thị trường chứng khoán, hôm thứ Hai (2/11), Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã công bố một loạt biện pháp nhằm cứu thị trường.

Các chuyên gia nhận định, việc Bắc Kinh liên tiếp triển khai các biện pháp cứu thị trường vào thời điểm này cho thấy chính quyền lo ngại đà giảm kéo dài của chứng khoán có thể kích hoạt làn sóng bán tháo hoảng loạn, gây ảnh hưởng đến sự ổn định tài chính, thậm chí làm gián đoạn các kênh huy động vốn của những ngành như trí tuệ nhân tạo (AI).

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, chỉ dựa vào nguồn vốn để nâng đỡ thị trường chứng khoán khó có thể đảo ngược tình trạng lợi nhuận doanh nghiệp suy yếu và nhu cầu của nền kinh tế thực thiếu hụt. Những biện pháp này chỉ là “chữa ngọn, không chữa gốc”.

3 cơ quan quản lý tài chính lớn phối hợp cứu thị trường, chuyên gia: Chỉ giải quyết phần ngọn

Sau khi lần lượt tổ chức các cuộc họp tọa đàm hôm thứ Hai (2/11), ba cơ quan quản lý tài chính lớn của ĐCSTQ tuyên bố sẽ chuyển chính sách tái cho vay hỗ trợ các hoạt động mua lại và gia tăng tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu từ biện pháp tạm thời sang cơ chế dài hạn. Đồng thời, lãi suất tái cho vay được giảm từ 1,25% xuống còn 1%.

Cũng từ ngày này, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) bắt đầu thực hiện nghiệp vụ mua lại đảo ngược qua đêm (reverse repo) vào mỗi ngày làm việc, với lãi suất 1,25%.

Theo hãng tin Bloomberg, từ mức đỉnh hồi tháng 5 đến cuối tháng 10 năm nay, thị trường chứng khoán Trung Quốc đã mất khoảng 3.500 tỷ USD vốn hóa.

Reuters đưa tin, chỉ số STAR 50, chủ yếu bao gồm cổ phiếu công nghệ và bán dẫn, đã lao dốc khoảng 40% trong chưa đầy 4 tháng, khiến khoảng 480 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay. Trong khi đó, chỉ số CSI 300 cũng giảm hơn 20% so với đỉnh gần nhất trong tháng trước, chính thức bước vào thị trường giá xuống (bear market).

Ông Từ Chân, một chuyên gia kỳ cựu trong lĩnh vực thị trường vốn Trung Quốc, nói với phóng viên The Epoch Times rằng, đợt lao dốc này của thị trường cổ phiếu A (A-shares) không chỉ xuất phát từ các yếu tố kinh tế cơ bản suy yếu, mà còn liên quan đến hoạt động điều tiết dòng vốn của chính quyền và niềm tin thị trường.

Sau đợt lao dốc của thị trường chứng khoán Trung Quốc vào tháng 9/2024, dòng vốn nhà nước đã vào cuộc cứu thị trường, đẩy các chỉ số từ mức hơn 2.600 điểm lên vùng 3.000–3.500 điểm.

Ông Từ Chân cho rằng đây là vùng giá mà đội ngũ vốn nhà nước bắt đầu xây dựng vị thế nắm giữ cổ phiếu. Ông suy đoán rằng khi chỉ số tăng lên mức 4.000–4.200 điểm trong năm nay, dòng vốn nhà nước có thể đã bán bớt cổ phiếu để chốt lời, qua đó “thu hoạch một lượng lớn nhà đầu tư nhỏ lẻ”.

Ông Từ Chân nhận định: “Mặc dù hiện nay chỉ số đã giảm xuống khoảng 3.600 điểm, nhưng vẫn còn cách khá xa mức mà đội ngũ vốn nhà nước thực sự ra tay cứu thị trường. ĐCSTQ không làm từ thiện cho các nhà đầu tư chứng khoán. Họ chỉ tìm cách thu hoạch những nhà đầu tư đã kiệt quệ.”

Ông cho rằng các biện pháp mà ĐCSTQ đưa ra, như nghiệp vụ mua lại đảo ngược qua đêm, cũng chỉ là những giải pháp hời hợt, chẳng khác nào liều thuốc an thần nhằm trấn an thị trường.

Ông Từ Chân cho rằng điều mà chính quyền ĐCSTQ thực sự lo ngại không phải là các nhà đầu tư nhỏ lẻ thua lỗ, mà là đà giảm kéo dài của thị trường chứng khoán có thể “biến thành làn sóng bán tháo dây chuyền, khiến tâm lý hoảng loạn đe dọa sự ổn định tài chính”.

Ngoài ra, ông nhận định: “Ban đầu, ĐCSTQ muốn định hướng người dân đưa tiền tiết kiệm vào thị trường chứng khoán để huy động vốn cho cơn sốt AI. Nếu thị trường chứng khoán sụp đổ, con đường này sẽ trở nên khó khăn hơn, khiến Trung Quốc rơi vào thế bất lợi trong cuộc cạnh tranh AI với Mỹ.”

Nhà kinh tế học người Mỹ Hoàng Đại Vệ nói với phóng viên The Epoch Times rằng: “Việc Bắc Kinh tăng cường các biện pháp ổn định thị trường lần này phản ánh mối lo ngại của chính quyền rằng tình trạng kinh tế suy yếu và đà giảm của thị trường chứng khoán có thể tác động qua lại, khiến những tác động tiêu cực càng thêm trầm trọng.”

Ông chỉ ra rằng các số liệu cho thấy “nền tảng phục hồi kinh tế Trung Quốc vẫn chưa vững chắc, áp lực suy giảm rất lớn”. Nếu thị trường chứng khoán tiếp tục đi xuống, điều này không chỉ “khiến tài sản của người dân tiếp tục sụt giảm, làm suy yếu khả năng huy động vốn của doanh nghiệp”, mà còn có thể gia tăng rủi ro đối với các tổ chức tài chính đang nắm giữ cổ phiếu làm tài sản thế chấp. Qua đó, những vấn đề của nền kinh tế thực có thể lan rộng hơn thông qua thị trường tài chính, tạo thành một “vòng luẩn quẩn” khi doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạt động kinh doanh, còn tiêu dùng của người dân ngày càng thu hẹp.

Ông cho rằng các biện pháp ổn định thị trường lần này của Bắc Kinh chủ yếu nhằm ngăn ngừa rủi ro tài chính lan rộng. Tuy nhiên, điều thị trường thực sự quan tâm không phải là chính phủ có ra tay cứu thị trường hay không, mà là liệu các chính sách này có thể cải thiện lợi nhuận doanh nghiệp hay không.

Việc tăng lực mua trong ngắn hạn có thể giúp nâng đỡ giá cổ phiếu, nhưng chỉ khi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được cải thiện, thu nhập của người dân tăng lên và ý muốn đầu tư được khôi phục thì kinh tế mới có nền tảng tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Nới lỏng tiền tệ khó vực dậy kinh tế, chuyên gia: Cho vay mua lại cổ phiếu không thể duy trì đà tăng dài hạn của thị trường

Bên cạnh chính sách cho vay hỗ trợ doanh nghiệp mua lại và gia tăng tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu, từ ngày 2/11, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cũng chuyển nghiệp vụ mua lại đảo ngược qua đêm (reverse repo) sang thực hiện thường xuyên vào mỗi ngày làm việc, với lãi suất 1,25%. Biện pháp này nhằm nâng cao độ chính xác trong việc điều tiết thanh khoản ngắn hạn và ổn định lãi suất trên thị trường tài chính.

Ông Hoàng Đại Vệ giải thích, mua lại đảo ngược qua đêm (reverse repo) là nghiệp vụ ngân hàng trung ương cung cấp vốn ngắn hạn cho các tổ chức tài chính thông qua giao dịch có tài sản bảo đảm, sau đó thu hồi vốn khi đến hạn.

Theo ông, việc duy trì nghiệp vụ này hằng ngày nhằm tránh tình trạng các tổ chức tài chính phải bán tài sản hoặc thu hẹp cho vay do thiếu vốn ngắn hạn, qua đó góp phần duy trì hoạt động ổn định của thị trường tài chính.

Tuy nhiên, ông lưu ý, nghiệp vụ mua lại đảo ngược qua đêm và kỳ hạn 7 ngày có thời hạn khác nhau, do đó không thể chỉ dựa vào con số lãi suất để kết luận ngân hàng trung ương tiếp tục hạ lãi suất. Ngoài ra, việc thực hiện nghiệp vụ này mỗi ngày làm việc không đồng nghĩa với việc mỗi ngày đều bơm thêm một lượng vốn như nhau vào thị trường. Cần theo dõi quy mô giao dịch thực tế.

Ông Từ Chân phân tích: “Nghiệp vụ mua lại đảo ngược qua đêm chỉ phát đi tín hiệu kỹ thuật, chứ không phải tín hiệu cứu thị trường. Biện pháp này không thể ngăn đà giảm của chứng khoán. Trong tháng 10, lãi suất qua đêm bình quân ở mức khoảng 1,28%, cho thấy thanh khoản khá dồi dào, nhưng các chỉ số STAR và ChiNext vẫn giảm hơn 23%.

Đợt lao dốc lần này xuất phát từ hoạt động bán tháo gây áp lực lên thị trường của đội ngũ vốn nhà nước, bong bóng AI và sự suy giảm niềm tin vào chính phủ, chứ không phải do thiếu tiền. Tình hình ở nền kinh tế thực cũng tương tự: doanh nghiệp không có đơn hàng thì dù vốn vay có rẻ đến đâu cũng không dám vay.”

Theo số liệu, trong tháng 10, lãi suất bình quân gia quyền của nghiệp vụ repo qua đêm có tài sản bảo đảm giữa các tổ chức nhận tiền gửi (DR001) ở mức 1,2805%. Trong cùng kỳ, chỉ số ChiNext và STAR 50 lần lượt giảm 23,02% và 24,13%.

Ông Hoàng Đại Vệ nhấn mạnh, quyết định đầu tư của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào lãi suất vay, mà còn dựa trên triển vọng đơn hàng, tỷ lệ sử dụng công suất và nhu cầu thị trường. Nếu tình trạng thiếu đơn hàng và dư thừa công suất kéo dài, doanh nghiệp có thể vẫn không muốn vay vốn để mở rộng sản xuất, ngay cả khi lãi suất giảm xuống mức rất thấp.

Tình hình của các hộ gia đình cũng tương tự. Ông Hoàng cho biết: “Người dân lo ngại về thu nhập, việc làm, lương hưu, y tế và giáo dục. Vì vậy, ngay cả khi không thiếu tiền, họ cũng sẽ không tăng chi tiêu”.

Ông nhận định: “Đây chỉ là biện pháp giải quyết phần ngọn, không giải quyết được gốc rễ vấn đề”.

Cả hai chuyên gia đều cho rằng chương trình cho vay hỗ trợ doanh nghiệp mua lại cổ phiếu và cổ đông lớn mua thêm cổ phiếu có thể giúp thị trường khởi sắc trong ngắn hạn, nhưng không đủ để duy trì đà tăng trong dài hạn.

Ông Từ Chân cho biết: “Chương trình cho vay hỗ trợ mua lại cổ phiếu không thể giúp thị trường chứng khoán tăng trưởng bền vững. Đội ngũ vốn nhà nước tự bán cổ phiếu ở mức giá cao, nhưng lại khuyến khích các công ty niêm yết và cổ đông lớn vay tiền để mua vào. Đây chính là điều mỉa mai nhất”.

Ông Hoàng Đại Vệ cho biết, đối với những doanh nghiệp có cổ phiếu đang bị định giá thấp, hoạt động kinh doanh ổn định và dòng tiền dồi dào, việc mua lại cổ phiếu ở mức độ phù hợp có thể giúp cải thiện lợi ích cho cổ đông. Nếu số cổ phiếu mua lại được hủy bỏ, lượng cổ phiếu lưu hành sẽ giảm, qua đó làm tăng lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.

Ông cảnh báo, nếu doanh nghiệp vốn đã hoạt động kém hiệu quả nhưng vẫn liên tục vay ngân hàng để mua lại cổ phiếu, điều này sẽ làm tăng gánh nặng nợ. Doanh nghiệp vẫn phải trả lãi vay, trong khi việc giảm số lượng cổ phiếu lưu hành không đồng nghĩa với giá cổ phiếu sẽ tự động tăng lên.

Ông nói: “Dựa vào việc liên tục vay thêm tiền để duy trì lực mua cổ phiếu, doanh nghiệp chỉ đang đẩy vấn đề sang tương lai, lấy thời gian để đổi lấy dư địa xoay xở. Nhưng cuối cùng, tình hình sẽ ngày càng tồi tệ hơn”.

Chứng khoán phục hồi không đồng nghĩa kinh tế khởi sắc, khó khăn của nền kinh tế thực vẫn chưa được giải quyết

Theo số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố, chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 10, một chỉ báo quan trọng về hoạt động công nghiệp, ở mức 49,3. Trong khi đó, chỉ số hoạt động kinh doanh phi sản xuất giảm xuống 49,7. Cả hai đều thấp hơn ngưỡng 50, cho thấy hoạt động kinh tế một lần nữa rơi vào tình trạng suy giảm.

Ông Hoàng Đại Vệ cho biết, thị trường chứng khoán phản ánh kỳ vọng của nhà đầu tư về triển vọng tương lai, đồng thời chịu ảnh hưởng từ định hướng chính sách và những thay đổi về lãi suất. Vì vậy, thị trường chứng khoán có thể tăng điểm ngay cả khi nền kinh tế thực vẫn đang suy yếu.

Lấy thị trường bất động sản làm ví dụ, số liệu chính thức của Trung Quốc cho thấy, trong 9 tháng đầu năm nay, đầu tư phát triển bất động sản giảm 20,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, một số cổ phiếu liên quan đến bất động sản có thể đã khởi sắc. Ông chỉ ra rằng, điều này không có nghĩa là doanh số bán nhà đã phục hồi, cũng không đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp bất động sản đã thoát khỏi tình trạng thua lỗ.

Ông cho rằng, thị trường chứng khoán phục hồi trong ngắn hạn có thể giúp cải thiện tình hình tài chính và củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Tuy nhiên, nếu mô hình kinh doanh và khả năng sinh lời của doanh nghiệp không có sự thay đổi căn bản, đà tăng này sẽ khó duy trì lâu dài.

Ông Hoàng Đại Vệ nói: “Nếu một thị trường chứng khoán phải dựa vào chính sách để duy trì giá tài sản trong thời gian dài, thì cả doanh nghiệp lẫn thị trường đều không thể phát triển lành mạnh”.

Xem thêm: