FT: Iran mua thiết bị vệ tinh Trung Quốc thông qua UAE, nghi phục vụ UAV và tên lửa

Một cuộc điều tra mới nhất của tờ Financial Times (FT) tiết lộ rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bị nghi ngờ đã bí mật mua các thiết bị liên lạc vệ tinh tiên tiến do Trung Quốc sản xuất thông qua một mạng lưới thương mại đặt tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), sau đó sử dụng chúng cho các dự án liên quan đến UAV và tên lửa.

Bài báo cho biết lô thiết bị này cuối cùng đã được chuyển tới lực lượng hàng không vũ trụ của IRGC — đơn vị sau đó từng tham gia các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ.

Theo các hợp đồng thương mại, tài liệu vận chuyển đường biển và dữ liệu vệ tinh mà Financial Times thu thập được, vào cuối năm 2025, một công ty tên Telesun đặt tại Tiểu vương quốc Ras al Khaimah của UAE đã hỗ trợ vận chuyển khoảng 1,8 tấn thiết bị ăng-ten vệ tinh do Trung Quốc sản xuất từ Thượng Hải, quá cảnh qua cảng Jebel Ali ở Dubai rồi chuyển tới cảng Bandar Abbas của Iran.

Bài báo cho biết, lô hàng này bao gồm một bộ ăng-ten vệ tinh điện động đường kính 4,5 mét do công ty Trung Quốc “StarWin” sản xuất. Các tài liệu hải quan mô tả hàng hóa là “ăng-ten và phụ kiện”.

Sau khi phân tích tín hiệu GPS của tàu và hình ảnh vệ tinh, FT phát hiện con tàu Iran phụ trách chặng vận chuyển cuối cùng mang tên Rama III bị nghi đã cố tình phát tín hiệu định vị giả nhằm che giấu hành trình thực tế.

Dữ liệu cho thấy sau khi rời Vịnh Ba Tư, con tàu từng phát đi vị trí sai lệch, nhưng ảnh vệ tinh lại cho thấy nó thực tế đã xuất hiện gần cảng Shahid Rajaee ở Bandar Abbas, Iran. Bài báo nhận định điều này cho thấy con tàu có thể đã thực hiện thao tác “đánh lừa định vị” nhằm tránh bị theo dõi.

Theo bài báo, lô thiết bị cuối cùng được bàn giao cho Công ty Truyền thông Kish Faragostar của Iran (EFK). Theo hồ sơ tài liệu, vào thời điểm đó EFK đang thực hiện dự án cho Tập đoàn Công nghiệp Saman của Iran.

Bộ Tài chính Mỹ từ năm 2023 đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Tập đoàn Công nghiệp Saman và cáo buộc tập đoàn này thực chất là công ty bình phong thương mại của “Tổ chức Thánh chiến Tự lực” (Self Sufficiency Jihad Organization) thuộc lực lượng hàng không vũ trụ IRGC. Mỹ cho rằng tổ chức này phụ trách nghiên cứu và phát triển chương trình tên lửa đạn đạo, tác chiến điện tử và UAV của Iran.

FT cho biết trước đây Mỹ cũng từng cáo buộc Saman thông qua nhiều lớp công ty trung gian để mua các thiết bị liên quan đến UAV, bao gồm ăng-ten vệ tinh, động cơ servo và các linh kiện khác có thể sử dụng cho máy bay không người lái.

Bài báo còn đề cập rằng IRGC sau đó từng sử dụng các năng lực liên lạc liên quan để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông, khiến 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương.

Điều đáng chú ý là mặc dù UAE có lập trường tương đối cứng rắn trong xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel, nhưng do nơi đây từ lâu là trung tâm thương mại và trung chuyển quan trọng ở Trung Đông, cùng với việc các khu thương mại tự do có quy định giám sát tương đối lỏng lẻo, giới quan sát luôn lo ngại UAE có thể bị lợi dụng để né tránh lệnh trừng phạt và tiến hành các hoạt động thương mại bất hợp pháp.

FT cũng tiết lộ rằng công ty Blue Calm Marine Services — đơn vị phụ trách vận chuyển phía Iran — cũng từng bị Mỹ trừng phạt vào năm 2023. Phía Mỹ cáo buộc công ty này hỗ trợ vận chuyển các linh kiện liên quan đến nhiên liệu đẩy tên lửa cho Bộ Quốc phòng Iran.

Ngay trong tháng trước, FT từng tiết lộ rằng lực lượng hàng không vũ trụ IRGC đã bí mật sở hữu một vệ tinh do công ty Trung Quốc The Earth Eye phóng lên, đồng thời sử dụng nó để giám sát các căn cứ quân sự Mỹ và cơ sở hạ tầng vùng Vịnh trước chiến dịch tấn công hồi tháng Ba năm nay.

Đầu tháng này, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với The Earth Eye. Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố Washington sẽ tiếp tục truy cứu trách nhiệm đối với các thực thể Trung Quốc hỗ trợ hoạt động quân sự của Iran, đồng thời cảnh báo rằng các cuộc tấn công nhằm vào quân nhân Mỹ và các đối tác của Mỹ “sẽ không thể không bị đáp trả”.

Một số chuyên gia thuộc các viện nghiên cứu Mỹ cho rằng trong bối cảnh xung đột quốc tế và khu vực ngày càng leo thang, chính quyền Trung Quốc trên thực tế đã trở thành đối tác thương mại quan trọng nhất cũng như lực lượng hỗ trợ bên ngoài then chốt của Iran.

Mặc dù Bắc Kinh không mong muốn chiến sự Trung Đông leo thang toàn diện để tránh ảnh hưởng tới nguồn cung năng lượng và lợi ích thương mại toàn cầu của chính mình, nhưng các hình thức hỗ trợ mà Trung Quốc dành cho Tehran đã trở thành huyết mạch quan trọng giúp Iran duy trì sự ổn định của chế độ.

Ngày 30/4 năm nay, ông Craig Singleton — Giám đốc chương trình Trung Quốc kiêm nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức Tổ chức bảo vệ nền dân chủ (FDD) ở Washington — cùng chuyên gia phân tích cấp cao Jack Burnham đã công bố một bài viết phân tích cho rằng chiến lược của chính quyền Trung Quốc đối với Iran mang tính “cơ hội chủ nghĩa”.

Hai chuyên gia cho rằng Bắc Kinh muốn lợi dụng Iran để kiềm chế Mỹ, duy trì Iran như một “đối tác chống Mỹ hữu ích”, đồng thời cố gắng tránh để lợi ích của bản thân bị ảnh hưởng.

Bài phân tích chỉ ra rằng một mặt Bắc Kinh không muốn chính quyền Iran sụp đổ, mặt khác lại cố tránh leo thang đối đầu trực tiếp với Mỹ, đặc biệt lo ngại Washington sẽ áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn, từ đó ảnh hưởng đến trạng thái đình chiến thương mại Mỹ – Trung vốn đang rất mong manh hiện nay.