GDP Trung Quốc tăng 4,6% có đáng tin? Viện nghiên cứu Mỹ chỉ ra 3 điểm bất thường

Hôm thứ Hai (19/10), Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố GDP nước này tăng 4,6% trong 9 tháng đầu năm. Tuy nhiên, một viện nghiên cứu của Mỹ nghi ngờ tính xác thực của con số này.

Số liệu của cơ quan này cũng cho thấy GDP Trung Quốc trong quý III/2026 tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước.

Cùng ngày, Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đăng bài bình luận của ông Derek Scissors, nhan đề “Những điểm… kỳ lạ trong số liệu GDP mới nhất của Trung Quốc”. Bài viết đặt nghi vấn về tính xác thực của số liệu chính thức, cho rằng các số liệu do ĐCSTQ công bố không phản ánh đúng thực trạng nền kinh tế.

Ông Scissors viết rằng cung tiền M1 (lượng tiền phục vụ giao dịch) thường được dùng để đối chiếu với số liệu GDP. Đây là chỉ số khá đáng tin cậy, bởi các giao dịch tiền tệ có mối liên hệ chặt chẽ với những thành phần cấu thành GDP. Trong nhiều năm qua, tốc độ tăng trưởng M1 của Trung Quốc liên tục không khớp với số liệu GDP chính thức, đến mức ĐCSTQ phải thay đổi cả định nghĩa về M1.

Trong quý I năm nay, M1 tăng 5,1%, còn GDP tăng 5%, khiến người ta tưởng rằng việc sửa đổi định nghĩa M1 đã phát huy tác dụng. Tuy nhiên, hiện nay, M1 chỉ tăng 3,2%, trong khi GDP vẫn tăng 4,6%.

Chỉ riêng điều này chưa đủ để đưa ra kết luận, nhưng cũng không phải là tín hiệu đáng yên tâm về tình hình kinh tế trong quý II và quý III.

Khi phân tích từng thành phần của GDP, bức tranh còn ảm đạm hơn. Tác giả đặt câu hỏi liệu điều này cho thấy số liệu thống kê của Trung Quốc có vấn đề, hay nền kinh tế đang suy yếu, hay cả hai.

Số liệu chính thức cho thấy GDP danh nghĩa của Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm tăng 5,6 nghìn tỷ nhân dân tệ so với cùng kỳ năm ngoái.

Một vấn đề tồn tại từ lâu là đầu tư tài sản cố định. Nhà chức trách công bố mức giảm 7,2%, nhưng nếu so sánh trực tiếp số liệu năm nay với năm ngoái, mức giảm thực tế lên tới 10%.

ĐCSTQ liên tục điều chỉnh giảm số liệu tổng vốn đầu tư tài sản cố định đã công bố trước đó. Niên giám thống kê năm 2018 ghi nhận tổng vốn đầu tư năm 2017 là 64,1 nghìn tỷ nhân dân tệ, nhưng trong niên giám năm 2025, con số này đã được điều chỉnh xuống còn 39,1 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Như vậy, phần lớn “làn sóng đầu tư” mà nhà chức trách tuyên bố suốt nhiều năm qua đã bị xóa khỏi số liệu thống kê, và việc điều chỉnh giảm vẫn tiếp diễn.

Dù vậy, đầu tư tài sản cố định trong 9 tháng đầu năm vẫn giảm 3,7 nghìn tỷ nhân dân tệ so với cùng kỳ năm ngoái. Do số liệu năm ngoái có thể đã bị âm thầm điều chỉnh giảm, mức sụt giảm này có thể bị phóng đại. Tuy nhiên, mức giảm thực tế vẫn đáng kể, có thể lên tới gần 3 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Doanh số bán lẻ hàng hóa trong cùng kỳ tăng 415 tỷ nhân dân tệ, ít nhất vẫn ghi nhận mức tăng. Tuy nhiên, vấn đề vẫn rất nghiêm trọng: nếu cộng hai thành phần lớn nhất của GDP trong nước lại, quy mô nền kinh tế đã giảm ít nhất 2,5 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Số liệu quan trọng nhất còn thiếu là doanh số bán lẻ dịch vụ. ĐCSTQ hiện rất sẵn lòng tuyên bố doanh số bán lẻ dịch vụ tăng mạnh, nhưng lại không công bố con số cụ thể. Theo tác giả, ngay cả khi khoản này tăng, mức tăng cũng không đủ bù đắp phần sụt giảm, để các thành phần nội địa của GDP đạt mức như số liệu chính thức công bố.

Thành phần nội địa quan trọng cuối cùng cần xem xét là chi tiêu ròng của chính phủ.

Thâm hụt ngân sách trong 9 tháng đầu năm vào khoảng 2,8 nghìn tỷ nhân dân tệ. Trong cách tính GDP, chi tiêu của chính phủ được tính vào GDP và góp phần thúc đẩy tăng trưởng. Thâm hụt ngân sách năm nay nhiều khả năng thấp hơn cùng kỳ năm ngoái. Điều này có lợi cho kỷ luật tài khóa, nhưng lại không có lợi cho tăng trưởng GDP.

Thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm đạt 6,46 nghìn tỷ nhân dân tệ. Khi tính đến yếu tố này, có cơ sở để cho rằng tổng giá trị giao dịch trong 9 tháng đầu năm thực sự đã tăng.

Còn lại một câu hỏi và một thực tế đáng thất vọng. Thực tế ấy rất rõ ràng: kinh tế Trung Quốc một lần nữa phải dựa vào thị trường nước ngoài để tăng trưởng.

Nếu căn cứ vào số liệu chính thức, nền kinh tế trong nước của Trung Quốc đang thu hẹp, dù khả năng cao hơn là chỉ tăng trưởng nhẹ. Quy mô thặng dư thương mại gần bằng toàn bộ phần GDP tăng thêm, tương tự tình hình trong các năm 2024 và 2025.

Ông Scissors nhận định, trớ trêu thay, xét trên khía cạnh quan trọng này, lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình lại phải dựa vào người nước ngoài để duy trì hoạt động của nền kinh tế Trung Quốc.

Câu hỏi còn lại là liệu mức tăng trưởng 4,6% so với cùng kỳ mà nhà chức trách công bố có đáng tin cậy hay không.

Thặng dư thương mại hàng hóa đã bù đắp phần sụt giảm của kinh tế trong nước. Tuy nhiên, trong 9 tháng đầu năm ngoái, thặng dư thương mại cũng đã đạt 6,29 nghìn tỷ nhân dân tệ. Nói cách khác, thặng dư năm nay chỉ tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước.

Doanh số bán lẻ cũng chỉ tăng nhẹ. Chi tiêu ròng của chính phủ còn kém khả quan hơn, trong khi đầu tư tài sản cố định chắc chắn đã tiếp tục suy giảm.

Tác giả thừa nhận đây chỉ là phép kiểm tra chéo sơ bộ, chưa chặt chẽ về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, ông cho rằng mức tăng trưởng 4,6% theo số liệu chính thức vẫn khó thuyết phục.

Trừ khi bản thân số liệu công bố năm ngoái cũng có vấn đề.