EU tham gia sáng kiến Pax Silica của Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc

Liên minh châu Âu (EU), Hà Lan, Đức và Hy Lạp đã trở thành các đồng minh mới của Mỹ tham gia sáng kiến “Pax Silica” (Hòa bình Silicon). Đây là nỗ lực do Washington dẫn dắt nhằm củng cố chuỗi cung ứng công nghệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), trước sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc.

Từ ngày thứ Năm (25/6), Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ tổ chức Hội nghị cấp cao Pax Silica kéo dài hai ngày tại Washington. Cuộc họp do Thứ trưởng phụ trách kinh tế của Bộ Ngoại giao, ông Jacob Helberg, chủ trì, với mục tiêu xây dựng các mối quan hệ đối tác công nghệ đáng tin cậy, tăng cường an ninh chuỗi cung ứng AI toàn cầu và giảm sự phụ thuộc chiến lược vào Trung Quốc.

Ông Helberg cho hay Argentina, Chile, Costa Rica, Kazakhstan và Panama cũng sẽ gia nhập trong tuần này, nâng tổng số thành viên lên 24 quốc gia. Đài Loan, với vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực bán dẫn, được mời tham dự với tư cách khách mời, không phải bên ký kết.

Theo ông Helberg, việc sáng lập Pax Silica xuất phát từ nhận định rằng các cơ chế hiện nay như G7 và G20 không còn đáp ứng được những thách thức do cuộc chuyển đổi kinh tế dưới tác động của AI mang lại.

Trả lời phỏng vấn Financial Times, ông nhấn mạnh: “Hiện chưa có tổ chức nào được thiết kế riêng để quản trị một nền kinh tế vận hành dựa trên AI, trong khi AI đang làm thay đổi tận gốc cấu trúc của kinh tế toàn cầu.”

Đề xuất khái niệm “chủ quyền đổi mới”, xây dựng mô hình hợp tác kiểu Mỹ

Ông Helberg đưa ra khái niệm “chủ quyền đổi mới” (innovation sovereignty) nhằm phân biệt với khái niệm “chủ quyền số” mà Liên Hợp Quốc thúc đẩy.

Theo ông, việc quá nhấn mạnh “chủ quyền số” có thể khiến các quốc gia đổ nguồn lực vào những khoản đầu tư trùng lặp: “Kết cục là mọi quốc gia đều đạt tới một mức độ phát triển trung bình giống nhau (synchronized mediocrity)”.

Ông cho biết hơn 20 quốc gia sẽ ký một tuyên bố chung trong tuần này, nêu rõ tầm quan trọng của việc các đối tác tin cậy cùng xây dựng hệ sinh thái AI.

Trả lời câu hỏi làm thế nào để thuyết phục những nước hoài nghi rằng Mỹ đang lợi dụng “Pax Silica” để thúc đẩy lợi ích riêng, ông Helberg dẫn ví dụ Israel, Singapore và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) — những quốc gia đã tận dụng công nghệ Mỹ để xây dựng nên các doanh nghiệp công nghệ nội địa xuất sắc.

“Những nước này có thành tựu vượt xa quy mô dân số và thị trường của chính họ, vì vậy đây phải được coi là một ví dụ phản bác rất mạnh mẽ,” ông nói.

Ông Helberg từ chối xác nhận liệu Bắc Kinh có đang gây sức ép buộc một số nước không tham gia “Pax Silica” hay không, nhưng ông nhấn mạnh sáng kiến này đối lập rõ rệt với “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc. Theo ông, chương trình của Bắc Kinh do các doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt, thiếu minh bạch, phân bổ vốn kém hiệu quả và tiếp tay cho các “bẫy nợ” mang tính bóc lột.

Ngược lại, “Pax Silica” nhấn mạnh hợp tác chặt chẽ với khu vực tư nhân.

Dẫn lại lời nhà đồng sáng lập Apple Steve Jobs, ông Helberg nói: “Khiến hàng tỷ người dùng trên thế giới say mê và cảm thấy hứng khởi — đó chính là vũ khí bí mật và siêu năng lực của nước Mỹ. Đó là lý do gần như mọi việc chúng tôi làm đều gắn với việc phối hợp nhịp nhàng với các doanh nghiệp tư nhân của mình.”

Bảo đảm tài nguyên và đào tạo nhân lực

Để bảo đảm nguồn tài nguyên nền tảng cho AI, Mỹ và Kazakhstan sẽ tuyên bố thành lập một “khu an ninh kinh tế” tại quốc gia Trung Á này, nhằm mở rộng cơ hội hợp tác về an ninh khoáng sản chiến lược, đồng thời tạo môi trường pháp lý ổn định và dễ dự đoán hơn cho các nhà đầu tư.

“Chúng tôi kỳ vọng có thể thực sự xây dựng một mối quan hệ đối tác mới với khu vực Trung Á, bởi xét về lịch sử, Mỹ gần như vắng bóng tại đây,” ông Helberg nói.

Ngoài ra, Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ ký biên bản ghi nhớ với Đại học Stanford để xây dựng các chương trình đào tạo mới tập trung vào lĩnh vực sản xuất, qua đó lấp đầy “khoảng trống lớn” trong hệ thống giáo dục Mỹ mà ông Helberg chỉ ra.

Vai trò then chốt của Đài Loan và Hà Lan

Trong bức tranh chuỗi cung ứng AI toàn cầu, Đài Loan và Hà Lan đều giữ vai trò chủ chốt. Trên mạng xã hội X, ông Helberg viết: “Chúng ta đang quyết định sẽ tin tưởng ai để sản xuất chip, vận hành hệ thống AI của chúng ta và bảo vệ những công nghệ sẽ định hình tương lai.”

Ông nhấn mạnh Hà Lan đang ở vị trí dẫn đầu thế giới trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến và công nghệ mới nổi: “Không có Hà Lan thì khó có thể phát triển các hệ thống AI tiên tiến; không có chuỗi cung ứng an toàn thì không thể có an ninh kinh tế.”

Dù Washington và La Hay vẫn còn bất đồng về việc tập đoàn sản xuất máy quang khắc ASML có được phép bán và bảo trì các dòng thiết bị cấp thấp cho khách hàng Trung Quốc hay không, hai bên vẫn duy trì lập trường chung trong việc thúc đẩy thương mại gắn với an ninh kinh tế.

Đối với Đài Loan, dù chưa chính thức ký Tuyên bố Pax Silica, hòn đảo này đã công khai bày tỏ ủng hộ sáng kiến.

Ông Helberg trước đó từng đánh giá rất cao những đóng góp của Đài Loan tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ nhất, đồng thời bày tỏ kỳ vọng Đài Loan sẽ tiếp tục tham gia sâu vào các cuộc thảo luận trong tương lai; phía Mỹ cũng đang trao đổi với Đài Bắc về hợp tác bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng.

Văn phòng đại diện Đài Loan tại Mỹ cho biết sẽ công bố thành phần đoàn tham dự hội nghị vào thời điểm thích hợp.

Tại hội nghị thượng đỉnh Pax Silica lần thứ nhất, tổ chức vào tháng 12/2025, bảy thành viên sáng lập gồm Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Anh, Israel và Úc đã ký Tuyên bố Pax Silica. Đến khoảng tháng 2/2026, Hà Lan, UAE, Hy Lạp, Qatar, Ấn Độ, Thụy Điển và Phần Lan lần lượt gia nhập sáng kiến. Gần đây, Philippines, Na Uy, EU và Đức cũng đã tham gia, trong khi Argentina, Chile, Costa Rica, Kazakhstan và Panama dự kiến sẽ chính thức gia nhập trong tuần này. Một số bên khác như Canada, Đài Loan và OECD hiện tham gia với tư cách quan sát viên hoặc đối thoại.