Chuyên gia Mỹ cảnh báo: Canada-Mỹ đối đầu, ĐCSTQ hưởng lợi

Một chuyên gia tại viện nghiên cứu của Mỹ và một người trong ngành xuất bản Canada cảnh báo rằng, nếu Canada và Mỹ tiếp tục đối đầu về thuế quan, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) có thể là bên hưởng lợi.

Ông Piero A. Tozzi, Giám đốc cấp cao phụ trách chính sách Trung Quốc tại Viện Chính sách Nước Mỹ Trên hết, và ông Dean Baxendale, người trong ngành xuất bản Canada, cho rằng trong một bài bình luận mới đây rằng việc Washington vừa kêu gọi Ottawa cùng đối phó ĐCSTQ, vừa liên tục áp thuế lên Canada, có thể phản tác dụng và đẩy nước này xích lại gần Bắc Kinh hơn.

Bài bình luận đăng trên trang Canada Todayville, có nhan đề “Từ ‘thúc cùi chỏ’ đến ‘vai kề vai’: Tăng cường an ninh Bắc Mỹ trước mối đe dọa chung từ Trung Quốc”. Hai tác giả mượn khẩu hiệu “Elbows Up” (thúc cùi chỏ) mà người Canada sử dụng trong tranh chấp thuế quan với Mỹ để đề xuất hướng đi khác: thay vì tiếp tục đối đầu, hai nước nên sát cánh, tập trung đối phó mối đe dọa chung từ ĐCSTQ.

Thương mại Canada-Trung Quốc ấm lên, Mỹ lo Trung Quốc mượn đường

Tháng 1 năm nay, Thủ tướng Canada Mark Carney thăm Bắc Kinh và đạt thỏa thuận thương mại mới với Trung Quốc. Theo đó, Canada cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm với thuế suất 6,1%, thay mức thuế phụ thu 100% trước đây. Đổi lại, Trung Quốc nhượng bộ về thương mại hạt cải dầu và một số nông sản khác.

Canada cũng đặt mục tiêu tăng 50% xuất khẩu sang Trung Quốc vào năm 2030 và mở rộng đầu tư song phương. Thỏa thuận đạt được trong bối cảnh quan hệ Canada-Mỹ căng thẳng, làm dấy lên lo ngại tại Washington rằng doanh nghiệp Trung Quốc có thể lợi dụng Canada làm cửa ngõ vào thị trường Mỹ.

Một báo cáo khác của Viện Chính sách Nước Mỹ Trên hết, có nhan đề “Con ngựa thành Troy phương Bắc”, chỉ ra rằng Canada và Mỹ được hưởng ưu đãi thương mại theo Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA), với chuỗi cung ứng liên kết chặt chẽ. Trong khi đó, Mỹ áp thuế lên hàng Trung Quốc cao hơn nhiều so với hàng Canada. Các nhà nghiên cứu lo ngại doanh nghiệp Trung Quốc có thể lợi dụng Canada làm cửa ngõ vào thị trường Mỹ thông qua đầu tư, xây dựng nhà máy hoặc trung chuyển hàng hóa.

Báo cáo dẫn ví dụ BYD, hãng xe Trung Quốc dự định mở 20 đại lý tại Canada và từng thảo luận khả năng mua lại cơ sở sản xuất ô tô tại đây. Nếu các hãng xe Trung Quốc thâm nhập sâu hơn vào ngành ô tô Canada, Mỹ có thể gặp thêm thách thức trong việc thực thi các hạn chế thương mại đối với Trung Quốc.

Tuy nhiên, theo quy tắc xuất xứ của USMCA, ô tô sản xuất tại Trung Quốc không thể được hưởng ưu đãi thuế quan chỉ bằng cách trung chuyển qua Canada. Báo cáo chủ yếu cảnh báo những rủi ro tiềm ẩn đối với chuỗi cung ứng trong tương lai.

Rủi ro về khoáng sản quan trọng, biên giới và chuỗi cung ứng

Báo cáo cũng cảnh báo về các tài nguyên chiến lược của Canada, nước cung cấp dầu mỏ, nhôm, uranium và phân kali quan trọng cho Mỹ. Chuỗi cung ứng năng lượng và công nghiệp hai nước gắn kết chặt chẽ. Các nhà nghiên cứu lo ngại rằng nếu doanh nghiệp Trung Quốc gia tăng quyền kiểm soát đối với các nguồn tài nguyên thiết yếu của Canada, nguồn cung nguyên liệu cho Mỹ có thể bị ảnh hưởng gián tiếp.

Một ví dụ là mỏ antimon Beaver Brook tại tỉnh Newfoundland và Labrador. Đây là mỏ antimon duy nhất ở Canada, thuộc sở hữu của tập đoàn China Minmetals (Ngũ Khoáng Trung Quốc) từ năm 2009. Trong những năm gần đây, mỏ này phần lớn thời gian đã ngừng khai thác.

Antimon là nguyên liệu có thể dùng để sản xuất khí tài quân sự. Theo một ước tính trong báo cáo, nếu hoạt động hết công suất, mỏ này có thể cung cấp khoảng 5% sản lượng antimon toàn cầu mỗi năm.

Canada trước đó đã siết chặt đầu tư của Trung Quốc vào lĩnh vực khoáng sản quan trọng. Năm 2022, chính phủ liên bang viện dẫn lý do an ninh quốc gia, yêu cầu 3 công ty Trung Quốc thoái vốn khỏi các doanh nghiệp khai thác khoáng sản quan trọng của Canada.

Ngoài ra, biên giới Mỹ-Canada dài khoảng 8.890 km, với nhiều đoạn địa hình phức tạp, gây khó khăn cho công tác kiểm soát. Báo cáo lo ngại các mạng lưới tội phạm liên quan đến Trung Quốc có thể lợi dụng hệ thống cảng biển và hậu cần Bắc Mỹ để trung chuyển tiền chất fentanyl hoặc tuồn chip tiên tiến thuộc diện Mỹ kiểm soát xuất khẩu sang nước thứ ba.

Ông Tozzi và ông Baxendale cho rằng Canada và Mỹ cần tăng cường hợp tác về an ninh cảng biển, chia sẻ tình báo, thẩm định đầu tư nước ngoài và chống tội phạm xuyên biên giới, tránh để những khác biệt trong chính sách giữa hai nước bị lợi dụng.

Cái giá của cuộc đối đầu Canada-Mỹ

Báo cáo “Con ngựa thành Troy phương Bắc” đề xuất các biện pháp cứng rắn: Canada nên khôi phục mức thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc, đồng thời phối hợp với Mỹ về thẩm định đầu tư, quy tắc xuất xứ và các hạn chế thương mại khác đối với Trung Quốc. Nếu Ottawa từ chối, Washington có thể cân nhắc cắt giảm một phần ưu đãi thuế quan theo USMCA hoặc áp thuế trừng phạt lên hàng hóa Canada.

Trong khi đó, hai tác giả bài bình luận cảnh báo rằng việc Mỹ liên tục dùng thuế quan gây sức ép lên Canada có thể làm suy yếu hợp tác song phương, thậm chí thúc đẩy Ottawa tìm đến thị trường Trung Quốc nhiều hơn.

Theo hai ông, Washington nên xem Canada là đối tác trong việc đối phó với ĐCSTQ. Hai nước cần ưu tiên hợp tác về khoáng sản quan trọng, an ninh cảng biển, thẩm định đầu tư nước ngoài, kiểm soát công nghệ nhạy cảm và chống buôn lậu, thay vì để tranh chấp thuế quan tiếp tục làm xói mòn quan hệ song phương.

Hai ông cảnh báo rằng nếu Canada và Mỹ tiếp tục “thúc cùi chỏ” vào nhau, ĐCSTQ có thể sẽ tận dụng bất đồng giữa hai nước để mở rộng ảnh hưởng.