Chính phủ Mỹ ủng hộ OpenAI trong vụ kiện với The New York Times

Chính phủ Mỹ đã chính thức ủng hộ lập luận pháp lý của OpenAI trong vụ kiện do The New York Times khởi xướng về việc công ty này sử dụng các bài báo có thu phí để huấn luyện các mô hình AI.

Hôm 1/9, trong bản luận cứ đệ trình lên tòa án liên bang ở Thành phố New York, các luật sư của Chính phủ Mỹ nhấn mạnh: “Hoa Kỳ rất quan tâm đến việc Tòa án này bác bỏ bất kỳ lập luận nào cho rằng việc huấn luyện [các mô hình ngôn ngữ lớn] dựa trên các tác phẩm có bản quyền vi phạm luật bản quyền.”

Theo các luật sư, việc ủng hộ lập luận của OpenAI xuất phát từ nhiều lợi ích công, bao gồm bảo đảm Mỹ tiếp tục phát triển các hệ thống AI có năng lực hỗ trợ quân đội, đồng thời tạo điều kiện để các tác giả và nhà xuất bản nhỏ có thêm công cụ cạnh tranh với các tổ chức lớn. Ví dụ, các tác giả có thể sử dụng AI để tạo hình minh họa cho bài báo của mình với chi phí thấp hơn.

Vụ kiện bắt đầu từ năm 2023

Năm 2023, tờ The New York Times đã kiện OpenAI, công ty vận hành mô hình ChatGPT, và đối tác của OpenAI, tập đoàn công nghệ Microsoft. Tờ báo này cáo buộc rằng hai công ty này đã vi phạm bản quyền bằng cách sao chép hàng triệu bài báo tin tức và các nội dung khác của họ, rồi sử dụng các nội dung này để huấn luyện ChatGPT.

Trong các hồ sơ đệ trình lên tòa án, OpenAI lập luận rằng việc sử dụng các nội dung này thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý” (fair use) hoặc các ngoại lệ được quy định trong Đạo luật Bản quyền năm 1976 của Hoa Kỳ và được củng cố qua nhiều phán quyết của tòa án.

OpenAI còn lập luận rằng: “Bản quyền không phải là quyền phủ quyết đối với công nghệ mang tính biến đổi tận dụng các tác phẩm hiện có một cách nội bộ – mà không cần phổ biến chúng – cho các mục đích mới và hữu ích, từ đó thúc đẩy mục đích căn bản của bản quyền mà không làm suy yếu khả năng bán tác phẩm của tác giả trên thị trường.”

“Công nghệ mang tính biến đổi” (transformative technology) là những công nghệ tạo ra thay đổi sâu rộng và lâu dài đối với nền kinh tế, xã hội hoặc cách các tổ chức vận hành.

Ở chiều ngược lại, The New York Times bác bỏ lập luận trên và cho rằng việc sử dụng nội dung của tờ báo để tạo ra các sản phẩm AI cạnh tranh trực tiếp với báo chí không thể được xem là “mang tính biến đổi”.

Tờ báo lập luận: “Không có gì là ‘mang tính biến đổi’ về việc sử dụng các nội dung của New York Times mà không trả phí để tạo ra các sản phẩm thay thế cho The Times và lôi kéo khán thính giả của tờ báo này… Việc sao chép các tác phẩm của New York Times cho mục đích đó không phải là sử dụng hợp lý.”

Chính phủ Mỹ lập luận AI mang lại lợi ích công lớn

Trong bản luận cứ đệ trình lên tòa án, các luật sư của Chính phủ Mỹ cho rằng việc sử dụng các nội dung có bản quyền để dạy các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) cách nhận biết các mẫu dữ liệu và thích ứng với thông tin mới là “mang tính đột phá phi thường.”

Các luật sư cảnh báo: “Không thuộc đối tượng tranh chấp của vụ kiện này, các mô hình ngôn ngữ lớn đã và đang giúp các nhà nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực đạt được những đột phá quan trọng. Việc kiềm chế sự phát triển của các mô hình ngôn ngữ lớn phát triển dựa trên sự hiểu sai về học thuyết sử dụng hợp lý sẽ cản trở sự sáng tạo và tiến bộ khoa học như vậy, đồng thời gây trở ngại cho sự thịnh vượng và khả năng phát triển kinh tế của Mỹ.”

Việc Chính phủ Mỹ nộp bản luận cứ diễn ra trong lúc thẩm phán đang xem xét các đơn đề nghị ban hành phán quyết rút gọn (summary judgment), một thủ tục có thể giúp kết thúc vụ kiện mà không cần xét xử đầy đủ. Các tổ chức và cá nhân bên ngoài vụ kiện có thời hạn đến ngày 16/10 để nộp bản luận cứ ủng hộ một trong hai bên, và bên thua kiện vẫn có quyền kháng cáo.

Bộ Tư pháp lên tiếng không đồng nghĩa OpenAI đã thắng kiện

Điều đáng chú ý là văn bản của Chính phủ Mỹ không phải phán quyết của tòa án.

Bộ Tư pháp Mỹ căn cứ Điều 517, Bộ 28 của Bộ luật Hoa Kỳ để đệ trình một “Tuyên bố về lợi ích” (Statement of Interest), nhằm trình bày quan điểm của Chính phủ Mỹ về các vấn đề lợi ích công và pháp lý liên quan đến vụ án.

Văn bản này có thể ảnh hưởng đến đánh giá của thẩm phán, nhưng không có giá trị ràng buộc đương nhiên đối với tòa án, và cũng không có nghĩa vụ kiện giữa tờ New York Times và OpenAI đã có kết quả.

Bộ Tư pháp cũng nhấn mạnh rằng chính phủ không cho phép, không đồng ý và cũng không công nhận bất kỳ hành vi cụ thể nào đang bị cáo buộc trong vụ kiện.

Nói cách khác, điều mà Chính phủ Mỹ ủng hộ là lập luận pháp lý cốt lõi của OpenAI rằng việc sử dụng dữ liệu để huấn luyện AI có thể thuộc phạm vi “sử dụng hợp lý”. Còn việc OpenAI có vi phạm bản quyền trong các khâu cụ thể như thu thập dữ liệu, huấn luyện mô hình hay tạo nội dung đầu ra hay không vẫn sẽ do tòa án quyết định dựa trên các bằng chứng của vụ án.

Phản ứng của The New York Times

Sau động thái của Bộ Tư pháp, The New York Times chỉ trích chính phủ Mỹ đang hy sinh lợi ích của các nhà sáng tạo để đứng về phía một số ít công ty AI có quy mô vốn hóa hàng nghìn tỷ USD. Theo tờ báo, các doanh nghiệp AI cần trả thù lao hợp lý cho những nội dung đã góp phần tạo nên sản phẩm của họ.

Ý nghĩa của động thái này

Dù không có giá trị ràng buộc đối với tòa án, bản “Tuyên bố về lợi ích” vẫn được xem là một cột mốc quan trọng.

Theo các thông tin đã được công khai, đây là lần đầu tiên Chính phủ Mỹ chính thức trình bày trước tòa quan điểm về vấn đề bản quyền trong việc huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn. Điều này cho thấy cuộc tranh chấp không còn chỉ diễn ra giữa các công ty AI, nhà xuất bản và các nhà sáng tạo, mà đã bước sang giai đoạn có định hướng chính sách rõ ràng từ phía Chính phủ Mỹ.