EU áp đặt lệnh trừng phạt Iran vì hạn chế giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz

Trong bối cảnh Iran đe dọa hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz, hôm thứ Hai (8/6), Liên minh châu Âu (EU) lần đầu tiên kích hoạt cơ chế trừng phạt mới về tự do hàng hải, áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với hai cá nhân và một thực thể của Iran. Động thái này nhằm ngăn chặn việc Iran cưỡng ép kiểm tra các tàu thuyền quá cảnh cũng như thu các khoản phí quá cảnh bất hợp pháp từ những tàu được phép đi qua.

Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran, Tehran đã gia tăng các biện pháp kiểm soát đối với hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz, làm dấy lên lo ngại về tác động đối với các nền kinh tế EU cũng như thị trường năng lượng toàn cầu. Là một tuyến đường thủy chiến lược quan trọng của thế giới, khoảng một phần năm lượng dầu mỏ vận chuyển toàn cầu đi qua Eo biển Hormuz mỗi năm.

Để ứng phó với cuộc khủng hoảng, ngày 22/5 vừa qua, EU đã mở rộng khuôn khổ pháp lý về trừng phạt nhằm vào các cá nhân và tổ chức cản trở hoạt động quá cảnh hợp pháp và làm suy giảm quyền tự do hàng hải tại tuyến đường chiến lược này.

Đại diện cấp cao của EU về Chính sách Đối ngoại và An ninh, Kaja Kallas, phát biểu tại cuộc họp các Bộ trưởng Quốc phòng châu Âu ở Síp hôm thứ Hai rằng: “Các bộ trưởng hôm nay đã bày tỏ rõ ràng rằng hành vi của Iran là không thể chấp nhận được.”

Để đáp trả, các quốc gia thành viên EU đã phê chuẩn gói trừng phạt này tại Brussels trong cùng ngày. Trong tuyên bố bằng văn bản, EU đã nêu chi tiết các đối tượng bị trừng phạt và những hành vi bị cho là vi phạm luật pháp quốc tế:

Thực thể: Bộ Chỉ huy tỉnh Hormozgan của Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC)

Bộ Chỉ huy tỉnh Hormozgan của Hải quân IRGC bị cáo buộc kiểm soát thực tế Eo biển Hormuz và áp đặt trái phép một hệ thống “sàng lọc (kiểm duyệt chính trị) và thu phí”. Đơn vị này buộc các tàu thương mại quá cảnh phải cung cấp giấy tờ nhận dạng, danh sách hàng hóa và thông tin về điểm đến để xem xét và quyết định việc cho phép đi qua. Trong một số trường hợp, các tàu chỉ được tiếp tục hành trình sau khi nộp các khoản phí bị cho là bất hợp pháp, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền quá cảnh hợp pháp và tự do hàng hải được quy định trong luật pháp quốc tế.

Cá nhân: Mohammad Akbarzadeh

Ông Mohammad Akbarzadeh là Phó Tư lệnh phụ trách công tác chính trị của Hải quân thuộc IRGC.

Theo EU, với vai trò đại diện của Hải quân IRGC, ông trực tiếp tham gia và thúc đẩy chính sách “quấy rối, đe dọa, tấn công và cưỡng ép thu phí” đối với nhiều tàu thương mại. Ông cũng từng công khai đe dọa sẽ sử dụng “tên lửa hoặc máy bay không người lái” để tấn công các tàu quá cảnh không hợp tác.

Cá nhân: Hamid Hosseini

Ông Hamid Hosseini là đại diện thương mại và quan chức của Liên minh các nhà xuất khẩu dầu khí và hóa dầu Iran, đồng thời là thành viên Phòng Thương mại Iran.

Ông này bị cáo buộc tích cực thúc đẩy và hỗ trợ thực hiện chính sách thu phí nói trên, tìm cách hợp thức hóa hành vi mà EU mô tả là tống tiền các tàu thương mại quá cảnh dưới danh nghĩa “phí bảo đảm an toàn hàng hải” thông qua các kênh của phòng thương mại và các hiệp hội ngành nghề.

Các cá nhân và tổ chức nằm trong danh sách trừng phạt sẽ phải đối mặt với những biện pháp sau trong phạm vi EU:

• Phong tỏa tài sản: Toàn bộ tài sản và nguồn lực kinh tế của họ tại EU sẽ bị đóng băng ngay lập tức.
• Cấm đi lại: Các cá nhân bị trừng phạt sẽ không được nhập cảnh hoặc quá cảnh qua lãnh thổ các quốc gia thành viên EU.
• Cấm tài trợ: Công dân và doanh nghiệp EU bị nghiêm cấm trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp bất kỳ khoản tiền hoặc nguồn lực kinh tế nào cho các đối tượng bị trừng phạt.

EU nhấn mạnh rằng quyết định này gửi đi một thông điệp rõ ràng: bảo vệ quyền tự do lưu thông hợp pháp trên các tuyến đường thủy chiến lược quốc tế là một lằn ranh đỏ đối với khối. EU cũng khẳng định rằng trong trường hợp cần thiết, họ sẽ không ngần ngại tiếp tục sử dụng công cụ trừng phạt mới này để bảo vệ quyền tự do hàng hải.