DHS: Mỹ chặn vụ vận chuyển trái phép mẫu virus từ Trung Quốc

Các quan chức Mỹ đã phát hiện một người nhập cảnh vào Hoa Kỳ mang theo các lọ mẫu virus corona được đưa từ Trung Quốc, theo các tài liệu của Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (DHS) và các cơ quan khác được công bố ngày 24/7. Các lọ mẫu dự kiến được gửi cho một nhà nghiên cứu tại Đại học Minnesota.

Theo các tài liệu, các nhân viên thuộc Cục Hải quan và Biên phòng Hoa Kỳ (CBP) đã phát hiện trong hành lý của người vận chuyển các lọ mẫu chứa virus tiêu chảy cấp ở lợn cùng vật liệu di truyền liên quan đến kháng thể người được tìm thấy trong hành lý của người vận chuyển, có danh tính đã được bôi đen, trong một cuộc kiểm tra tại Sân bay Quốc tế Detroit Metropolitan vào ngày 28/11/2018.

Các quan chức cho biết người vận chuyển không được phép mang theo các lọ mẫu này. Chúng được giấu trong hành lý xách tay bằng cách bọc trong khăn giấy và màng bọc sáp. Người này khai rằng các lọ mẫu do Chu Dục Sâm (Yusen Zhou), người làm việc tại Học viện Khoa học Quân y Trung Quốc, đưa và được chuyển cho Phương Lý (Fang Li), một nhà nghiên cứu tại Đại học Minnesota, người từng đồng tác giả nhiều bài báo khoa học với ông Chu.

Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm của DHS và Cục Điều tra Liên bang (FBI) xác nhận các lọ mẫu có chứa protein gai của virus tiêu chảy cấp ở lợn, cùng với một đoạn RNA thông tin (mRNA) tiền thân của chuỗi nặng immunoglobulin.

Virus tiêu chảy cấp ở lợn là một loại coronavirus gây bệnh ở lợn, có thể khiến lợn mắc bệnh nghiêm trọng và tử vong.

Theo các email cũng được công bố hôm thứ Sáu (24/7), vụ vận chuyển bất thành này xảy ra chỉ một tháng sau khi một sinh viên trong phòng thí nghiệm của ông Lý đề nghị gửi virus tiêu chảy cấp ở lợn còn sống cho nhà nghiên cứu người Mỹ Ralph Baric.

Các email cũng cho thấy vụ việc xảy ra sáu tháng sau khi Tiến sĩ Thạch Chính Lệ (Zhengli Shi), một nhà virus học tại Viện Virus học Vũ Hán, đề nghị ông Lý sắp xếp để một sinh viên mang các kháng thể liên quan đến virus corona từ Mỹ về Trung Quốc. Ông Lý cho rằng kế hoạch đó không phải là ý hay “trong bối cảnh căng thẳng hiện nay giữa Mỹ và Trung Quốc”, nhưng gợi ý để một nhà khoa học khác gửi các kháng thể này đến Trung Quốc.

Trong một báo cáo đề ngày 15/6/2020, các quan chức CBP cho biết ông Lý từng nhận các khoản tài trợ từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). Họ cho biết một số nghiên cứu sinh và cộng sự của ông có liên hệ với quân đội Trung Quốc và có thể gây rủi ro đối với an ninh quốc gia của Mỹ.

“Cần tiến hành điều tra bổ sung để xác định liệu các nghiên cứu của ông Lý và bất kỳ phát hiện hay tiến bộ khoa học nào đạt được có phục vụ lợi ích của Hoa Kỳ hay của Trung Quốc, cũng như liệu các nghiên cứu sinh và cộng sự của ông Lý có ý định hoạt động như những người thu thập thông tin cho nước ngoài theo cách thức phi truyền thống hay không”, báo cáo nêu.

Ông Lý và CBP không phản hồi các yêu cầu bình luận trước thời điểm bài báo được đăng.

Năm 2021, chính người vận chuyển này tiếp tục bị chặn lại tại sân bay Detroit trước khi lên chuyến bay đến Trung Quốc. Các nhân viên CBP phát hiện 132 lọ mẫu chưa được khai báo mà họ cho rằng có thể chứa một loài ruồi thường được sử dụng trong nghiên cứu sinh học. Ngoài ra, họ còn phát hiện một máy tính do một cơ sở nghiên cứu không được nêu tên cấp cho người này nhưng thuộc sở hữu của một cá nhân khác, cùng với thông tin đăng nhập để truy cập máy tính này.

Người vận chuyển được mô tả là một giảng viên của Đại học Trịnh Châu (Zhengzhou University), Trung Quốc, và từng làm việc với một cơ sở nghiên cứu tại Mỹ có tên đã được bôi đen. Người này nói rằng không khai báo các mẫu ruồi vì “không chắc mình có được phép vận chuyển” chúng trên máy bay hay không, theo các tài liệu của CBP. Các lọ mẫu đã bị tịch thu, còn người này sau đó được rời đi.

Thượng nghị sĩ Rand Paul (thuộc Đảng Cộng hòa, bang Kentucky), người công bố các tài liệu này, cho biết trong một tuyên bố rằng ông đã phát hiện “các vật liệu liên quan đến virus corona không được khai báo được vận chuyển giữa các phòng thí nghiệm của Mỹ và Trung Quốc từ năm 2018 — nhiều năm trước khi bất kỳ ai biết đến COVID-19”.

Trong các năm 2024 và 2025, các công tố viên liên bang đã truy tố nhiều công dân Trung Quốc khác vì tìm cách buôn lậu virus vào Hoa Kỳ. Một số người trong đó, như Youhuang, một nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Indiana, đã nhận tội và bị tuyên án tù.

Minh Hoàng biên dịch