Canada và Philippines hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại tự do, dự kiến ký năm 2027

Thủ tướng Canada Mark Carney và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. hôm thứ Bảy (14/11) thông báo hoàn tất đàm phán hiệp định thương mại tự do giữa hai nước tại Manila. Hiệp định dự kiến được ký chính thức vào năm 2027.

Sự kiện diễn ra bên lề Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) mà ông Marcos đang chủ trì tại Manila.

“Đây là tin vui cho người Canada trong ngành nông nghiệp, ngành hàng không vũ trụ, thậm chí cả AI,” ông Carney nói tại cuộc họp báo. Ông cho biết các ngành lâm nghiệp, khai khoáng và năng lượng cũng sẽ hưởng lợi từ hiệp định.

“Ở mỗi ngành này, nguồn cung của Canada đang đáp ứng nhu cầu của Philippines. Với hiệp định này, các nhà sản xuất và doanh nghiệp của chúng tôi sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn.”

Ông Marcos và ông Carney đã ký văn kiện chính thức xác nhận kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Canada-Philippines, tiến trình được khởi động hơn một năm trước. Ottawa đặt mục tiêu ký chính thức hiệp định vào năm sau.

Lễ ký diễn ra vào thứ Bảy theo giờ Manila, tức tối thứ Sáu theo giờ Canada.

“Con tàu neo trong cảng thì an toàn, nhưng đó không phải là mục đích của con tàu. Phải có một nhà lãnh đạo đưa con tàu ra khỏi cảng, vượt qua sóng gió để đến đích,” ông Carney nói với ông Marcos. “Trong quan hệ giữa hai nước, ông đã làm được điều đó.”

Thông cáo báo chí của Văn phòng Thủ tướng Carney cho biết hiệp định với Philippines có thể giúp xuất khẩu của Canada tăng gấp 3 lần vào năm 2035, đồng thời thúc đẩy xuất khẩu nông sản và lâm sản.

Ông Carney cũng công bố khoản đầu tư bổ sung 26 triệu đô la Canada nhằm tăng cường hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực an ninh và an toàn hạt nhân, nông nghiệp thích ứng với khí hậu, khả năng chống chịu của cộng đồng, an ninh lương thực và cơ sở hạ tầng.

Hai bên còn nhất trí mở các cuộc thảo luận chính thức về an ninh, về khả năng ký một thỏa thuận hải quan và về “bảo vệ thông tin nhạy cảm”, văn phòng ông Carney cho biết.

Canada cũng gia hạn chương trình phát hiện “tàu bóng tối”. Chương trình này sử dụng vệ tinh để phát hiện và theo dõi những tàu cá đã tắt thiết bị phát tín hiệu định vị. Chương trình được gia hạn thêm 5 năm, nâng tổng thời gian thực hiện lên 10 năm và dự kiến kết thúc vào mùa xuân năm 2033.

Theo văn phòng Thủ tướng, trong dịp ông Carney đến thăm còn có nhiều khoản đầu tư vào công nghệ máy bay không người lái và công nghệ biển của Canada, cũng như các dự án năng lượng tái tạo phục vụ các ngành công nghiệp và trung tâm dữ liệu của Philippines.

Hội nghị Cấp cao ASEAN có sự tham dự của 20 nhà lãnh đạo, trong đó có các khách mời ngoài khu vực như Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva.

Đông Nam Á là một trong những khu vực kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Khối ASEAN có gần 700 triệu dân.

Canada cũng đang theo đuổi một hiệp định thương mại rộng hơn với toàn khối ASEAN, gồm Philippines và 10 quốc gia khác, trong đó có Thái Lan.

Ông Carney cho biết hiệp định với ASEAN sẽ mở đường vào các thị trường nhỏ hơn, nơi Canada chưa có hiệp định thương mại, và giúp việc buôn bán những hàng hóa được sản xuất qua nhiều nước trong khu vực trở nên thuận lợi hơn.

Năm ngoái, thương mại giữa Canada và các nước ASEAN đạt 52,3 tỷ đô la Canada, tăng 20% so với năm trước, theo số liệu của Ottawa. Khối này giữ vai trò then chốt trong mục tiêu của ông Carney là tăng gấp đôi xuất khẩu sang các nước ngoài Mỹ vào năm 2035.

Bà Vina Nadjibulla, đồng sáng lập tổ chức Centre for Strategic Statecraft, cho rằng Hội nghị Cấp cao ASEAN và hai hội nghị khác trong khu vực tuần này là dịp để ông Carney nhấn mạnh với người Canada tầm quan trọng của châu Á.

“Phần lớn hoạt động ngoại giao của ông ấy trong vài tháng qua tập trung vào châu Âu, điều đó là dễ hiểu. Nhưng chúng ta cũng cần nhắc mọi người rằng Canada là một quốc gia Thái Bình Dương và có chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Khu vực này thực sự quan trọng đối với sự thịnh vượng của Canada,” bà nói.

Mùa thu năm ngoái, ông Carney đã ký hiệp định thương mại với Indonesia. Mùa hè năm nay, ông ký thỏa thuận đối tác chiến lược với Philippines, một quốc gia có dân số hơn 110 triệu người. Thỏa thuận này đề ra các biện pháp tăng cường di chuyển lao động và triển khai thêm các dự án nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu giữa hai nước.

Năm 2025, thương mại hàng hóa song phương đạt 3,4 tỷ đô la Canada. Canada xuất khẩu quặng khoáng sản, thịt, ngũ cốc, phân bón và máy bay, còn nhập khẩu từ Philippines dầu ăn, sản phẩm da và sản phẩm cao su.

Canada và Philippines đã đàm phán về một hiệp định thương mại song phương từ năm 2015. Ông Carney và ông Marcos khởi động lại nỗ lực này một năm trước.

Trong quá trình tham vấn, giới doanh nghiệp nhìn chung ủng hộ hiệp định nhằm tăng thương mại. Tuy nhiên, các tổ chức xã hội dân sự bày tỏ lo ngại về hồ sơ môi trường, lao động và nhân quyền của Philippines.

Các hiệp định thương mại này bắt nguồn từ chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương mà Chính phủ Canada công bố 4 năm trước.

Một năm trước, Bộ trưởng Ngoại giao Canada Anita Anand cho biết bà đã yêu cầu các quan chức trong bộ cập nhật chiến lược này để phù hợp hơn với những ưu tiên của ông Carney. Trong các ưu tiên đó có việc tăng gấp đôi xuất khẩu sang các nước ngoài Mỹ vào năm 2035 và đưa Canada trở thành siêu cường năng lượng.

Giáo sư Stéphanie Martel của Đại học Queen’s, người nghiên cứu về ASEAN và ngoại giao quốc tế, nhận định cách tiếp cận của ông Carney với khu vực này hẹp hơn so với người tiền nhiệm, ông Justin Trudeau. Bà nói ông Trudeau thường đưa ra những “cam kết chung chung, cao xa”.

Theo bà, ông Carney tập trung vào các lĩnh vực chiến lược, nhất là thương mại và hợp tác quân sự. Trong đó có các cuộc tập trận hải quân ở eo biển Đài Loan và nỗ lực giúp các nước như Philippines phát hiện tàu Trung Quốc được sử dụng trong các tranh chấp lãnh thổ.

Canada cũng đã bổ nhiệm một tùy viên quốc phòng phụ trách khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Người này là một trong những sĩ quan cấp cao nhất trong quân đội Canada.