Đại học Missouri bị tố đào tạo hơn 1.000 lãnh đạo ngành công nghiệp quân sự TQ

Gần đây, Đại học Bang Missouri (MSU) ở khu vực Trung Tây của Mỹ bị cáo buộc trong thời gian dài đã thông qua các chương trình MBA và Executive MBA để đào tạo một số lượng lớn nhân sự quản lý cấp cao cho tổ hợp công nghiệp – quân sự của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Hôm thứ Tư (24/6), một báo cáo có tên “Heartland for Hire” (“Trái tim nước Mỹ cho thuê”) do tổ chức nghiên cứu địa chính trị Strategy Risks công bố cho biết chương trình này đã hoạt động từ năm 2001 và đến nay đã đào tạo hơn 1.500 lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước và quan chức chính phủ Trung Quốc, trong đó có nhiều người làm việc trực tiếp trong ngành công nghiệp quốc phòng của ĐCSTQ.

Báo cáo cho biết trong số các cựu học viên có nhiều lãnh đạo của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC) – tập đoàn hàng không vũ trụ và quốc phòng quốc doanh lớn nhất Trung Quốc, hiện nằm trong danh sách các thực thể bị Bộ Quốc phòng Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt và hạn chế đầu tư.

Báo cáo nhấn mạnh rằng đặc điểm lớn nhất của chương trình là “người lựa chọn học viên là ĐCSTQ, chứ không phải Đại học Bang Missouri.” Theo các tài liệu của chính phủ Trung Quốc, dự án hợp tác này được mô tả là “chương trình hợp tác cấp bang giữa Trung Quốc và Mỹ”. Những người tham gia chủ yếu do các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức liên quan đến ĐCSTQ tuyển chọn, thay vì được tuyển sinh theo quy trình thông thường của trường đại học.

Tác giả báo cáo cho biết, trước đây Quốc hội và chính quyền Mỹ chủ yếu tập trung giám sát các mối liên hệ giữa các trường đại học với ĐCSTQ ở những lĩnh vực như đánh cắp nghiên cứu STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học), quyền tự do ngôn luận của sinh viên Trung Quốc, hay nghiên cứu sinh có liên hệ với quân đội tham gia các chương trình tiến sĩ quốc phòng. Trong khi đó, các chương trình “đào tạo cán bộ” như thế này lại nằm ngoài phạm vi giám sát.

Báo cáo nhận định: “Điều chúng tôi phát hiện là các cơ quan nhà nước Trung Quốc (ĐCSTQ) đang tận dụng các trường đại học công lập của Mỹ, bằng cấp được Mỹ công nhận và có thể cả nguồn tài chính từ tiền thuế của người dân Mỹ để nâng cao năng lực quản lý và kỹ thuật cho nền công nghiệp quốc phòng của ĐCSTQ”.

Báo cáo cũng cho biết tài liệu tuyển sinh cho thấy một phần chi phí của chương trình có thể được chính phủ liên bang Mỹ hoặc bang Missouri trợ cấp, với tổng giá trị lên tới hàng chục triệu USD. Tuy nhiên, báo cáo cũng thừa nhận hiện chưa có hồ sơ công khai nào xác nhận đầy đủ dòng tiền từ ngân sách này đã được sử dụng như thế nào.

Đại học Bang Missouri phản hồi

Trả lời các câu hỏi liên quan, Đại học Bang Missouri cho biết đã nắm được nội dung báo cáo và kiên quyết bác bỏ cáo buộc sử dụng tiền thuế của người dân để tài trợ cho chương trình.

Người phát ngôn của trường nhấn mạnh các học viên chỉ học “chương trình kinh doanh thông thường”, đồng thời cho biết nhà trường không phát hiện bất kỳ hoạt động gián điệp, đánh cắp sở hữu trí tuệ, hành vi sai phạm hay đơn khiếu nại quấy rối nào. Tất cả sinh viên đều phải tuân thủ các quy định về thị thực của Bộ Ngoại giao Mỹ.

Nhà trường khẳng định: “Như chính báo cáo cũng thừa nhận, không có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy đã xảy ra hành vi sai phạm.” Tuy nhiên, nhóm tác giả báo cáo cho rằng dù không tồn tại hoạt động gián điệp hay đánh cắp bí mật theo nghĩa truyền thống, các chương trình đào tạo như vậy vẫn có thể nâng cao năng lực quản lý của hệ thống công nghiệp quốc phòng ĐCSTQ, từ đó tạo ra những rủi ro đối với an ninh quốc gia Mỹ.

Báo cáo cũng cho biết một số cựu học viên sau này giữ các vị trí quản lý tại những doanh nghiệp nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ, bao gồm Phó Chủ tịch công ty AI iFLYTEK, cũng như một lãnh đạo cấp cao của Công ty TNHH Tập đoàn Công nghiệp Xây dựng Trùng Khánh, doanh nghiệp trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp Vũ khí Trung Quốc (CSGC).

Tuy nhiên, đây không phải là trường hợp cá biệt. Trong những năm gần đây, Quốc hội Mỹ ngày càng quan tâm đến việc ĐCSTQ tận dụng các kênh hợp tác học thuật để tiếp cận công nghệ nhạy cảm và nguồn nhân lực.

Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Trung Quốc từng điều tra quan hệ hợp tác giữa nhiều trường đại học hàng đầu của Mỹ với Hội đồng Học bổng Trung Quốc (CSC), cũng như tình trạng các cá nhân có liên hệ với quân đội Trung Quốc sang Mỹ học tập. Cuối năm ngoái, một báo cáo khác do Strategy Risks và Human Rights Foundation công bố cũng cho rằng MIT, Đại học Stanford và Đại học Harvard đều có các mối quan hệ hợp tác với những phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc.

Trong tháng này, nghị sĩ Cộng hòa bang Texas Pat Fallon đã trình dự luật Đạo luật Bảo vệ Chống Gián điệp (Espionage Protection Act), nhằm hạn chế các trường đại học duy trì quan hệ với các tổ chức có liên hệ với ĐCSTQ tiếp cận nguồn ngân sách liên bang. Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng cho biết mặc dù luôn cảnh giác với ảnh hưởng của ĐCSTQ, ông không ủng hộ việc cấm hoàn toàn sinh viên Trung Quốc sang Mỹ du học.

Báo cáo cho rằng vụ việc tại Đại học Bang Missouri đã phơi bày một lỗ hổng trong cơ chế giám sát.

Strategy Risks nhấn mạnh rằng báo cáo này không nhằm đánh giá toàn diện mọi mối liên hệ giữa Đại học Bang Missouri với Trung Quốc, cũng không phải là sự lên án đối với nhà trường. Thay vào đó, báo cáo tập trung vào một chương trình đào tạo cụ thể vốn chưa từng được xem xét đầy đủ trước đây, với mục đích “ném viên gạch mở đường” và hoan nghênh các bên cung cấp thêm bằng chứng cũng như thông tin để bổ sung, làm sáng tỏ các sự việc liên quan.